Albicja

Albizia julibrissin
Albizia julibrissin – kwiaty

Niewielkie drzewo, które ma w sobie duże pokłady elegancji i wdzięku. Szczególnie powabne i efektowne są kwiaty, pomimo że są… pozbawione płatków. Cały urok to różowe pręciki wyrastające z zielonych kielichów, delikatne niczym jedwabne nici… Atrybutem albicji są także piękne liście, z powodu których roślina ta jest często mylona z mimozą.

Nazwa

Nazwa łacińska tego gatunku to Albizia julibrissin. Roślina należy do rodziny bobowatych (Fabaceae). Nazwa rodzajowa (Albizia) została nadana na cześć włoskiego przyrodnika Filippo del Albizzi, który w roku 1749 sprowadził tą roślinę do Europy (a konkretnie do Toskanii we Włoszech). Nazwa gatunkowa (julibrissin) pochodzi z języka perskiego i oznacza „kwiat jedwabiu” ( گل gul „kwiat” + ابریشم abrisham „jedwab”). W Polsce funkcjonują określenia : albicja jedwabista lub albicja biało-różowa; potocznie bywa także nazywana jedwabnym perskim drzewem. W różnych krajach można spotkać albicję pod różnymi nazwami, przykładowo w Japonii jest znana jako „śpiące drzewo”(czyli nemunoki, nemurinoki lub nenenoki). Wynika to z jej zdolności do składania liści na noc oraz w czasie deszczu (roślina wygląda jakby spała). Wspomniana umiejętność oraz wygląd liści powodują, że albicja jest często mylona z mimozą (która „kuli” liście pod wpływem dotyku), co potwierdzają nazwy przyjęte w niektórych krajach (np. Mimosa julibrissin (Durazz.) Scop. w Stanach Zjednoczonych). Bywa także (niesłusznie) nazywana jedwabistą akacją (Acacia julibrissin (Durazz.) Willd.), bo jej liście mogą się także kojarzyć z liśćmi akacji srebrzystej. Wyhodowane zostało kilka odmian gatunku Albizia julibrissin, np. ‚Chocolate Summer’- o ciemnobrązowych lub czerwonawych liściach i jasnoróżowych kwiatach czy ‚Prima Evi’ – zwana fioletowym drzewem jedwabnym (odmiana szczyci się wysoką odpornością i bogatym kwitnieniem oraz ciemno purpurowymi liśćmi).

Występowanie

Albizia julibrissin pochodzi z południowej i wschodniej części Azji (Iran, Chiny). Jej naturalne siedliska rozciągają się przez Iran i dalej na wschód, aż do Chin i Korei. Jest popularna w południowej Europie (na przykład na Krymie czy w Gruzji) i w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych, gdzie jest uprawiana jako gatunek ozdobny od XVIII wieku. Do USA drzewo jedwabne zostało sprowadzone w 1745 roku i obecnie można go spotkać od południowej części Nowego Jorku, w New Jersey i Connecticut; na zachodzie obszar jego występowania sięga do Missouri i Illinois, a na południu do Florydy i Teksasu. Jest również uprawiana w Kalifornii i Oregonie. Jest popularna jako drzewo ozdobne, ze względu na pachnące i efektowne kwiaty, jednak nie wszędzie jest pożądana. Ze względu na dużą plenność i zdolność do łatwego „uciekania” z upraw, albicja jest w Japonii i niektórych stanach USA uważana za gatunek inwazyjny. Ponadto roślinę można spotkać w uprawie w wielu rejonach świata o ciepłym klimacie. Wyjątkowo duże okazy jedwabnych drzew rosną w lasach podzwrotnikowych jednej z indyjskich prowincji u podnóży Himalajów – Garhwal – średni obwód pnia albicji wynosi tam prawie 2m.

Opis

Albicja jedwabista jest niewysokim drzewem liściastym o „parasolowatym” pokroju. W naturze osiąga do 10 – 12 metrów wysokości. Kora młodszych egzemplarzy ma zielonkawą barwę. Z czasem staje się szara, niekiedy z pionowymi jaśniejsze paskami. Liście są dość duże (do 45 cm długości i 25 cm szerokości) podwójnie pierzastozłożone, wyglądem podobne do liści paproci. Charakterystyczne jest, że składają się na noc i w czasie deszczu. Albicja kwitnie przez całe lato. Kwiaty są zebrane w gęste kwiatostany na szczytach pędów. Wyglądem przypominają luźne pompony i mają intensywny zapach. Pojedynczy kwiat jest pozbawiony płatków, ma mały kielich i koronę. Jego zasadniczą częścią jest grono 2-3 cm długości pręcików koloru biało – różowego. Istnieją również odmiany o kremowych lub bladożółtych kwiatach. Albicja jest jednopienna i zapylana przez owady Owocami są płaskie, duże strąki (8 – 20 cm), w których kryje się od 5 do 10 jasnobrązowych owalnych nasion. Strąki zazwyczaj pozostają na roślinie w miesiącach zimowych. Nasiona są liczne (niektóre źródła podają, że jedno drzewo może wytworzyć nawet 8 000 nasion rocznie). Rozsiewane są głównie grawitacyjnie, a wtórnie przez wiatr, wodę i zwierzęta.

Albicja jedwabista
Albicja jedwabista – zdjęcie wykonane w Albanii

Zastosowanie

Albicja to przede wszystkim piękne drzewo ozdobne. Najładniej prezentuje się latem, kiedy gałązki pokrywają się masą różowych, delikatnych kwiatów. Jako niewysokie drzewo jest chętnie sadzona w przydomowych ogródkach, wokół tarasów i ganków. Przewiewna, parasolowata korona zapewnia przyjemny cień, a ponieważ drzewa jedwabne są odporne na wiatr i niezbyt duże, nie stanowią zagrożenia dla domów czy altanek. Urocze kwiaty mają przyjemny, słodki zapach i są dobrym źródłem nektaru dla owadów (głównie motyli i pszczół) oraz dla kolibrów. W związku z tym albicja jest rośliną miododajną. Ma też znaczenie jako pożywienie dla niektórych dzikich zwierząt (np. wiewiórek, jeleni). Były także prowadzone badania pod kątem jej potencjalnego wykorzystania jako paszy zwierzęcej. Drewno albicji jest słabe i kruche, w związku z czym nie ma szerszego zastosowania, choć bywa wykorzystywane w meblarstwie w niektórych krajach Azji. Tradycyjna medycyna azjatycka wskazuje ponadto na właściwości lecznicze albicji. Bywa stosowana jako środek uspokajający i ułatwiający zasypianie oraz poprawiający pamięć. Napar z suszonych liści można pic jak herbatę, a ugotowane kwiaty są jadalne i mogą stanowić dodatek do różnych potraw.

Albicja jedwabista
Albicja jedwabista – zdjęcie wykonane w Albanii

Ciekawostki

Albicja, podobnie jak inne rośliny z rodziny bobowatych, żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które umożliwiają jej pobieranie azotu z powietrza. Ciekawostką są także nasiona, które dzięki twardym i odpornym na warunki zewnętrzne łupinom mogą pozostać w uśpieniu przez wiele lat i zachować zdolność kiełkowania (badanie Wicka i Waltersa przeprowadzone 1974 r. wykazało 90% żywotności nasion albicji przechowywanych w luźno zakorkowanych butelkach przez 5 lat). Ponadto gatunek ten wykazuje dość dużą odporność na suszę, dzięki czemu może być sadzony na obszarach półpustynnych. Ma też dużą zdolność do regeneracji po przycięciu lub uszkodzeniu, a także z dużym prawdopodobieństwem jest w stanie przetrwać pożary. Powyższe cechy wskazują, że albicja jest rośliną odporną i ekspansywną, przez co stała się silnym konkurentem dla rodzimej flory Stanów Zjednoczonych i Japonii. Największym problemem wydaje się jej obecność wzdłuż poboczy dróg i na otwartych obszarach miejskich i podmiejskich oraz wzdłuż brzegów rzek (gdyż jej nasiona mogą być łatwo transportowane przez wodę). Obecnie w niektórych rejonach USA podjęto walkę z nadmiernie rozprzestrzeniającą się ablicją. W Polsce może być uprawiana tylko w pomieszczeniach, w donicach. Jedynie mniej wrażliwa na mróz odmiana Albizia julibrissin rosea ma szansę przetrwać zimę w gruncie w najcieplejszych regionach naszego kraju.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.