Hortensja

Hortensja ogrodowa
Hortensja ogrodowa

To uwodzicielska roślina zdolna oczarować niemal każdego. Dlatego hortensje dumnie zdobią ogrody wielu krajów świata. Pięknie prezentują się na trawnikach, a dzięki zgrabnej sylwetce dobrze komponują się z innymi elementami krajobrazu. Zachwycają przestrzennymi, kulistymi kwiatostanami, które przywodzą na myśl misterne koronki i przyciągają wzrok niesamowitymi kolorami.

Nazwa

Ta piękna roślina należy do rodziny hortensjowatych (Hydrangeaceae). W Polsce (ale także w wielu innych krajach) jest znana jako hortensja, natomiast jej łacińska nazwa rodzajowa to Hydrangea. Wzięła się ona prawdopodobnie od dużych wymagań rośliny pod względem wilgotności (przedrostek „hydro” wskazuje na związek danej rzeczy z wodą). Rodzaj obejmuje ponad 30 gatunków i liczne odmiany, a najpopularniejsze są : hortensja ogrodowa (Hydrangea macrophylla) oraz hortensja bukietowa (Hydrangea paniculata) – zwana także hortensją wiechowatą. Historia nazwy jest ciekawa i nieco tajemnicza… Wiąże się ona z rodziną francuskiego zegarmistrza Jean-André Lepaute, żyjącego w XVIII w. Był on przyjacielem Philiberta Commersona (1727-1773), zasłużonego dla rozwoju europejskiej botaniki dzięki odkryciu licznych egzotycznych roślin. Jako lekarz i przyrodnik Commerson był w latach 1766-1769 uczestnikiem wyprawy admirała Bougainville’a, podczas której natknął się w Chinach na niezwykłej urody krzew. Początkowo na cześć przyjaciela Jeana-André Lepaute nadał mu nazwę Peautia coelestina, jednak krótko przed śmiercią zmienił zdanie i opisał roślinę jako Hortensia opuloides, co zostało zapisane przez Lamarcka na podstawie suchego okazu. Botanicy do dziś snują domysły na temat nagłej zmiany nazwy… Jedna z teorii głosi, że Commerson pod koniec życia zdecydował się uczcić żonę wspomnianego zegarmistrza – Nicole-Reine Lepaute, która była matematykiem i astronomem, a na drugie imię rzekomo miała właśnie Hortensja…  Dziś łacińska nazwa Hortensia opuloides Lam. jest jednym z synonimów określenia Hydrangea macrophylla czyli hortensja ogrodowa.

Występowanie

Ojczyzną hortensji są kraje wschodniej i południowej Azji (Chiny, Japonia, Korea), gdzie wciąż można spotkać dziko rosnące rośliny. Naturalne stanowiska stwierdza się także w niektórych rejonach Ameryki Północnej i Południowej. Jednak zdecydowaną większość populacji stanowią obecnie nasadzenia. Hortensję można spotkać w ogrodach wielu krajów m.in. w Stanach Zjednoczonych, Japonii, na Tajwanie, we Włoszech, Grecji, Francji, Hiszpanii, Indiach, Kolumbii, Wenezueli, Ekwadorze.  Do Europy została sprowadzona w XVIII w. Roślina potrzebuje ciepłego klimatu, jakkolwiek jest w stanie znieść przymrozki i niewielkie mrozy, dzięki czemu jest dostępna do uprawy gruntowej także w strefie klimatu umiarkowanego, w którym jednak wymaga okrywania na zimę (dotyczy to zwłaszcza hortensji ogrodowej). Najlepsze efekty przynosi uprawa na wilgotnej, dobrze przepuszczalnej glebie, przy częściowym nasłonecznieniu.

Opis

Większość hortensji to niewysokie lub średniej wysokości krzewy. Przykładowo hortensja ogrodowa w klimacie umiarkowanym dorasta do 1-1,5 m, a w subtropikalnym do 3-4 m. Podobnie jest z hortensją bukietową. Nieco nietypowo prezentuje się więc hortensja pnąca (Hydrangea petiolaris), której pędy oplatające pnie drzew i inne naturalne i sztuczne podpory osiągają nawet 25 m długości. U hortensji ogrodowej liście są sercowatego kształtu, z ząbkowanym brzegiem, na ogół ostro zakończone i żywo zielone, z wyraźnym żyłkowaniem. Ułożone są naprzeciwlegle. Niewielkie kwiaty hortensji zebrane są w efektowne, stożkowate, kuliste, półkuliste lub spłaszczone baldachogrona o średnicy 15-25 cm, które wyraźnie dominują na krzewie. U niektórych gatunków widoczne są mniejsze kwiaty płodne po środku i większe, płonne na zewnątrz; jednak u większości uprawianych odmian kwiatostany składają się wyłącznie z kwiatów płonnych. W związku z tym nie zawiązują nasion. Wśród licznych odmian dominują te o barwach różowych i białych, ale można także spotkać hortensje czerwone, niebieskie, fioletowe, jasnozielone, a nawet żółte. Znaczący wpływ na kolor ma odczyn gleby i obecność w niej jonów glinu.

Hydrangea macrophylla
Hydrangea macrophylla

Zastosowanie

Hortensja to piękna roślina dekoracyjna. Mnogość odmian sprawia, że każdy znajdzie coś dla siebie. Przede wszystkim jest obecna w uprawie ogrodowej, ale także w pojemnikach na tarasie czy balkonie. Hydrangea macrophylla może być także uprawiana w domu, jako roślina doniczkowa. Warto wiedzieć, że hortensja ogrodowa uprawiana w naszym klimacie wymaga osłaniania przed mrozem, aby mogła ponownie zakwitnąć. Z kolei hortensja bukietowa (Hydrangea panicualata), która charakteryzuje się dużymi (nawet do 30 cm) i najczęściej białymi kwiatostanami, jest bardziej odporna na zimno, ponieważ kwitnienie odbywa się u niej na nowych, tegorocznych pędach. Mniej znane są właściwości moczopędne hortensji i zastosowanie korzenia i kłączy w leczeniu schorzeń dróg moczowych. Warto też wiedzieć, że wszystkie części rośliny zawierają (w zmiennych ilościach)trujące glikozydy cyjanogenne.  Mimo to w Japonii z odpowiednio przetworzonych liści gatunku Hydrangea macrophylla var. thunbergii  wytwarza się ama-cha , 甘 茶 , czyli  słodką herbatą, używaną głównie 8 kwietnia podczas kan-butsu-e (ceremonia urodzin Buddy ).

Hortensja ogrodowa
Hortensja ogrodowa – zdjęcie zrobione w Budvie (Czarnogóra)

Ciekawostki

Interesującym miejscem, gdzie można spotkać hortensję ogrodową jest portugalska wyspa Faial, położona w archipelagu azorskim. Lazurowe morze i obficie kwitnące niebieskie hortensje sprawiają, że miejsce to bywa nazywane „błękitną wyspą”. Specyficzną cechą hortensji, chętnie wykorzystywaną w ogrodnictwie, jest zdolność części gatunków do zmiany koloru kwiatów. Barwa związana jest z pH gleby i dostępnością w niej związków glinu. Kolor niebieski pojawia się w warunkach najbardziej kwaśnej gleby (wysokie dostępne poziomy glinu), fioletowy przy odczynie od kwaśnego do neutralnego, a  różowy przy zasadowym pH. Trzeba przy tym podkreślić, że odmiany, które naturalnie mają białe lub zielone kwiaty, nie zmieniają barwy.  Ciekawym gatunkiem jest hortensja dębolistna (Hydrangea quercifolia), o wydłużonych, obfitych kwiatostanach i charakterystycznie wcinanych liściach, przypominających nieco liście dębu czerwonego (Quercus rubra). Dodatkowo liście te wybarwiają się jesienią na czerwono-brązowo lub fioletowo, co jest wyjątkiem wśród hortensji.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.