Bugenwilla

Bugenwilla
Bugenwilla

Roślina sukcesu. Przyćmiewa urodą inne gatunki, zwraca uwagę intensywną barwą, zachwyca mimo niepozornych kwiatów… Przykład rośliny, która utorowała sobie drogę dzięki przystosowaniu do środowiska: silne pędy pozwalają się jej rozprzestrzeniać i okrywać znaczne powierzchnie, nie dopuszczając konkurencji; kolce bronią przed drapieżnikami (bydło, kozy, małpy) i pozwalają się wspinać w celu uzyskania najlepszego dostępu do światła, natomiast jaskrawe kolory przylistków przyciągają owady (głownie motyle), które zapewniają bugenwilli zapylanie. Prócz tego jest to roślina mało wymagająca, która łatwo się rozprzestrzenia.

Nazwa

Roślina należy do rodziny dziwaczkowatych (Nyctaginaceae). Łacińską nazwę rodzajową Bougainvillea nadano jej na cześć francuskiego podróżnika i odkrywcy nowych lądów – admirała Louisa Antoina de Bougainville (1729–1811). Podczas rejsu dookoła świata w latach 1766-1769 fregata La Boudeuse z admirałem na pokładzie zawinęła na Tahiti i tam właśnie zetknął się on z niezwykłym, jaskrawo ubarwionym pnączem. Nazwa polska – kącicierń, odzwierciedla charakterystyczną cechę bugenwilli – obecność dość dużych kolców w kątach liści. Jednak popularniejsza w użyciu jest spolszczona nazwa łacińska: bugenwilla. Do rodzaju Bougainvillea należy kilkanaście dziko rosnących gatunków. Najbardziej znane i najczęstsze w uprawie są dwa: Bugenwilla okazała – Bougainvillea spectabilis, która jest także najwcześniej spośród wszystkich bugenwilli opisanym gatunkiem (1798 r.) i Bugenwilla gładka – Bougainvillea glabra (opisana w 1849 r. przez Jacquesa Denysa Choisy). Oprócz nich w uprawie spotyka się także kilka mieszańców, o wartościowych z punktu widzenia ogrodnictwa cechach. Bougainvillea glabra bywa też nazywana papierowym kwiatem, ponieważ jej ozdobne kolorowe przylistki są w dotyku delikatne i cieniutkie, i przypominają papier.

Występowanie

Bugenwilla pochodzi ze zwrotnikowej i podzwrotnikowej Ameryki Południowej. Jako jej ojczyznę najczęściej podaje się Brazylię, w której można ją spotkać dziko rosnącą w lasach tropikalnych. Do Europy sprowadzono ją ponad 200 lat temu i od tego czasu zagościła na dobre, przede wszystkim w południowej części naszego kontynentu. Spotkamy ją w Portugalii, Grecji, Chorwacji, we Włoszech, Hiszpanii, czy we Francji. Z Europy uprawa bugenwilli rozprzestrzeniła się na wiele ciepłych regionów świata, m.in. do Tajlandii, Meksyku, Chin, Japonii, Wietnamu czy na Wyspy Kanaryjskie. W Polsce (i innych krajach o bardziej umiarkowanym klimacie) bugenwilla nadaje się do uprawy doniczkowej, bo chociaż w naturze jest kilkumetrowym pnączem, dobrze znosi przycinanie i może być ukształtowana w formę krzewu czy drzewka bonsai.

Bugenwilla
Bugenwilla – zdjęcie zrobione w Izraelu

Opis

Bugenwilla jest silnie rozrastającym się pnączem, o starszych pędach zdrewniałych, osiągającym wysokość nawet do 10 m. W odpowiednich warunkach kwitnie obficie i przyciąga wzrok jaskrawymi kolorami, a ze względu na duże rozmiary tworzy efektowne plamy barwne. Należy jednak zaznaczyć, że właściwe kwiaty bugenwilli są niepozorne – białe lub bladoróżowe, niewielkie, rurkowate i mało widoczne. Zazwyczaj są zgrupowane po trzy i otoczone przez zmodyfikowane liście zwane przylistkami lub podsadkami. To właśnie one odpowiadają za oszałamiające piękno bugenwilli. Mogą być białe, różowe, fioletowe, purpurowe, amarantowe, czerwone, pomarańczowe lub żółte.

Bugenwilla
Bugenwilla – kwiaty

Warto wspomnieć, że roślina uwielbia otwarte słońce, a kolory niektórych odmian stają się jaśniejsze i bardziej atrakcyjne w gorącym, suchym klimacie. Inną charakterystyczną cechą tego pnącza jest wytwarzanie kolców w kątach liści, dzięki czemu roślina łatwo może się wspinać po wszelkich podporach, ścianach, pergolach itp. Bougainvillea glabra posiada gładkie, eliptyczne lub sercowate, jasnozielone liście i stosunkowo małe ciernie. Kwiaty mogą być białe lub kremowe, a podsadki są najczęściej fioletowe lub fiołkowo różowe. Dla gatunku Bougainvillea spectabilis charakterystyczne jest wyraźne owłosienie liści od spodu, poza tym roślina jest podobna do bugenwilli gładkiej. Ponadto na ogół rozwija przykwiatki czerwone, różowe lub fioletowe, jej ciernie są większe, a właściwe kwiaty – białe.

Bugenwilla
Bugenwilla

Zastosowanie

Przede wszystkim dekoracyjne. Roślina rzeczywiście robi wrażenie swoim wyglądem i oszałamiającymi kolorami. U nas może być hodowana w donicach, a latem stać się ozdobą balkonu czy tarasu, natomiast w rejonach o sprzyjającym klimacie świetnie czuje się w uprawie gruntowej. Rozrasta się na wszelkiego rodzaju podporach – kratach, płotach, pergolach, altanach. Dzięki kolcom z łatwością wspina się po ścianach budynków, ale może być także uprawiana w forma wiszącej (w koszach). Dzięki temu, że dobrze znosi przycinanie można ją ciekawie kształtować.

W niektórych krajach Ameryki Południowej i Centralnej bugenwilla znajduje zastosowanie w tradycyjnym ziołolecznictwie. Wyciągi wodne i alkoholowe z kwiatów, pędów, liści czy nawet korzeni są stosowane w zwalczaniu kaszlu, bólu gardła i gorączki, czyli objawowym leczeniu grypy i przeziębienia. Tradycyjna medycyna wyżej wymienionych regionów kwalifikuje ją jako lek na biegunkę i żółtaczkę (oraz inne choroby wątroby). Badania naukowe wykazały zawartość w gatunku Bougainvillea spectabilis potencjalnie przydatnych związków: przeciwwirusowych, przeciwbakteryjnych (Balasaraswathi i wsp. 1998, Umamaheswari i wsp. 2008) i przeciwcukrzycowych (Adebayo i wsp. 2009; pinitol – związek chemiczny przypominający insulinę).

Bugenwilla
Bugenwilla – odmiany biała i różowa

Ciekawostki

Bugenwilla jest rośliną… jadalną. Przynajmniej częściowo. Jej zmodyfikowane kolorowe liście można zjadać surowe (np. jako składnik sałatki) bądź przygotować z nich napar (dodatkowo interesujący ze względu na barwę, którą przyjmuje od koloru przykwiatków), a nawet… usmażyć. Wykorzystuje się także zawarty w podkwiatkach barwnik (głównie fioletowy), który może posłużyć np. do barwienia tkanin.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.