Cytron

Cytron (Citrus medica)

Cytron to jeden z najstarszych cytrusów – jako drzewko owocowe jest znany od starożytności. To bliski kuzyn cytryny, która prawdopodobnie powstała ze skrzyżowania tego gatunku z limonką. Roślina ma charakterystyczne owoce o grubej, aromatycznej skórce i małej ilości miąższu. Choć u nas cytron jest mało znany, to jednak w innych częściach świata jest bardzo popularny i to nie tylko z powodu oryginalnych owoców.

Nazwa

Cytron (po łac. Citrus medica) zawdzięcza swą nazwę Karolowi Linneuszowi. Jest to typowy przedstawiciel cytrusów, czyli rodzaju Citrus, który z kolei jest częścią rodziny rutowatych (Rutaceae). Opisywany gatunek bywa też popularnie nazywany cedratem, jabłkiem Adama albo jabłkiem perskim. Początkowo był uprawiany w sadach Medii (kraina historyczna – znajdująca się na terenie, który obecnie zajmuje Iran), dlatego przez długi czas cytron był nazywany „jabłkiem medejskim”. Od nazwy krainy wziął się także człon gatunkowy jego nazwy łacińskiej (medica).

Występowanie

Jako ojczyznę cytronu źródła podają północno – wschodnią część Indii oraz obszar dzisiejszych Chin. Trudno jest jednak stwierdzić cokolwiek o jego pochodzeniu ze 100% pewnością, bowiem roślina nie występuje obecnie w stanie dzikim. Do Europy cytron trafił z Azji już w okresie starożytności (prawdopodobnie za sprawą Aleksandra Macedońskiego) i wkrótce zaczął być uprawiany. Uważa się nawet, że był to pierwszy spośród cytrusów, jakie uprawiano na Starym Kontynencie. Stał się też „ojcem” kilku współcześnie znanych cytrusów – np. cytryny. Cytron wymaga ciepłego klimatu (tropikalnego lub subtropikalnego) i nie toleruje spadków temperatury poniżej 5 °C. Lubi lekko kwaśną glebę i słoneczne stanowiska. Obecnie roślina jest uprawiana w wielu miejscach na świecie (głównie w Azji, Afryce oraz państwach basenu Morza Śródziemnego, ale można go spotkać także w Ameryce Północnej). Znanych jest co najmniej kilka odmian uprawnych cytronu, wśród których najpopularniejsze to : Etrog, Diamant czy Dulcia.

Cytron (Citrus medica)

Opis

Cytron jest na ogół niewielkim drzewem, choć występuje także w formie krzewiastej. Rośnie powoli, osiąga do 3 m wysokości. Pokrojem i wyglądem przypomina cytrynę. Jego gałązki pokrywają krótkie, sztywne kolce. Liście są ciemnozielone, jajowato-lancetowatego kształtu, z widocznym unerwieniem. Wyrastają skrętolegle, a ich długość dochodzi do 20 cm. Brzegi blaszki liściowej są delikatnie karbowane lub drobno piłkowane. Kwiat ma średnicę 3-4 cm, wygląd i budowę typową dla cytrusów i przyjemny zapach. Tworzą go płatki (na ogół barwy białej lub czerwono nabiegłe) w liczbie 5, liczne pręciki oraz pojedynczy słupek. Po zapyleniu zawiązują się owoce – z wyglądu podobne do owoców cytryny, ale znacznie bardziej wydłużone (ich długość dochodzi do 20 cm) i większe. Owoc cytronu jest charakterystyczny i niewątpliwie zasługuje na chwilę uwagi, choćby dlatego, że masa jednej sztuki może dochodzić nawet do 2 kg. Z botanicznego punktu widzenia owoc cytronu jest jagodą. Ma bardzo grubą, pomarszczoną żółtą skórkę, o gładkiej, jakby nawoskowanej powierzchni. Pod nią kryje się mało soczysty miąższ o budowie segmentowej oraz nasiona – pestki. Podobnie, jak w przypadku cytryny, owoce cytronu mają bardzo kwaśny smak.

Cytron (Citrus medica)

Zastosowanie

Owoce cytronu są jadalne. Mają znacznie mniej miąższu i są o wiele mniej soczyste od innych cytrusów (np. cytryny), ale mimo to znalazły zastosowanie kulinarne. W ich przypadku wykorzystuje się przede wszystkim grubą skórkę (miąższ jest bardzo kwaśny i w związku z tym uważany za niejadalny), którą można na różne sposoby przetwarzać. Skórka kandyzowana w specjalny sposób nosi nazwę cykaty. Nie traci swojego aromatu, a staje się bardzo słodka (po całym procesie zawiera około 80 % cukrów). Cykatę wykorzystuje się w przemyśle spożywczym. W domowej kuchni cytron służy jako składnik sałatek i dodatek do soków owocowych. Z jego owoców można robić dżem lub likier, a ususzona skórka służy do aromatyzowania napojów np. herbaty. Z soku pozyskanego z cytronu wytwarza się kwas cytrynowy. Cytron ma także zastosowanie w tradycyjnej medycynie. Był np. wykorzystywany w leczeniu niedoborów witaminy C (szkorbutu). Na Korsyce z jego owoców wytwarza się tradycyjny likier o nazwie cedratine.

Ze względu na oryginalną urodę cytron bywa uprawiany jako roślina ozdobna. W krajach o ciepłym (tropikalnym i subtropikalnym) klimacie rośnie w ogrodach, natomiast w klimacie umiarkowanym może być rośliną doniczkową. Uprawiany w domu potrzebuje dużej donicy i dostępu do światła słonecznego. Za dobre warunki odwdzięcza się obfitym kwitnieniem (które może trwać cały rok) oraz oryginalnymi owocami. W Polsce jest uprawiany głównie przez pasjonatów botaniki i kolekcjonerów. Można go także spotkać w oranżeriach i szklarniach ogrodów botanicznych.

Cytron (Citrus medica)

Ciekawostki

Jedna z odmian cytronu nosi nazwę „ręka Buddy”. Określenie to wzięło się od niezwykle intrygującego wyglądu owoców, które są podzielone na wydłużone części (jakby liczne palce ludzkiej ręki). W Krajach azjatyckich uważa się, że owoce cytronu przynoszą szczęście. Roślina jest symbolem dobrobytu i życiowej pomyślności. Cała roślina oraz skórka owoców cytronu są silnie aromatyczne  – mają bardzo przyjemny zapach przypominający woń cedru. Nic więc dziwnego, że gatunek bywa wykorzystywany w przemyśle kosmetycznym i perfumiarstwie.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.