Agawa

Agawa amerykańska odmiana 'Marginata'
Agawa amerykańska (Agave americana) odmiana ‚Marginata’

Agawy to egzotyczne rośliny naturalnie występujące w najcieplejszych częściach obu Ameryk, a w chłodniejszych miejscach globu uprawiane w charakterze roślin doniczkowych. Ich najbardziej rozpoznawalną cechą i zarazem główną ozdobą są długie szablaste liście. Kwitnące okazy agawy to rzadkość, więc osoby, którym udało się je spotkać, mogą się uważać za szczęściarzy. Rośliny te znane są bowiem z tego, iż zakwitają tylko raz w ciągu całego swojego życia.

Nazwa

Do rodzaju agawa (łac. Agave) zalicza się ponad sto gatunków roślin. Są one częścią rodziny agawowatych (Agavaceae). Człon rodzajowy nazwy wywodzi się z języka greckiego. Jego etymologia jest prawdopodobnie związana z mitologiczną królewną z Teb, która nosiła imię Agave (w starożytnej grece : Ἀγαύη, Agauē). Najbardziej rozpoznawalnym na świecie przedstawicielem rodzaju jest agawa amerykańska (Agave americana), nazywana też niekiedy rośliną stulecia, co wzięło się z poglądu, iż gatunek ten zakwita raz na sto lat. Czasem można się także spotkać z błędnym określeniem : aloes amerykański (gdyż ze względu na podobieństwo liści gatunek ten bywa mylony z aloesem). Inni popularni przedstawiciele rodzaju to np. agawa meksykańska, agawa niebieska (Agave tequilana) czy agawa sizalowa (Agave sisalana). Oprócz podstawowych gatunków agaw znane są także liczne podgatunki i odmiany hodowlane.

Agave americana ‚Striata’

Występowanie

Rośliny z rodzaju Agave pochodzą z pustynnych obszarów Ameryki Północnej. Agawa amerykańska pochodzi z Meksyku i jak większość agaw występuje dziko w paśmie od południa Stanów Zjednoczonych do północnych wybrzeży Ameryki Południowej. Jest bardzo popularną rośliną w swojej ojczyźnie. Do Europy agawy trafiły już w XV w. za sprawą hiszpańskich konkwistadorów i początkowo były jedynie egzotyczną ozdobą oranżerii. Obecnie uprawiane w gruncie oraz zdziczałe agawy można spotkać w południowej Europie – głównie w obrębie basenu Morza Śródziemnego, oraz w Afryce, Australii, Nowej Zelandii i w Indiach. Rosną także prawie we wszystkich zakątkach świata w szklarniach i oranżeriach oraz w mieszkaniach (tu przede wszystkim gatunki mniejszych rozmiarów) w charakterze roślin doniczkowych.

Agawy amerykańskie – zdjęcie zrobione w Izraelu

Opis

Rośliny z rodzaju Agave to byliny. Pomiędzy poszczególnymi gatunkami jest sporo różnic dotyczących wielkości, wyglądu liści czy okresu kwitnienia. Generalnie jednak wszystkie agawy są sukulentami o podobnej budowie, świetnie przystosowanymi do życia w suchym i gorącym klimacie. Agawa amerykańska osiąga imponujące rozmiary i jest największym gatunkiem spośród wszystkich agaw. Jej podstawę stanowi krótka, mięsista łodyga, z której wyrastają sztywne, włókniste liście. W liczbie od 30 do 80 są one zebrane w okazałą rozetę. Pojedynczy liść mierzy przeciętnie od 1 do 2 m, ma szerokość 12 – 30 cm i grubość do 8 cm. Jest mięsisty, ostro zakończony i zaopatrzony w liczne, drobne kolce barwy ciemnobrązowej rozmieszczone na brzegach. Dodatkowo liście są pokryte woskowym nalotem, który zabezpiecza przed utratą wody i nadaje roślinie niebieskawy lub szarawy odcień. W okresie kwitnienia z łodygi agawy amerykańskiej wyrasta długi pęd kwiatowy (nawet 8 – 10 m), na którym zawiązuje się charakterystyczny kwiatostan w postaci płaskich żółtych baldachów. Składają się na niego liczne, żółte kwiaty rurkowatego kształtu, mierzące do 10 cm. Owocem jest podłużna torebka, z której uwalnia się wiele nasion. Większość gatunków zakwita w wieku 5 – 15 lat; rekordziści wydają kwiaty dopiero po 100 latach. Po przekwitnięciu rośliny zamierają.

Kwitnące agawy – zdjęcie zrobione we Włoszech

Zastosowanie

Właściwości agawy zostały poznane już dawno temu i były wykorzystywane przez Indian amerykańskich. Jej sokiem gaszono pragnienie i leczono drobne dolegliwości trawienne, a z nasion sporządzano mąkę. Dużych rozmiarów kwiatostany wykorzystywano do budowy dachów. Agawa sizalowa (Agave sisalana) jest bogatym źródłem włókien wykorzystywanych w tkactwie i po dziś dzień przerabianych na sznurki i powrozy. W wyniku fermentacji alkoholowej z agawy otrzymuje się wysokoprocentowe trunki, które były znane już Aztekom, a obecnie są popularne na całym świecie. Różne gatunki są także szeroko wykorzystywane w celach dekoracyjnych. W miejscach o chłodniejszym klimacie uprawia się je w szklarniach i oranżeriach, gdzie mogą osiągnąć znaczne rozmiary. Także w warunkach domowych można z powodzeniem hodować mniejsze okazy. Z agawy otrzymuje się pełen składników odżywczych syrop, bogaty w witaminy (A, E, B1, B2, B6, K), minerały (wapń, żelazo, fosfor, potas, cynk) oraz błonnik. Wykorzystuje się go w charakterze naturalnego słodzika, znacznie zdrowszego niż cukier. Wodne wyciągi z liści agawy można stosować (podobnie jak ekstrakty z aloesu) do przemywania skóry w stanach zapalnych. Nalewka z liści używana do nacierań przynosi ulgę w bólach mięśniowych i nerwobólach. Liście agawy mają także zastosowanie w kosmetyce np. jako składnik maseczek o działaniu nawilżającym i regenerującym. Warto wspomnieć, że agawa amerykańska (podobnie jak agawa sizalowa) jest rośliną włóknodajną, choć dostarcza surowca gorszej jakości. Z kwiatostanów tego i kilku innych gatunków Meksykanie otrzymują tradycyjny napój alkoholowy o nazwie pulque.

Agawa - zdjęcie zrobione na zamku Książ
Agawa – zdjęcie zrobione na zamku Książ

Ciekawostki

Agawę znano i wykorzystywano od tysiącleci i to nie tylko w wyżej wymienionych celach, ale także przy obrzędach religijnych. Syrop i cukier otrzymywane z agawy są hitem sprzedażowym ostatnich lat ze względu na niski indeks glikemiczny. Mają one jednak nie tylko gorących zwolenników, ale także krytyków, którzy wykazują negatywne skutki ich używania (np. wtórne upośledzenie wchłaniania fruktozy czy wzmaganie łaknienia). Proces pozyskiwania tych produktów nie zawsze jest tak naturalny, jak się powszechnie uważa, a ich jakość może się znacznie różnić w zależności od producenta. Chociaż agawy pochodzą z obszarów gorącego klimatu, to jednak istnieją gatunki na tyle mrozoodporne, że nadają się do uprawy w gruncie nawet w umiarkowanym klimacie (a więc także w Polsce). Najbardziej znanym produktem z agawy jest tequila, otrzymywana w procesie fermentacji soku z liści agawy niebieskiej (Agave tequilana). Jej produkcja na przemysłową skalę sięga początków XVII w. Obecnie wytwarzanie oryginalnego trunku jest ograniczone do kilku miejsc w Meksyku, głównie powiązanych z miastem Tequilo, a rośliny wykorzystywane do tego celu pochodzą wyłącznie ze specjalnych upraw.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.