Bluszczyk kurdybanek

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)

Bluszczyk kurdybanek to niewielka, rosnąca przy ziemi roślina, dlatego mało kto zwraca na nią uwagę. A jednak jest to bardzo interesujący gatunek, chociażby ze względu na posiadane właściwości lecznicze. Roślina ma też w sobie wiele uroku. Jej walory dekoracyjne z pewnością docenią np. miłośnicy skalniaków. Wiosną niepozorne bluszczyki przyciągają wzrok uroczymi fioletowymi kwiatuszkami, a latem roślina tworzy zielone dywany z okrągłych lub sercowatych, karbowanych liści.

Nazwa

Bluszczyk kurdybanek nosi łacińską nazwę Glechoma hederacea. Jest częścią liczącego 12 gatunków rodzaju. Słowo glechoma pochodzi z języka greckiego. W polskiej mowie potocznej roślina bywa określana jako : balacznik, bluszczyk pospolity, bluszczyk ziemny, bluszczyk zimowy, brzestan, kozimorda, kondratek, kondronek, kurdyban, kumdran, obliznik, obłużnik, puchnik, skulasznik bądź ziele św. Piotra. Nazwa „bluszczyk” nawiązuje do pokroju rośliny, która płoży się i przyczepia do podłoża podobnie jak bluszcz. Z tego samego powodu w łacińskiej nazwie naukowej znalazło się słówko hederacea (pochodzi ono od nazwy gatunku bluszcz pospolity Hedera helix). Bluszczyk nie jest jednak spokrewniony z bluszczem – należy do innej rodziny – jasnotowatych (Lamiaceae).

Występowanie

Gatunek w stanie dzikim występuje powszechnie na obszarze większości Europy i w części Azji (Chiny, Gruzja, Azerbejdżan, Japonia, Kazachstan, Tajwan). Stamtąd został zawleczony na inne kontynenty – do Ameryki Północnej, Australii i Nowej Zelandii, gdzie uległ naturalizacji. W niektórych częściach świata (np. w pewnych rejonach Ameryki Północnej) bluszczyk kurdybanek jest obecnie uważany za inwazyjny chwast, zagrażający przedstawicielom rodzimej flory. Wynika to z faktu, iż roślina łatwo się rozprzestrzenia za pomocą długich pędów, które mają zdolność zakorzeniania się. Bluszczyk kurdybanek dobrze się czuje w miejscach zacienionych i wilgotnych. Lubi ziemię ciężką, wilgotną, wapienną, żyzną. Nie toleruje natomiast zasolenia gleby. Porasta cmentarze, trawniki, ogrody, tory kolejowe i pobocza dróg. Najczęstszymi siedliskami tego gatunku są zarośla, wilgotne rowy, przydroża, skraje lasów. Spotkać go można także w zaniedbanych ogrodach i parkach oraz na pastwiskach.

Opis

Bluszczyk kurdybanek jest niewielką byliną – dorasta do około 30 cm wysokości. Wykształca płożące się łodygi o kwadratowym przekroju, które wypuszczają korzenie w węzłach i przytwierdzają się nimi do podłoża. Za ich pomocą roślina potrafi się rozprzestrzeniać i zajmować znaczną powierzchnię. Kwitnące pędy bluszczyku wznoszą się ku górze, natomiast po przekwitnięciu łodygi kontynuują wzrost płożący, rosnąc na odległość nawet do 1-2 m. Liście bluszczyku wyrastają naprzeciwlegle na długich ogonkach i są zielone do purpurowo-zielonych. Blaszka liściowa ma do 35 mm szerokości i do 40 mm długości i sercowaty lub nerkowaty kształt oraz grubo karbowany brzeg. Kwiaty są drobne. Wyrastają pojedynczo lub w małych grupach (po 2 – 3 sztuki) w kątach liści. Korona kwiatu jest wąska u podstawy, potem rozszerza się na kształt trąbki, a zakończona jest dwiema wargami – górną płaską i dolną trójklapowaną (z dwoma małymi „ząbkami” i jedną szerszą częścią). Wewnątrz kwiatu znajdują się 2 krótkie i 2 długie pręciki. Pojedynczy kwiat ma do 22 mm długości i na ogół jest niebiesko-fioletowy z ciemnofioletowymi plamami i drobnymi włoskami na dolnej wardze. Zdarzają się także egzemplarze bluszczyku o kwiatach różowej lub białej barwy. Kwitnienie rozpoczyna się w maju, ale kwitnące okazy można spotkać aż do lipca. Kwiaty przyciągają owady. Po zapyleniu powstają ciemnobrązowe, owalne owoce o charakterze rozłupni, rozpadającej się na cztery rozłupki. Gatunek zimuje w postaci zredukowanej (zielone pędy pod śniegiem), dzięki czemu już wczesną wiosną może się odrodzić.

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)

Zastosowanie

Bluszczyk kurdybanek zdobywa w ostatnich latach popularność jako roślina o dużych walorach dekoracyjnych. Jest chętnie sadzony np. jako roślina doniczkowa (często zwisająca) w koszach i różnego typu pojemnikach. Wyhodowano kilka specjalnych odmian o ozdobnych liściach i kwiatach. W ogrodach bluszczyk kurdybanek ma charakter rośliny okrywowej – uprawianej np. na skalniakach. Przedstawiciele gatunku dobrze się czują w miejscach zacienionych – rośliny mogą być posadzone pod krzewami, ale z powodzeniem dadzą sobie radę także w pełnym słońcu. Kwiaty wytwarzają nektar i przyciągają owady (pszczoły, trzmiele, chrząszcze).

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)

Bluszczyk kurdybanek jest rośliną leczniczą, stosowaną głównie w medycynie tradycyjnej. Surowcem jest ziele (Herba Glechomae hederaceae), które pozyskuje się w okresie kwitnienia. Ziele bluszczyku kurdybanka zawiera olejek eteryczny, garbniki, kwasy organiczne, saponiny, gorycze, witaminy i sole mineralne. Przygotowane z niego preparaty wykazują działanie bakteriobójcze, osłaniające, przeciwzapalne, rozkurczowe, odtruwające, żółciopędne. Stosowane zewnętrznie przyspieszają ziarninowanie, przyczyniając się do szybszego gojenia ran. Odwar z ziela stosuje się w nieżytach dróg oddechowych, gardła, oskrzeli, żołądka i jelit. Ziele pobudza łaknienie i poprawia trawienie, dlatego bywa stosowane w niestrawności, bólach brzucha czy wzdęciach. Jest też pomocne w zatruciach metalami ciężkimi i toksynami bakteryjnymi. Zewnętrznie odwar może być używany do smarowania miejsc po oparzeniach, łagodzenia pokrzywki oraz świądu skóry.

Ciekawostki

Mało osób wie, że bluszczyk kurdybanek jest rośliną jadalną. Ziele na ogół dodaje się do zup i sosów; może też być składnikiem różnego typu farszów i sałatek. Z tą uwagą, że bluszczyk jest rośliną przyprawową (o gorzkawym, korzennym smaku) i nie należy go używać w kuchni w zbyt dużych ilościach. Dodatek ususzonego ziela poprawia smak mięs, serów, potraw z jajek i innych dań. Dawniej jego silnie aromatyczne ziele było używane w charakterze przyprawy w procesie warzenia piwa. Potem bluszczyk został na tym polu zastąpiony przez chmiel. Głównym naturalnym wrogiem gatunku jest osa Liposthenes glechomae, która tworzy galasy na liściach i łodygach bluszczyku. Niektóre źródła podają, że bluszczyk kurdybanek jest skutecznym antidotum na zatrucie ołowiem i innymi metalami ciężkimi (wspiera wypłukiwanie ich z organizmu).  

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.