Brugmansja

Brugmansja
Brugmansja

Brugmansje są tak niezwykle dekoracyjne, że po prostu nie mogą pozostać niezauważone. Ich uroda sprawiła, że zaczęto je uprawiać, a dzięki temu stały się popularne na całym świecie. Nawet tam, gdzie warunki klimatyczne nie pozwalają na hodowlę tych roślin w gruncie, można cieszyć się wdziękiem brugmansji. Opieka nad nią nie jest skomplikowana, a satysfakcja naprawdę duża. Wieczorem roślina wprost uwodzi pięknym zapachem swych efektownych kwiatów i pozwala (nawet na tarasie czy balkonie) poczuć klimat tajemniczego ogrodu… 

Nazwa

Brugmansje należą do rodziny psiankowatych (Solanaceae). Rodzaj Brugmansia obejmuje sześć gatunków i cztery ich mieszańce. Zwyczajowo brugmansja często jest nazywana daturą drzewiastą albo bieluniem drzewiastym. To pokłosie dawniejszej systematyki, zgodnie z którą gatunki te zaliczane były do jednego rodzaju wraz z bieluniem (Datura), jednak w świetle obecnej taksonomii nazewnictwo to nie jest uznawane za poprawne. Do zamieszania z nazwami przyczynili się sami botanicy. W opublikowanym w 1753 r. dziele Species Plantarum Karol Linneusz wymienił roślinę o nazwie Datura arborea (datura drzewiasta), którą opisał na podstawie rysunku Louisa Feuillée z 1714 r. Następnie Robert Sweet w 1818 r. w swojej książce Hortus Suburbanus Londinensis opublikował współczesną wersję jej nazwy, z wyodrębnieniem rodzaju Brugmansia (Brugmansia arborea). Później wielu kolejnych autorów używało w swoich tekstach jednej bądź drugiej nazwy, powodując wiele zamieszania w taksonomii tych roślin. W potocznym języku przyjęło się także pochodzące z języka angielskiego określenie „trąby anielskie”( Angel’s Trumpet), nawiązujące do kształtu efektownie wyglądających kwiatów. Gatunek brugmansja złota jest nazywany trąbką złotego anioła.

Występowanie

Brugmansje pochodzą z wyżynnych i górskich obszarów Ameryki Południowej. Za ich ojczyznę uważa się obszar wokół łańcucha górskiego Andów rozciągający się od Kolumbii aż po północne Chile i południowo-wschodnią Brazylię. Rośliny rosną także w samych górach (na wysokości do nawet 3000 m) oraz w dolinach Andów. Naturalne siedliska to zarośla, brzegi lasów i potoków. Brugmansia aurea jest gatunkiem endemicznym dla Ekwadoru, jednak (jak podaje Wikipedia) od marca 2014 r. uznawanym za wymarły na wolności. Podobnie jak inne gatunki brugmansji jest jednak popularnie uprawiana w ogrodach w rejonach o klimacie podzwrotnikowym oraz jako roślina doniczkowa w klimacie umiarkowanym.

Opis

Poszczególne gatunki brugmansji różnią się między sobą wysokością, wielkością i kolorem kwiatów oraz wyglądem liści. Brugmansia arborea jest zimozielonym krzewem lub niewielkim drzewem (dorasta do 7 metrów). Wytwarza grube, mięsiste pędy, które w późniejszym czasie drewnieją. Na długich ogonkach osadzone są jajowate liście o grubo ząbkowanych brzegach. U wszystkich gatunków brugmansji liście są stosunkowo duże. Młode pędy, liście i łodygi kwiatów są na ogół pokryte delikatnymi, białymi włoskami. Najbardziej ozdobną częścią rośliny są zwisające kwiaty w kształcie wydłużonej trąbki, białe lub kremowe, długości od 12 do 17 cm. Cechą charakterystyczną jest rozcięcie kielicha z jednej strony. Podobnie jak u innych brugmansji, kwiaty wydzielają  silny, przyjemny zapach, którego woń dodatkowo zyskuje na intensywności w godzinach wieczornych i przyciąga ćmy. Przy udziale tych owadów bardzo często dokonuje się zapylenie. Owoce są jajowatego kształtu i mierzą około 6 cm długości i do 5 cm szerokości. Nasiona są duże, ciemnobrązowe do prawie czarnych. Brugmansia aurea, czyli brugmansja złota posiada większe od opisanego powyżej gatunku kwiaty (długość do 25 cm) w odcieniach żółci, a z kolei Brugmansia sanguinea odznacza się szybkim i intensywnym wzrostem (nawet do 12 m wysokości) oraz pomarańczowoczerwonymi kwiatami.

Brugmansja
Brugmansia aurea – zdjęcie zrobione w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie

Zastosowanie

Brugmansje zdobyły popularność jako rośliny ozdobne i są powszechnie uprawiane w wielu krajach. W cieplejszym klimacie mogą być dekoracją ogrodu, gdzie osiągają znaczne rozmiary. Miłośnicy brugmansji mieszkający w krajach o niższych temperaturach mogą je uprawiać w donicach – w szklarniach, na balkonach i tarasach. Właściwie pielęgnowane rośliny odwdzięczają się dużymi, pięknymi kwiatami, o słodkim, upojnym zapachu, który roztaczają przede wszystkim wieczorem. Niestety kwiaty są dosyć delikatne i nietrwałe, i nie nadają się do bukietów ani kompozycji florystycznych.

O czym warto pamiętać przy uprawie brugmansji

– duże liście przyczyniają się do szybkiej utraty wody przez roślinę, dlatego choć brugmansja dobrze czuje się na otwartym terenie, trzeba pamiętać że zbyt duża ilość słońca powoduje więdnięcie i opadanie liści, a także ich żółknięcie. Najodpowiedniejsze będzie więc stanowisko półcieniste.

– bardzo ważne jest częste i regularne podlewanie, zwłaszcza w upalne dni. W doniczce ziemia szybko wysycha, a brugmansja (będąc rośliną sporych rozmiarów) zużywa w okresie wegetacyjnym dużo wody

-w naszych warunkach brugmansja może być jedynie sezonową ozdobą ogrodu. Na zimę trzeba ją przenieść do donicy i zapewnić odpowiednie warunki do spoczynku (temperatura w granicach 5-10°C, nawożenie i podlewanie w znacznym stopniu ograniczone)

– pędy brugmansji, choć wydają się grube, w rzeczywistości są dosyć kruche. Dotyczy to zwłaszcza młodych części rośliny. Z tego względu należy umieszczać doniczkę z rośliną w miejscu osłoniętym od wiatru

– dla zapewnienia długiego i obfitego kwitnienia konieczne jest dostarczanie brugmansji odpowiedniej ilości składników odżywczych, np. poprzez stosowanie płynnych nawozów wieloskładnikowych

-ponieważ kwiaty pojawiają się na pędach wierzchołkowych, warto dbać (poprzez umiejętne przycinanie) o jak największe rozkrzewienie rośliny

Ciekawostki

Wszystkie gatunki z rodzaju Brugmansia (podobnie jak wiele innych roślin należących do rodziny psiankowatych) zawierają silnie działające, toksyczne substancje zaliczane do alkaloidów tropanowych, takie jak : skopolamina czy hioscyjamina. Szczególnie niebezpieczne są liście i nasiona. Zatrucie drogą pokarmową może prowadzić do porażenia mięśni gładkich, tachykardii, cykloplegii i śmierci. Objawami są : suchość w jamie ustnej, splątanie, biegunka, bóle migrenowe, omamy wzrokowe i słuchowe, rozszerzenie źrenic. Należy więc zachować ostrożność w obcowaniu z tymi roślinami. Warto wiedzieć, że bliski kuzyn brugmansji  – bieluń dziędzierzawa, który również jest bogaty w alkaloidy jest znaną od dawna rośliną leczniczą (zawarta w nim skopolamina jest stosowana na zachodzie Europy jako lek na chorobę lokomocyjną, w Polsce jest środkiem spazmolitycznym w kolkach nerkowych i żółciowych). W przypadku brugmansji póki co istnieją jedynie doniesienia na temat jej stosowania jako środka odurzającego i halucynogennego przez południowoamerykańskich szamanów.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.