Forsycja

Forsycja pośrednia
Forsycja pośrednia

Popularny krzew ozdobny, który przypomina nam o sobie w kwietniu każdego roku, „ogłaszając” nadejście wiosny. Kiedy liście zaczynają stopniowo zastępować  jaskrawożółte kwiaty, wówczas forsycja przestaje zwracać na siebie uwagę i popada w zapomnienie. Jednak ta nie wymagająca specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych roślina, umiejętnie przycinana, może stanowić wartościowy element ogrodu przez wiele lat. Warto wiedzieć o niej więcej.

Nazwa

Rodzaj forsycja (Forsythia) jest częścią rodziny oliwkowatych (Oleaceae) i obejmuje (według różnych źródeł) od 6 do 11 gatunków. Łacińską nazwę rodzajową wymyślono na cześć szkockiego botanika Wiliama Forsytha (żyjącego w latach 1737 – 1804) – nadwornego ogrodnika, jednego z założycieli Royal Horticultural Society. W naszej nomenklaturze funkcjonuje jej spolszczona wersja. W krajach anglojęzycznych forsycja zwyczajowo jest określana mianem krzewu wielkanocnego (Easter Bush) lub złotych dzwonków (Golden bells), co jest związane z porą kwitnięcia krzewu i jaskrawożółtą barwą kwiatów. Z kolei forsycja zwisła (Forsythia suspensa), charakteryzująca się opadającymi gałązkami bywa też nazywana forsycją płaczącą. Najpopularniejszym przedstawicielem rodzaju Forsythia w Polsce jest forsycja pośrednia (Forsythia x intermedia), która jest mieszańcem między gatunkami Forsythia suspensa (forsycja zwisła) i Forsythia viridissima (forsycja zielona), wyhodowanym pod koniec XIX w. w ogrodzie botanicznym w Getyndze . Znane są liczne odmiany forsycji, różniące się od siebie wyglądem liści, nasyceniem barwy kwiatów, wielkością czy pokrojem.

Występowanie

Prawie wszystkie gatunki forsycji pochodzą ze wschodniej Azji (głownie z Chin, ale także z Korei czy Japonii). Dominującym gatunkiem dziko rosnącym w lasach Chin była od wieków forsycja zwisła. Obecnie spotyka się ją głównie w uprawie. Wyjątkowa pod względem występowania jest forsycja europejska (Forsythia europaea), ojczyzną której jest Półwysep Bałkański. W naturze gatunek ten jest w dzisiejszych czasach rzadkością, ale wciąż można go spotkać w Albanii i kilku krajach byłej Jugosławii. Warto wiedzieć, że został objęty ochroną prawną. Różne gatunki forsycji są rozpowszechnione w wielu krajach świata w charakterze roślin ozdobnych, uprawianych w ogrodach i parkach. Pierwszymi gatunkami przywiezionymi do Europy z Dalekiego Wschodu były Forsythia suspensa i Forsythia viridissima. Szwedzki botanik Carl Peter Thunberg miał okazję podziwiać forsycję zwisłą w jednym z japońskich ogrodów i następnie opisał ją w swoim dziele Flora Japonica wydanym w 1784 r. Pierwsze okazy tej rośliny dotarły około 1830 r. do Holandii. Z kolei do popularyzacji w Europie innego gatunku : Forsythia viridissma przyczynił się szkocki pasjonat botaniki Robert Fortune, który „odkrył” go w prowincji Chusan (Zhejiang).

Opis

Na świecie najpowszechniej uprawiane są dwa gatunki tj. Forsythia × intermedia i Forsythia suspensa . Są to niewysokie krzewy kwitnące wiosną, z charakterystycznymi jaskrawożółtymi kwiatami. Forsycja pośrednia (Forsythia x intermedia) dorasta do 2-3 m wysokości i może mieć aż 5 m szerokości. Posiada wyprostowane pędy przewieszające się na szczytach, o gładkiej korze z ciemniejszymi przetchlinkami. Ich rdzeń jest nieciągły, porozdzielany blaszkowatymi przegrodami. Liście są jajowate lub lancetowate, gładkie, o wyraźnie ząbkowanych brzegach. Kształt blaszki liściowej jest zmienny – przeważnie liście są pojedyncze, ale mogą też być 3-klapowe.  Forsycja pośrednia posiada słabo rozgałęziony system korzeniowy, płytko umieszczony w glebie, w związku z czym jest wrażliwa na suszę. Kwiaty pojawiają się wczesną wiosną, jeszcze przed rozwojem liści i mogą wyrastać nawet po kilka sztuk z jednego miejsca. Każdy z nich składa się z czterech płatków zrośniętych u podstawy i czterech zielonych działek kielicha. Wewnątrz kwiatu znajduje się pojedynczy słupek oraz dwa pręciki. Owocem jest torebka złożona z dwóch komór zawierająca kilka oskrzydlonych nasion. Forsycja zwisła (nazywana też zwisającą) dorasta zwykle do 3 m wysokości. Jej cechą charakterystyczną są długie, zwieszające się do ziemi gałęzie. Pędy są wewnątrz puste, a liście dość często trójlistkowe. Forsycja zwisła wykazuje tendencję do płożenia się wokół ścian, płotów i innych powierzchni.

Forsythia suspensa

Zastosowanie

Forsycje to piękne krzewy ozdobne, sadzone w parkach i ogrodach. Wczesny okres kwitnienia czyni z tych roślin „zwiastuny wiosny”, a jaskrawe zabarwienie kwiatów cieszy oczy, gdy wokół panuje jeszcze wczesnowiosenna szarówka. Forsycje nie mają dużych wymagań, dlatego stały się popularne w uprawie w Azji, Europie i Ameryce Północnej. Ładnie prezentują się pojedynczo i w grupach, również z innymi gatunkami, stanowiąc ciekawy element kompozycji krajobrazowych. Odpowiednio przycinane mogą być wykorzystywane  w charakterze żywopłotu. Istnieją odmiany miniaturowe, które można zastosować na rabatach czy skalnikach, a nawet hodować w donicy. Pędy forsycji ścięte wczesną wiosną mogą zakwitnąć w wazonie. Warto wiedzieć, że Forsythia suspensa jest w Chinach uznawana za roślinę leczniczą, a nawet – jest zaliczana do grupy pięćdziesięciu podstawowych ziół chińskiego zielarstwa. Drewno forsycji praktycznie nie ma zastosowania praktycznego. Wyjątkiem jest używanie pozbawionej kory gałązki jako elementu koreańskiego instrumentu smyczkowego zwanego ajaeng .

Ciekawostki

Kwiaty forsycji są jadalne. Można je zastosować np. jako ciekawy dodatek do sałatki albo dekorację jakiejś potrawy bądź też dodatek do herbaty. Można też przyrządzać napar ze świeżych lub suszonych kwiatów. Niektóre źródła podają przepisy na nalewkę z kwiatów. W tradycyjnej medycynie chińskiej od wielu wieków zastosowanie mają owoce forsycji. Zawierają one sporą ilość rutyny, wzmacniającej naczynia krwionośne i odgrywającej ważną rolę w podnoszeniu odporności. Chińczycy polecają więc ten surowiec  do leczenia przeziębień i grypy. Zawartość różnych związków czynnych, m.in. kwercetyny powoduje, że forsycja wydaje się mieć korzystne działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Niektórzy naukowcy zwracają uwagę na zawarte w roślinie kwasy fenolowe, które mają właściwości przeciwutleniające i mogą spowalniać procesy starzenia się organizmu a nawet (potencjalnie) hamować rozwój nowotworów. Właściwości prozdrowotne składników zawartych w forsycji wymagają jednak dalszych badań.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.