Glediczja trójcierniowa

Glediczja trójcierniowa (Gleditsia triacanthos)
Glediczja trójcierniowa (Gleditsia triacanthos)

Glediczja trójcierniowa wnosi do ogrodu nutę egzotyki i intryguje niejednoznacznym wyglądem. Z jednej strony (ze względu na niezwykle długie i ostre kolce) drzewo to sprawia wrażenie drapieżnego, z drugiej zachwyca delikatnymi, miękko układającymi się liśćmi. Jednak tym, co najbardziej zwraca uwagę w przypadku glediczji, są strąki – czerwonobrązowe, płaskie i poskręcane, o długości dochodzącej do nawet 40 cm. Nasiona w nich zawarte są jadalne i mogą stanowić kulinarną ciekawostkę. A jakie jeszcze tajemnice kryje w sobie to niezwykłe drzewo ?

Nazwa

Do rodzaju glediczja (łac. Gleditsia) należy 12 – 13 gatunków drzew. Są one częścią rodziny bobowatych (Fabaceae), dawniej nazywanych motylkowatymi. W Polsce możemy spotkać przede wszystkim glediczję trójcierniową (Gleditsia triacanthos), znaną także jako : iglicznia trójcierniowa, trójiglicznia albo iglicznia pospolita (przy czym najczęściej posługujemy się spolszczoną wersją nazwy łacińskiej). Określenie „trójcierniowa” w nazwie gatunkowej nawiązuje do imponujących cierni wyrastających na pniu i gałęziach u tego gatunku. Łacińska nazwa naukowa rodzaju to hołd złożony niemieckiemu botanikowi Johannowi Gotliebowi Gleditschowi żyjącemu w latach 1714 – 1786. Był on dyrektorem Ogrodu Botanicznego w Berlinie i przeszedł do historii dzięki swoim badaniom nad rozmnażaniem roślin. Nazwa gatunkowa to zlepek pochodzącego z grecki słowa acanthos oznaczającego cierń i przedrostka tri- czyli trzy. W swojej ojczyźnie roślina jest nazywana honey locust, czyli miodowa szarańcza (określenie nawiązuje do jej wysokiej miododajności).

Glediczja trójcierniowa 'Sunburst'
Glediczja trójcierniowa ‚Sunburst’

Występowanie

Ojczyzną glediczji trójcierniowej jest Ameryka Północna. Dziko rosnące egzemplarze można spotkać w środkowej i wschodniej części USA oraz Kanadzie (od Pensylwanii przez Ontario, Michigan, Wisconsin, do Dakoty Południowej, Nebraski, wschodniego Teksasu i Alabamy). Stamtąd drzewo zostało sprowadzone do Europy jako roślina ozdobna. Początkowo zdobiło parki i ogrody w Wielkiej Brytanii, potem rozprzestrzeniło się w uprawie na resztę kontynentu i obecnie można go spotkać także w Polsce. Jest najpopularniejszym gatunkiem glediczji uprawianym w Europie. Roślina jest sadzona w wielu krajach świata m.in. w Australii, Argentynie czy Chinach. Gdzieniegdzie do tego stopnia rozprzestrzeniła się w formie zdziczałej, że jest uznawana za inwazyjną. Choć glediczja trójcierniowa dobrze sobie radzi w naszych warunkach, nie zdobyła w Polsce większej popularności. Można ją czasem spotkać w parkach i arboretach, rzadziej w miejskich alejach czy prywatnych ogrodach. Przez większość osób w naszym kraju wciąż jest jednak postrzegana jako egzotyczna i nieznana.

Opis

Glediczja trójcierniowa to drzewo liściaste o smukłej, dość luźnej i wysoko osadzonej koronie. Dorasta maksymalnie do 30 – 45 m. Kora pnia jest spękana, a u starszych okazów dodatkowo pokryta podłużnymi zgrubieniami. Młode gałęzie są błyszczące i brązowej barwy, natomiast starsze – szare,  pokryte grubą korą. Z pnia i gałęzi wyrastają twarde ciernie, których długość dochodzi do kilkunastu cm. Dekoracyjne liście ułożone są na pędach skrętolegle. Wyglądem przypominają nieco liście robinii akacjowej – również są nieparzystopierzaste, ale składają się z większej ilości (nawet do 30) drobnych, eliptycznych pojedynczych listków. Glediczja trójcierniowa kwitnie późną wiosną i wczesnym latem. Kwiaty są niepozorne, barwy zielonkawo-żółtej, zebrane w zwisające grona długości kilku cm. Odznaczają się przyjemnym zapachem. Znacznie bardziej efektowne są owoce glediczji. Mają one postać płaskich strąków, nierzadko spiralnie skręconych, o długości dochodzącej do 40 cm, przy szerokości około 3-4 cm. Początkowo zielone, w miarę dojrzewania przybierają stopniowo barwę czerwonobrązową aż do ciemnobrązowej. Wewnątrz znajduje się od 15 do 25 nasion ciemnobrązowej barwy i jajowatego kształtu, o średnicy około 8 mm. Późną jesienią i zimą strąki opadają stopniowo na ziemię, tworząc pod drzewem brązowy „dywan”. Nasiona są roznoszone przez wiatr, wodę i żywiące się owocami zwierzęta. Warto wspomnieć, że strąki glediczji (w przeciwieństwie do np. fasoli czy grochu) nie otwierają się.

Glediczja trójcierniowa - gałązka w okresie kwitnienia
Glediczja trójcierniowa – gałązka w okresie kwitnienia

Zastosowanie

Różne gatunki glediczji znajdują zastosowanie jako rośliny ozdobne w parkach i ogrodach. Szczególnie pięknie drzewa wyglądają na jesieni. W Polsce sadzi się glediczję trójcierniową oraz różne jej odmiany np. ‘Sunburst’ – charakteryzującą się żółtozielonym odcieniem liści. Choć kwiaty glediczji nie imponują ani wyglądem ani wielkością, są jednak bardzo ważne. Gatunek stanowi bowiem cenną rośliną miododajną. Za największą ozdobę uznać należy wyjątkowo okazałe strąki, które długo utrzymują się na drzewie, nadając mu intrygujący wygląd. Są one jadalne, ale w kuchni wykorzystuje się przede wszystkim znajdujące się w nich nasiona, które mają zastosowanie podobne do nasion innych roślin strączkowych (np. grochu). Można je spożywać po ugotowaniu, a wysuszone także mielić na mąkę. Mogą też stanowić paszę dla zwierząt gospodarskich (oczywiście w miejscach gdzie glediczja rośnie powszechnie np. w USA). Suche strąki służą także czasem jako element kompozycji kwiatowych albo różnego typu dekoracji. Wytrzymałe, ciężkie, twarde i odporne na wstrząsy drewno glediczji sprawdza się jako materiał do wytwarzania podkładów kolejowych, słupów, palet czy skrzynek. Dawniej glediczja była stosowana jako roślina lecznicza. Napar z wysuszonych strąków wykazuje działanie antyseptyczne i przeciwbólowe, a stosowany wewnętrznie pomaga przy niestrawności.

Kilka słów na temat uprawy

Glediczja trójcierniowa najlepiej rośnie na przeciętnie żyznych, przepuszczalnych glebach o niezbyt dużej wilgotności i obojętnym lub zasadowym odczynie. Lubi miejsca ciepłe, nasłonecznione. Ma dużą tolerancję wobec warunków środowiska i nie wymaga wielu zabiegów pielęgnacyjnych. Dojrzałe drzewa mają dość kruche gałęzie z tendencją do łamania się przy silnym wietrze. Dobrze jest więc zapewnić glediczji stanowisko osłonięte od wiatru. Chociaż roślina jest mrozoodporna młode drzewka warto zabezpieczać przed niskimi temperaturami. Glediczja trójcierniowa dobrze znosi przycinanie i może być formowana. Nie służy jej natomiast przesadzanie.

Ciekawostki

Choć wydaje się delikatna, glediczja trójcierniowa jest odporna na warunki środowiska np. na zasolenie gleby czy zanieczyszczenie powietrza. Z tego powodu w wielu miejscach na świecie stała się cenionym elementem zieleni miejskiej. Warto wiedzieć, że popularne w polskich szkółkach odmiany ‘Sunburst’ oraz ‘Rubylace’ nie wykształcają cierni a ‘Sunburst’ dodatkowo nie zawiązuje strąków. Glediczja trójcierniowa może wykształcać oddzielne kwiaty męskie i żeńskie na odrębnych osobnikach albo mieć kwiaty obupłciowe (z męskimi i żeńskimi częściami). Młode nasiona smakują jak świeży groszek. Mogą zawierać nawet 30 % cukrów i do 24 % białka. Dawniej (w postaci prażonej) były używane jako substytut kawy. Glediczja jest zaliczana do drzew krótkowiecznych – żyje około 100-120 lat.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.