Drzewko truskawkowe

Drzewko truskawkowe (Arbutus unedo)
Drzewko truskawkowe (Arbutus unedo) https://pixabay.com/pl/chr%C3%B3%C5%9Bcina-jagodna-drzewo-truskawkowe-883824/

Roślina, obok której trudno przejść obojętnie. Urocze drzewko z  czerwonymi, kulistymi owocami o egzotycznym wyglądzie. W Polsce stosunkowo mało znana; zaczyna dopiero zdobywać sympatyków,  którzy próbują własnej hodowli. Owoce drzewa truskawkowego są nietrwałe i szybko ulegają zepsuciu, w związku z czym raczej próżno ich szukać w polskich sklepach, jednak nasiona i sadzonki są dostępne w sprzedaży także u nas.

Nazwa

Łacińska nazwa tej rośliny to Arbutus unedo. Nazwa rodzaju pochodzi prawdopodobnie z łaciny gdzie słowo arbustus oznacza plantację drzew. Jednak wydaje się, że może też mieć korzenie celtyckie (‘arboise’ = szorstki owoc). Po raz pierwszy w taksonomii nazwa  została użyta przez Karola Linneusza w 1753 r. w jednym z jego najważniejszych  dzieł : Species Plantarum, które zawierało także opis tego gatunku. Pochodzenie drugiego członu nazwy (unedo) związane jest rzekomo z  Pliniuszem Starszym, który o owocach miał powiedzieć  : „unum tantum edo”, co oznacza „jem tylko jedno”. Nie wiadomo, czy miał na myśli to, że owoc był tak dobry, iż wystarczyło zjeść jeden aby poczuć się usatysfakcjonowanym, czy też uznał, że owoc nie był wart ponownego skosztowania. W Polsce roślina znana jest  jako chruścina jagodna, ale częściej możemy się spotkać ze zwyczajowymi określeniami : drzewko truskawkowe, drzewko poziomkowe czy poziomkowiec. Roślina nie jest jednak spokrewniona ani z truskawką ani z poziomką. Należy do zupełnie innej rodziny – wrzosowatych (Ericaceae), i jedynie wyglądem owoców nawiązuje do wyżej wymienionych. Jest popularna m.in. w Chinach, gdzie nosi nazwę Yangmei.

Występowanie

Roślina pochodzi głównie z basenu Morza Śródziemnego, jedynie różowo kwitnący podgatunek Arbutus unedo rubra występuje w Irlandii. Można też znaleźć źródła, które lokalizują jej pochodzenie także w Turcji, Syrii i niektórych częściach Afryki Północnej. Obszar występowania dziko rosnących drzew truskawkowych rozciąga się obecnie w rejonie Morza Śródziemnego i w zachodniej części Europy. Naturalnym siedliskiem gatunku są lasy, zarośla i skaliste zbocza. Drzewko truskawkowe często rośnie w lasach dębu korkowego i skalnego, od poziomu morza do 700-1000 m n. p. m. Dobrze znosi zanieczyszczenie środowiska, a dzięki długim korzeniom palowym może przetrwać okresowe susze. Oprócz naturalnych stanowisk jest także sadzona w wielu cieplejszych regionach świata (np. w Brazylii) – jako źródło owoców i gatunek ozdobny.

Drzewo truskawkowe
Drzewo truskawkowe – dojrzewający owoc. Zdjęcie zrobione w Chorwacji

Opis

Chruścina jagodna to krzew lub niewysokie drzewo. Tworzy gęstą, okrągłą koronę, rośnie powoli. Naturalnie występujące okazy mogą dorastać nawet do 12 m; te sadzone w Polsce jedynie do 3-4 m wysokości. Ma ozdobną, łuszczącą się, czerwono-brązową korę. Liście są ciemnozielone, błyszczące, mają do 10 cm długości i ząbkowane krawędzie. Roślina wytwarza białe (czasami bladoróżowe), dzwonkowate kwiaty, typowe dla rodziny wrzosowatych (przypominające wyglądem kwiaty borówki), skupione w gronach, delikatnie pachnące miodem. Warto wspomnieć, że drzewko truskawkowe jest rośliną dwupienną (kwiaty męskie i żeńskie znajdują się na osobnych roślinach). Owoc jest jagodą o średnicy około 2-3 cm i charakterystycznej, wyraźnie chropowatej (czy wręcz kolczastej) powierzchni. Początkowo żółty, w procesie dojrzewania zmienia kolor na intensywnie czerwony. Niektórzy kojarzą jego wygląd z truskawką, innym przypomina liczi. Jest jadalny i słodki w smaku, ale doceniany także ze względu na walory dekoracyjne. Skórka owocu w dotyku przypomina wosk. Wewnątrz znajduje się jedno spore nasienie. Miąższ jest biało-żółtawy, soczysty, zawiera witaminę C. Opinie na temat smaku są bardzo zróżnicowane, w zależności od indywidualnych upodobań, jak również od stopnia dojrzałości owoców i warunków, w jakich rosły i dojrzewały. Owoce drzewka truskawkowego zawierają sporo cukru (około 20 %), dlatego mogą wydawać się mdłe.

Drzewo truskawkowe
Drzewo truskawkowe – kwiaty. Zdjęcie zrobione w Chorwacji

Zastosowanie

Przede wszystkim – kulinarne. Wykorzystuje się owoce drzewka truskawkowego, które mogą być spożywane bezpośrednio lub kandyzowane albo przetwarzane na konfitury, soki, galaretki, czy likiery i inne napoje alkoholowe. Gdyby ktoś miał ochotę spróbować, warto udać się do Portugalii, bowiem Arbutus unedo rośnie dziko w wiejskich regionach tego kraju, m.in. w Tojeiro, Alentejo i Algarve. Z owoców drzewka truskawkowego miejscowi rolnicy wytwarzają tradycyjną, dość popularną  owocową brandy zwaną Aguardente de Medronhos. Warto podkreślić, że nie ma tam komercyjnych plantacji drzew; owoce są zbierane ręcznie i przetwarzane prywatnie. W związku z tym dobrą Aguardente de Medronhos trudno znaleźć w supermarketach; trzeba ją nabyć bezpośrednio od rolników. Przy zakupie należy się liczyć z różnicami w smaku i zawartości alkoholu (przeważnie około 48%) w zależności od wytwórcy. Dozwolone jest wytworzenie do 30 l na własne potrzeby, w praktyce jednak portugalskie władze zezwalają na drobny handel ze względu na tradycyjny charakter trunku. W medycynie ludowej Portugalii używa się również liści, które zaparzone jako „herbatka” mają wspomagać organizm w chorobach nerek i pęcherza  moczowego. Nie tylko liście, ale również kora i korzenie wykazują działanie ściągające i moczopędne. Kora drzewka poziomkowego jest bogata w taniny. Oprócz tego Arbutus unedo jest rośliną o dużej wartości dekoracyjnej, wykorzystywaną w projektowaniu i urządzaniu ogrodów, parków czy pasów zieleni.

Drzewko truskawkowe – sadzonka

Ciekawostki

Drzewo truskawkowe występuje w herbie Madrytu. Ciekawostką jest obecność we wszystkich częściach etylowego estru kwasu galusowego, który jest dodawany do żywności jako przeciwutleniacz. Ester ten ma również silne działanie antybiotyczne. Owoce drzewa truskawkowego dojrzewają przez 12 miesięcy. W związku z tym dochodzi do niezwykłej sytuacji, w której na jednym osobniku jednocześnie występują i owoce, i kwiaty. Daje to naprawdę malowniczy efekt. Owoce zawierają stosunkowo dużo pektyn i cukru, dlatego świetnie nadają się na przetwory, należy jednak mieć na uwadze, że szybko fermentują. Spożycie przejrzałych owoców, zwłaszcza tych, które spadły z drzewa może dać efekt lekkiego rauszu… Ponadto  po spożyciu możliwe są niegroźne dolegliwości  żołądkowe  i  zawroty głowy.  Z tego też powodu owoce drzewka truskawkowego nie są polecane dla dzieci.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.