Dzika róża

Niepozorna roślina, która potrafi zaskoczyć bogactwem swoich dobroczynnych dla zdrowia właściwości. Choć nie dorównuje urodą swoim krewniaczkom – szlachetnym odmianom róż ozdobnych, jednak jej walory są znane i doceniane od wielu wieków, a współcześnie gatunek ten ponownie przeżywa swój renesans zdobywając uznanie nie tylko wśród zwolenników ziołolecznictwa, ale także propagatorów zdrowego odżywiania.

Nazwa

Dzika róża (tak, jak wszystkie gatunki róż) należy do rodziny różowatych (Rosaceace). Jej łacińska nazwa gatunkowa to Rosa canina. W dosłownym tłumaczeniu oznacza to „różę psią”.  Określenie to powstało prawdopodobnie w starożytnym Rzymie, gdzie panowało przekonanie, iż jest ona skutecznym lekiem w przypadku pogryzienia przez wściekłego psa. Nazwa : róża psia funkcjonuje w różnych krajach (np. w Wielkiej Brytanii – Dog Rose i w Niemczech – Hunds Rose), w tym także w Polsce (w mowie potocznej). Poza tym gatunek ten posiada u nas wiele różnych nazw ludowych np. babicha, róża cierniowa, głóg polny, kostropest, róża polna, nieszpołka, szupszyna czy szypszynka. Oprócz dziko występującego gatunku znane są także odmiany hodowlane dzikiej róży.

Opis

Dzika róża jest krzewem osiągającym wysokość do 2 m. Posiada brunatne, niezbyt grube gałązki, które wyginają się łukowato ku ziemi. Ich powierzchnię pokrywają liczne haczykowate kolce. Liście są błyszczące, zielone, nieparzystopierzaste. Składają się z 5-9 jajowato-eliptycznych  małych listków o zaostrzonych końcach i ząbkowanych brzegach. Kwiaty są pięciopłatkowe, barwy białej lub jasnoróżowej ; na ogół pojedyncze, czasem zebrane w niewielkie kwiatostany. Dzika róża kwitnie od maja do końca lipca. Owoc jest pozorny, błyszczący i dość twardy, owalny lub okrągły, koloru pomarańczowego lub (częściej) czerwonego. Ma 2-3 cm długości i około 1 cm szerokości. Wewnątrz znajdują się liczne owoce właściwe, mające postać drobnych, białawych orzeszków. Owoce dojrzewają w sierpniu i we wrześniu i mogą pozostać na gałązkach przez całą zimę.

Rosa canina - liście
Rosa canina – liście

Występowanie

Róże są obecne na Ziemi od około 40 mln lat. Większość (około 70%) gatunków pochodzi z Azji (głównie Chiny, Japonia), pozostałe z Bliskiego Wschodu, Europy, Afryki i Ameryki Północnej. Rosa canina występuje na obszarach o ciepłym i umiarkowanym klimacie na półkuli północnej. Jest rozpowszechniona w niemal całej Europie, w Afryce Północnej, Azji, Australii i Nowej Zelandii. W Polsce występuje pospolicie w zaroślach i na obrzeżach lasów oraz przydrożach, różnego rodzaju nieużytkach, widnych polanach i miedzach. Istnieje wiele gatunków róż rosnących na stanowiskach naturalnych, nazywanych w związku z tym „dzikimi różami”. Te rośliny dały początek gatunkom i odmianom ozdobnym uprawianym współcześnie. Pierwsze wzmianki o hodowli róż pochodzą sprzed 5000 lat z Chin. Znaczący postęp w zakresie tworzenia nowych odmian dokonał się w XIX w. we Francji dzięki sformułowaniu praw dziedziczenia przez Mendla.

Dzika róża - kwiat
Dzika róża – kwiat

Zastosowanie

Właściwości dzikiej róży od wielu lat są znane i wykorzystywane zarówno w medycynie ludowej, jak i oficjalnym ziołolecznictwie. Głównym surowcem leczniczym są owoce – bogate w witaminy (A, B 1, B 2, E, K i kwas foliowy oraz dużą ilość witaminy C), dzięki czemu wykazują działanie wzmacniające organizm i uodparniające. Ponadto działają rozkurczowo, moczopędnie i żółciopędnie. Odwary z owoców stosuje się w chorobach zakaźnych (zwłaszcza tych, w przebiegu których ma miejsce gorączka), w nieżytach żołądka, dwunastnicy i innych części jelit, dolegliwościach woreczka żółciowego czy miażdżycy. Szczególnym zastosowaniem jest leczenie chorób reumatycznych, które opiera się na odkryciu w owocach dzikiej róży galaktolipidu, znanego pod nazwą GOPO. Napar z kwiatów wykorzystuje się zewnętrznie na rany, oparzenia, różnego typu zmiany skórne i wypryski oraz do pielęgnacji cery. Owoce nadają się na smaczne i zdrowe przetwory np. soki, dżemy i syropy; są też częstym dodatkiem do herbaty. Można je zamrażać i suszyć. Płatki kwiatów są wykorzystywane do produkcji konfitur różanych, a utarte z cukrem stanowią doskonały, aromatyczny dodatek do herbaty. Dziką różę sadzi się także w przydomowych ogródkach i w parkach jako roślinę ozdobną. Jej wonne kwiaty przyciągają owady, a owoce są pożywieniem dla ptaków i innych małych zwierząt.

Dzika róża - owoce
Dzika róża – owoce

Ciekawostki

Owoc dzikiej róży jest w rzeczywistości pseudoowocem (tzw. hypancjum) – zmięśniałym, mocno wklęsłym dnem kwiatowym. Dzika róża (i inne dziko rosnące gatunki róż) jest wykorzystywana jako podkładka dla róż szlachetnych. W Polsce jest zlokalizowane naturalne różane zagłębie, w którym występuje aż 12 gatunków dzikich róż. Jest nim rezerwat „Góry Pieprzowe” w pobliżu Sandomierza – największe skupisko dziko rosnącej róży nie tylko w Polsce, ale także w całej Europie. Owoce dzikiej róży zawierają bardzo dużą dawkę witaminy C – jest to ilość około dziesięć razy większa niż w czarnej porzeczce i dwudziestokrotnie większa niż w cytrynie. Starożytni Rzymianie wsypywali płatki dzikich róż do poduszek, aby ich zapach uspokajał i ułatwiał zasypianie. Kwiat jest jednym z symboli narodowych Rumunii. Istnieje odrębna gałąź botaniki zajmująca się różami. Jest to nauka zwana rodologią.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.