Figowiec pospolity

Figowiec pospolity (Ficus carica)

Figowiec pospolity to zgrabne drzewo liściaste o licznych walorach. Nic więc dziwnego, że jest częstą ozdobą ogrodów w krajach śródziemnomorskich. Jednak gatunek zyskał popularność przede wszystkim ze względu na owoce – smaczne i słodkie figi. To dzięki nim stał się znany na całym świecie. I nawet w Polsce coraz częściej można spotkać figowca pospolitego, choć gatunek wciąż pozostaje egzotyczny. Warto wiedzieć, że w niektórych częściach świata jest to jedno z najdłużej uprawianych i najbardziej cenionych drzew owocowych.

Nazwa

Figowiec pospolity (łac. Ficus carica) to jeden z najbardziej znanych gatunków w dużym i różnorodnym rodzaju Ficus. Rodzaj jest częścią rodziny morwowatych (Moraceae) i liczy prawie 1200 gatunków. Figowiec pospolity jako roślina rozpowszechniona na całym świecie nosi różne nazwy w różnych krajach – bywa nazywany figowcem zwyczajnym, drzewem figowym, figą karyjską lub figowcem owocowym. Nazwa gatunkowa (carica) nawiązuje do historycznej krainy Karia (Caria), położonej południowo – zachodniej części Azji Mniejszej, gdzie figowce były od wieków uprawiane na dużą skalę. Znanych jest wiele odmian naturalnych i uprawnych figowca pospolitego.

Figowiec pospolity

Występowanie

Jako ojczyznę opisywanego gatunku badacze wskazują obszar Bliskiego Wschodu (m.in. Izrael, Syria, Jordania, Irak, Turcja), europejską część basenu Morza Śródziemnego (Francja, Hiszpania, Włochy, Grecja) oraz Afrykę Północną (Egipt, Maroko, Algieria, Tunezja). Najbardziej odpowiednie dla figowca pospolitego są obszary położone w strefie klimatu ciepłego umiarkowanego oraz tropikalnego, które zapewniają właściwe warunki do owocowania. Naturalne siedliska to miejsca nasłonecznione, często odznaczające się suchą glebą. Dziko rosnące drzewa można spotkać w widnych zaroślach i lasach, na skalistych zboczach, w wąwozach i dolinach rzek. Gatunek uległ naturalizacji w różnych częściach świata na obszarach o sprzyjającym klimacie (np. w Australii, Stanach Zjednoczonych, w Ekwadorze). W licznych krajach jest uprawiany jako drzewo owocowe bądź roślina ozdobna. Najwięcej upraw figowca pospolitego koncentruje się wokół Morza Śródziemnego. W ostatnich latach dominującymi producentami owoców byli : Turcja, Egipt i Maroko. W Polsce także można gdzieniegdzie napotkać figowca pospolitego – w najcieplejszych rejonach kraju możliwa jest nawet uprawa rośliny w gruncie, jednak trzeba się liczyć z tym, że nie jest to gatunek mrozoodporny (wytrzymuje do – 15°C) i raczej nie przetrzyma srogiej zimy. Znacznie lepiej udaje się u nas uprawa figowca w doniczce.

Figowiec pospolity (Ficus carica)

Opis

Figowiec pospolity to niewysokie drzewo liściaste lub rozłożysty krzew o wysokości do 10 m. Jego pień i gałęzie pokrywa szara, gładka kora. Roślina zawiera sok mleczny z dużą dozą kauczuku. Liście figowca pospolitego mają charakterystyczny kształt z 3 lub 5-cioma klapami. Blaszka liściowa jest zielona, z wierzchu gładka, a pod spodem delikatnie owłosiona. Jej długość dochodzi do 25 – 30 cm, a szerokość do 18 cm. W ciepłym klimacie roślina jest zimozielona, w chłodniejszym – zrzuca liście na zimę. Figowiec pospolity jest rośliną dwupienną. Budowa kwiatów jest osobliwa : w przypadku roślin żeńskich mamy zgrubiałą, mięsistą oś kwiatostanową (z wyglądu przypominającą dzbanek), wewnątrz której osadzone są drobne kwiaty żeńskie. Każdy z nich zaopatrzony jest w pojedynczy słupek. U osobników męskich występują grupy po 5 kwiatów nad którymi znajdują się żeńskie kwiaty płone. Kwiaty męskie przekształcają się nie w owoce ale w tzw. kapryfigi, puste w środku i niejadalne. W przypadku tzw. odmiany smyrneńskiej zapylanie przebiega z udziałem błonkówek, natomiast odmiana dalmatyńska rozmnaża się partenokarpicznie. Owoce figowca pospolitego, zwane powszechnie figami to tak naprawdę owocostany w formie mięsistej torebki długości 3 – 5 cm, gruszkowatego kształtu. Początkowo zielone, w miarę dojrzewania ciemnieją, by w pełni dojrzałości przybrać  fioletową lub brązową barwę. Wewnątrz znajdują się liczne drobne pestki.

Zastosowanie

Figowiec pospolity to roślina długowieczna – znane są nawet ponad 100-letnie egzemplarze. Zarazem to jedno z najstarszych (tzn. najdłużej obecnych w uprawie) drzew owocowych. Jego owoce znano i wykorzystywano już przed tysiącami lat. Zasługi w tym względzie mieli starożytni Grecy i Egipcjanie. Figowce nie są wymagające, ale potrzebują ciepłego klimatu. Owoce spożywa się na surowo albo w formie przetworzonej. Z fig można robić pyszne dżemy, konfitury, syropy, kompoty czy wino. Suszone owoce (z którymi najczęściej mamy do czynienia w naszym kraju) służą jako dodatek do lodów, ciast, ciastek i różnego rodzaju deserów. Figowce pospolite są uprawiane także dla ich walorów dekoracyjnych – w krajach basenu Morza Śródziemnego są częstą ozdobą ogrodów, parków i skwerów. Bywają też sadzone w donicach. W niektórych krajach figowiec pospolity był stosowany w medycynie ludowej. Jego drewno wykorzystuje się niekiedy w drobnym stolarstwie.

Figowiec pospolity w doniczce

Owoc figowca – figa

Owoce zwane figami, są w rzeczywistości (jak to już zostało powiedziane) owocostanami. We wnętrzu figi, czyli rozrośniętej, mięsistej osi kwiatostanowej ukryte są liczne małe pestkowce (stąd mnogość pestek). Dojrzałe owoce mają słodki, mało zdecydowany (a według niektórych osób wręcz mdły) smak. Mają jednak licznych, zagorzałych wielbicieli. Choć są otoczone dość twardą „skórką” w środku kryją delikatny miąższ i łatwo ulegają zepsuciu. W Polsce najczęściej mamy do czynienia z owocami suszonymi (z uwagi na małą trwałość transport świeżych owoców na dalsze odległości jest utrudniony). Figi są nie tylko smaczne, ale również zdrowe. Zawierają witaminę C, E oraz witaminy z grupy B, a także ważne składniki mineralne – wapń, żelazo, mangan, magnez, fosfor i potas. Są też dobrym źródłem błonnika.

Ciekawostki

W naturze jedynymi zapylaczami figowca pospolitego są błonkówki z gatunku Blastophaga psenes. Przez długi czas ogrodnicy nie znali mechanizmu zapylenia, a nawet doszukiwali się w nim swoistej magii. Potem starożytni Grecy nauczyli się sztucznie zapylać figowce zawieszając gałązki z kwiatami z osobników męskich na żeńskich egzemplarzach. Sposób ten, wykorzystywany do dziś, nosi nazwę kapryfikacji. Dziko rosnące figowce są roznoszone przez nietoperze, dla których owoce są prawdziwym przysmakiem. Nasiona potrafią wykiełkować nawet na drzewie, a po jakimś czasie rośliny sięgają korzeniami do podłoża i „zakotwiczają się” w glebie. W nawiązaniu do Księgi Rodzaju, w której pierwsi ludzie po spożyciu zakazanego owocu użyli listków figowych aby ukryć swoją nagość, figowiec stał się symbolem skromności. Medycyna ludowa obszaru śródziemnomorskiego wykorzystywała figi leczniczo – m.in. sok mleczny pochodzący z rośliny służył do usuwania zgrubień skórnych czy brodawek. Odradza się jednak próbowanie tego na własną rękę – sok może mieć działanie drażniące na skórę, zwłaszcza u osób wrażliwych np. alergików.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.