Gardenia

Gardenia jasminoides
Gardenia jasminoides

Roślina pełna autentycznej elegancji i wdzięku, pochodząca z Chin. Jej kwiaty przypominają wyglądem rozkwitniętą różę i roztaczają słodki, intensywny zapach, kojarzony często z zapachem jaśminu. Uprawa gardenii w doniczce nie należy do najłatwiejszych, jednak warto zadać sobie nieco trudu, aby móc zachwycać się tą wyjątkową ozdobą we własnym domu.

Nazwa

Rodzaj gardenia obejmuje około 200 gatunków. W przypadku najbardziej znanego z nich  – gardenii jaśminowatej (zwanej też niekiedy jaśminową) nazwy : polska i łacińska (Gardenia jasminoides) są bardzo podobne. Roślina należy do rodziny marzanowatych (Rubiaceae).  Nazwa została nadana przez Karola Linneusza na cześć Aleksandra Gardena  – lekarza, botanika i zoologa, z pochodzenia Szkota, mieszkającego w Charleston w południowej Karolinie, który żył w XVIII wieku. Wymyślił ją przyjaciel Gardena  – angielski botanik John Ellis w 1761 r., aby uhonorować jego zasługi  dla poznawania flory Nowego Świata (mimo, iż  gardenia nie pochodzi z Ameryki). Gatunkowy człon nazwy (jasminoides) nawiązuje do zapachu rośliny, który jest  bardzo intensywny i przypomina zapach jaśminu. Wyhodowano wiele odmian gardenii, np. formy karłowe, podwójnie kwitnące czy odznaczające się kremowo-żółtymi kwiatami.

Gardenia jaśminowata (Gardenia jasminoides)

Występowanie

Gardenia pochodzi z Azji. Jej naturalnym siedliskiem są lasy południowych Chin, Japonii, Wietnamu i Tajwanu, położone na niskich i średnich wysokościach. Można ją także spotkać dziko rosnącą w Korei, na terenie Birmy czy w Indiach. Wymaga ciepłego klimatu i odpowiedniej wilgotności. Jak podają źródła najwcześniej w uprawie pojawiła się w Chinach (najdawniejsze wzmianki o tym pochodzą z czasów Dynastii Pieśni, czyli z lat 960-1279). Do Europy (a konkretnie do Anglii) gardenia trafiła w połowie XVIII w., a największą popularnością cieszyła się w wieku XIX. Obecnie jest uprawiana jako roślina ogrodowa w krajach o ciepłym, podzwrotnikowym i subtropikalnym klimacie (nie toleruje temperatury poniżej 5 °C), natomiast w strefie umiarkowanej możliwa jest jej hodowla doniczkowa – w domach i szklarniach. Ogólnie jest jednak uważana za roślinę „kapryśną” i trudną w uprawie.

Opis

W naturze gardenia jest zimozielonym krzewem lub niewielkim drzewkiem o wysokości od 0,5 do 2 m i rozłożystej koronie. W uprawie doniczkowej rzadko przekracza 45 cm. Młode gałązki są zielone, starsze mają korę szarawej barwy. Eliptyczne lub owalnego kształtu liście są bardzo dekoracyjne – skórzaste, ciemnozielone i wyraźnie błyszczące. Ich długość dochodzi do około 10 cm. Są ułożone naprzeciw siebie parami albo po trzy w okółkach wzdłuż łodygi. Kwiaty wyrastają pojedynczo w kątach liści, mają białą lub lekko kremową barwę. U odmian ozdobnych są pełne i przypominają wyglądem rozwiniętą różę. Ich główną część stanowią lekko wygięte płatki, ułożone warstwami. Średnica kwiatów dochodzi do 8 – 10 cm. W naturze kwitnienie roślin z rodzaju Gardenia przypada na miesiące letnie. Kwiaty intensywnie pachną, a ich woń przypomina zapach jaśminu.  Trwałość pojedynczego kwiatu wynosi zazwyczaj od pięciu do siedmiu dni. Owoce są małe, owalnego kształtu. Dojrzewając zmieniają kolor z zielonego na pomarańczowy.

Gardenia jaśminowata (Gardenia jasminoides)

Zastosowanie

Gardenia jaśminowa to naprawdę zachwycająca roślina ozdobna. Jej niewątpliwym atutem są eleganckie, pełne wdzięku kwiaty, które w dodatku wydzielają piękny, intensywny zapach. Jako niewielki, ale gęsty i dość zwarty krzew gardenia może stanowić efektowny akcent w ogrodzie czy wokół tarasu, rosnąc w gruncie lub w donicy. W naszym klimacie możemy ją uprawiać w domu lub w szklarni, trzeba jednak pamiętać, że jest to roślina raczej trudna w hodowli, o dosyć dużych wymaganiach życiowych. Jej kwiaty mogą być wykorzystywane do tworzenia różnorakich kompozycji  oraz w bukietach. Ładnie prezentują się np. jako unoszące się na wodzie w szklanych lub ceramicznych naczyniach. Trwałość ciętego kwiatu wynosi około 2 dni. Owoce gardenii służą do otrzymywania żółtego barwnika, który w Japonii i Chinach jest wykorzystywany do barwienia żywności lub tkanin. Tradycyjna medycyna chińska zaleca owoc w cukrzycy oraz do łagodzenia stanów gorączkowych. Kwiaty są źródłem przyjemnie pachnącego olejku eterycznego, dlatego znajdują zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym i kosmetycznym. W Chinach są również używane do aromatyzowania herbaty. Polinezyjczycy używają gardenii do wykonywania tradycyjnych kwiatowych naszyjników.

Gardenia
Gardenia jaśminowa w doniczce

Czego potrzebuje gardenia, czyli podstawowe zasady pielęgnacji :

  1. Kwaśna gleba. Odpowiednio kwaśne pH jest warunkiem dostępności składników odżywczych (np. żelaza) dla rośliny. W przypadku twardej wody zaleca się dodatek niewielkiej ilości soku z cytryny lub octu. Najlepsze efekty daje uprawa gardenii w glebie o niskiej zawartości wapnia i stosowanie nawozu 2-3 razy w roku – wczesną wiosną (zanim pojawią się kwiaty) i na początku lata.
  2. Odpowiednia ilość światła. Gardenia jest wrażliwa na zbyt intensywne nasłonecznienie. Najbardziej odpowiednie dla niej jest stanowisko z jasnym pośrednim światłem słonecznym lub półcień.
  3. Wilgotność. Ważne jest utrzymanie odpowiedniej wilgotności powietrza i gleby. Ziemia w doniczce musi być przepuszczalna, aby zapewnić dobre odwodnienie. Przelanie wpływa na gardenię bardzo negatywnie (podobnie jak nadmierne przesuszenie gleby). W okresie kwitnienia warto zraszać roślinę delikatną mgiełką z wody o temperaturze pokojowej, starając się nie zamoczyć kwiatów (woda powoduje przebarwienia na płatkach).
  4. Aby gardenia mogła zakwitnąć należy utrzymywać w jej otoczeniu stałą temperaturę w zakresie 16-17 °C. Nagła zmiana ciepłoty może spowodować opadnięcie pąków. Poza czasem kwitnienia zasięg temperatury powinien oscylować w granicach 15-24 °C.
  5. Stałe warunki. Gardenia nie lubi zbytnich zmian warunków życia. Należy unikać stawiania jej w pobliżu źródeł ciepła i w przeciągach.

Ciekawostki 

Gardenia przeżywała rozkwit swojej popularności w drugiej połowie XIX w. Wtedy to jej kwiaty zostały najbardziej docenione i stały się modnym dodatkiem do ubioru. Panowie nosili bowiem pięknie rozkwitłe kwiaty gardenii w butonierkach. Przeważnie gardenie charakteryzują się białymi lub kremowymi kwiatami, jednak udało się także wyhodować odmiany o kwiatach całkowicie żółtych. Intensywny zapach gardenii może działać drażniąco, zwłaszcza wobec osób cierpiących na alergie.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.