Fotergilla

Fotergilla większa (Fothergilla major)
Fotergilla większa (Fothergilla major)

Urocza i nietuzinkowa fotergilla jest mało znanym w Polsce krzewem ozdobnym. Pochodzącą z Ameryki Północnej roślinę uprawia się w Europie od XVIII w. Jednak pomimo wielu zalet, jak dotąd fotergilli nie udało się odnieść w ogrodnictwie sukcesu. Mimo to warto bliżej poznać tą niezwykłą roślinę i być może dać jej szansę w swoim ogrodzie.

Nazwa

Do rodzaju fotergilla (po łacinie Fothergilla) zaliczamy dwa gatunki : fotergillę większą (Fothergilla major) i fotergillę Gardena (Fothergilla gardenii). Są one częścią rodziny oczarowatych (Hamamelidaceae). Nazwa rodzajowa jest hołdem złożonym osiemnastowiecznemu angielskiemu lekarzowi i botanikowi, który nazywał się John Fothergill i był entuzjastą ogrodnictwa i miłośnikiem przyrody. Posiadał on pokaźny ogród w Londynie, w którym uprawiał rośliny przywożone z całego świata, jak również finansował wyprawy służące ich poszukiwaniu. Nazwa gatunkowa fotergilli większej odzwierciedla osiągane przez tą roślinę rozmiary, natomiast nazwa drugiego gatunku (Fothergilla Gardenii) wiąże się z kolejnym słynnym botanikiem, również żyjącym w XVIII w. – Alexandrem Gardenem, którego zasługą było sprowadzenie fotergilli do Anglii w 1765 r. Roślina bywa także zwyczajowo nazywana fotergillą karłową (ponieważ osiąga znacznie mniejsze rozmiary od Fothergilli major), karolińską, przybrzeżną lub nadmorską. W Polsce fotergilla Gardena jest znana jako fotergilla olszolistna (ze względu na kształt liści, podobnych jak u olchy). Z kolei fotergilla większa bywa potocznie nazywana amerykańską.

Występowanie

Fotergilla Gardena pochodzi z południowo-wschodnich obszarów dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Zasięg jej występowania w formie dzikiej obejmuje tereny od Karoliny Północnej po Florydę i Alabamę. Naturalnymi siedliskami gatunku są sawanny oraz wilgotne zarośla na przybrzeżnych nizinach. Fotergilla większa również ma swoją ojczyznę w południowo-wschodnich rejonach USA (występuje naturalnie od Karoliny Północnej przez Tennessee po Alabamę, z głównymi skupiskami w stanie Georgia). Przedstawicieli tego gatunku najczęściej można spotkać w wilgotnych lasach, na bagnach oraz grzbietach i zboczach górskich. Oba gatunki fotergilli w XVIII w. trafiły do Anglii i tam zaczęły być uprawiane. Następnie rozprzestrzeniły się (w hodowli) na inne kraje europejskie. W Polsce fotergilla nie jest rośliną popularną ani powszechnie znaną, w związku z czym można ją spotkać głównie w ogrodach botanicznych i arboretach. W prywatnych ogródkach czy miejskich parkach należy raczej do rzadkości.

Fothergilla major - zdjęcie zrobione w ogrodzie botanicznym w Lublinie
Fothergilla major – zdjęcie zrobione w ogrodzie botanicznym w Lublinie

Opis

Fotergilla większa jest krzewem, który w naturalnych warunkach może osiągnąć od 3 do nawet 6 m wysokości. Uprawiane w Polsce okazy dorastają przeważnie do około 1,5 – 2 m i mają podobną szerokość. Roślina cechuje się dość zwartym pokrojem i sztywnymi, drewniejącymi gałązkami. Liście są zamocowane na krótkich ogonkach, ułożone skrętolegle. Blaszka liściowa jest jajowata, skórzasta i sztywna, z nieregularnym ząbkowaniem. Pojedynczy liść ma długość około 8 – 12 cm, jest błyszczący z wierzchu, a pod spodem matowy, szarawy i lekko owłosiony. Jesienią liście przybierają intensywnie pomarańczowe i czerwone barwy, nierzadko ze złocistym odcieniem. Na zimę liście opadają. Fotergilla jest jednopienna. Kwiaty pojawiają się w maju i mają bardzo charakterystyczny wygląd. Kwiaty żeńskie są zredukowane, a męskie (mimo że nie mają płatków) są dosyć efektowne dzięki pręcikom zbudowanym z długich kremowobiałych włókien i żółtych pylników. Zebrane są na szczytach pędów w podłużne kwiatostany (do 5 cm długości), przypominające szczotkę do mycia butelek. Warto wspomnieć, że kwiaty mają bardzo intensywną, nieco ciężką i słodką woń, która przyciąga owady. Po zapyleniu powstają owoce – niepozorne torebki, kryjące we wnętrzu dwa czarne, błyszczące nasiona. Ich rozsiewanie ma miejsce we wrześniu i jest wynikiem gwałtownego pękania torebek. Fotergilla Gardena jest gatunkiem osiągającym znacznie mniejsze rozmiary od wyżej opisanego, dorasta bowiem do około 60 – 90 cm. Tworzy krzew o zwartym, prawie kulistym pokroju. Liście tego gatunku są zdecydowanie mniejsze – mają tylko 2 – 6 cm długości. Oprócz mniejszych rozmiarów fotergillę Gardena odróżnia od fotergilli większej także mniej wyraźne ząbkowanie liści oraz ich silniejsze owłosienie.

Fotergilla - kwiaty
Fotergilla – kwiaty

Zastosowanie

Oba gatunki fotergilli znajdują zastosowanie jako rośliny ozdobne, sadzone w ogrodach i parkach w różnych miejscach na świecie. Fotergilla przyciąga wzrok przede wszystkim wiosną, gdy pokazuje swoje niebanalnej urody kwiaty, ale jest interesująca także na jesieni, gdy jej liście nabierają intensywnych barw. Mimo to pozostaje wciąż rośliną mało znaną i niezbyt popularną. Istnieje spora grupa odmian ozdobnych o dodatkowych walorach dekoracyjnych oraz mieszaniec – Fothergilla x intermedia (fotergilla pośrednia). Na szczególną uwagę zasługuje stosunkowo nowa, ciekawa odmiana tej hybrydy o nazwie Blue Shadow, która cechuje się sinoniebieskimi liśćmi. Uprawa fotergilli nie jest trudna, rośliny dobrze się czują zarówno w pełnym słońcu, jak i w miejscach półcienistych. Trzeba jednak pamiętać, że przy mniejszej ilości światła słabiej kwitną i uzyskują bardziej smukły pokrój. Bardzo ważna jest gleba, która powinna być wilgotna i mieć lekko kwaśny odczyn. Fotergille nie tolerują zasadowego podłoża i są wrażliwe na zawartość w nim wapnia. Rośliny ładnie się prezentują jako solitery, ale także rosnąc w grupach z innymi gatunkami, zwłaszcza takimi, które tworzą dla nich jednolite, zielone tło.

Ciekawostki

Cechą charakterystyczną dla fotergilli jest rozwój kwiatów przed liśćmi lub równocześnie z nimi. Opisywane gatunki to rośliny długowieczne, rosnące bardzo powoli. Zdarza się, że maksymalne rozmiary osiągają dopiero po dwudziestu latach. Sadząc fotergillę w ogrodzie warto wybrać za towarzystwo dla niej rododendrony, które mają podobne wymagania odnośnie gleb (obie rośliny można zasilać nawozem do rododendronów). Decydując się na zakup fotergilli warto wiedzieć, że określenie Fothergilla intermedia to nazwa, pod którą w handlu mogą się kryć różne hybrydy i odmiany fotergilli. W krajach anglojęzycznych możemy się spotkać z wyrażeniem mountain witchalder, którym potocznie określa się gatunek Fothergilla major (w wolnym tłumaczeniu : górska olcha – czarownica).

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.