Jaśmin

Jasminum
Jasminum. Fot. 696129-pixabay

Roślina towarzysząca ludziom od wielu wieków. Zniewala zapachem, uwodzi pięknem delikatnych kwiatów, stanowi niewątpliwą ozdobę ogródków i domów. Choć wydaje się powszechnie znana, jednak nie każdy kto o niej słyszał, wie jak wygląda. Z tego powodu dość często błędnie nazywa się jaśminem inny gatunek – jaśminowiec.

Nazwa

Jaśmin należy do rodziny oliwkowatych (Oleaceae). Łacińska nazwa rodzajowa Jasminum przyjęła się w średniowieczu i wzięła się najprawdopodobniej od nazwy starożytnej, którą nadali roślinie Persowie. Zachwyceni zapachem uznali ją za „dar od Boga” czyli „yasmen” (albo według niektórych źródeł „yasmin”) . Możliwe jest także, że w etymologii tej nazwy miało swój udział słowo „ysmyn” – arabskie imię jaśminu. Rodzaj obejmuje około  400 gatunków, spośród których w Polsce najbardziej znane są : Jasminum officinale czyli jaśmin lekarski, Jasminum polyanthum, czyli jaśmin kwiecisty (zwany też wielokwiatowym, chińskim, różowym albo białym), jaśmin wielkolistny (lub dzielżamin wielkolistny) czyli Jasminum sambac  oraz jaśmin nagokwiatowy (Jasminum nudiflorum). O różnicach miedzy tymi gatunkami  będzie mowa w dalszej części. O jaśminie mówi się też potocznie, że to „królowa nocy”, bowiem zapach jego kwiatów jest najintensywniejszy nocą (w niższych, wieczornych temperaturach otwierają się kwiaty).

Występowanie

Jaśmin był znany i popularny już w starożytności. Jego kwiaty zdobiły ponoć sypialnię najsłynniejszego cesarza rzymskiego – Nerona. Można go było także spotkać w niemal każdym ogrodzie u starożytnych Egipcjan, których zachwycał  jego zapach. Obecnie jaśminy można spotkać w wielu cieplejszych rejonach świata, gdzie są uprawiane jako rośliny ozdobne oraz użytkowe. Jasminum polyanthum  pochodzi z Chin i Birmy. Stamtąd rozprzestrzenił się do USA i wielu krajów europejskich, gdzie jest znany głównie w uprawie doniczkowej . Ponadto jest to gatunek naturalizowany dla Australii i Nowej Zelandii,  i w tych miejscach jest uznawany za gatunek inwazyjny. Z kolei ojczyzną  dla Jasminum officinale są Indie. Gatunek ten był uprawiany na południu Europy już w połowie XVI w. Jaśmin nagokwiatowy w naturze występuje w zachodnich Chinach. Jest jedynym gatunkiem jaśminu, który można uprawiać w polskich ogrodach, pozostałe nie są w stanie przetrwać mroźnej zimy. Jasminum sambac pochodzi z Indii, Bangladeszu i Birmy.

Jaśmin. Fot.watsilchum-pixabay
Jaśmin. Fot.watsilchum-pixabay

Opis

Większość gatunków z rodzaju Jasminum to delikatne pnącza, jedynie kilka ma formę krzewiastą. Przykładem krzewu jest jaśmin nagokwiatowy, który wyróżnia się czterokanciastymi pędami i żółtymi kwiatami. Wykształcanie kwiatów u tego gatunku przypada w okresie zimowym : mniej więcej od końca listopada do połowy kwietnia, z przerwami w okresie mrozów.  W tym czasie łodygi pozostają bezlistne, co czyni jaśmin nagokwiatowy podobnym z wyglądu do forsycji. Jednak najbardziej znany i najczęstszy w uprawie jest jaśmin kwiecisty. Jest  to zimozielone, wijące się pnącze. Późną zimą i wczesną wiosną wytwarza różowe pąki kwiatowe, które następnie rozwijają się w silnie pachnące, pięciopłatkowe i podobne do gwiazdek, białe kwiaty o średnicy około 2 cm. Ma liście złożone z 5 do 9 listków, ciemnozielone na górnej powierzchni i nieco jaśniejsze od spodu. W sprzyjających warunkach może osiągnąć wysokość do 6 metrów. Jasminum officinale czyli jaśmin lekarski jest z wyglądu dość podobny do jaśminu kwiecistego, z tym że jego pączki kwiatowe są białe, a okres kwitnienia przypada od wczesnych miesięcy letnich do jesieni. Jasminum sambac wyróżnia się spośród innych jaśminów jajowato-sercowatymi liśćmi.

Jaśmin golosines pixabay
Jaśmin. Fot. golosines – pixabay

Zastosowanie

Najbardziej charakterystyczną cechą jaśminu jest jego zapach. Niezwykle intensywny, dla niektórych wręcz odurzający;  jednak przez większość osób odbierany jako przyjemny. Nie dziwi więc fakt, że od bardzo dawna z jaśminu wyrabia się olejki eteryczne. Starożytni Persowie macerowali kwiaty w oleju sezamowym i otrzymywali  olejek, który był wyszukanym pachnidłem i dodatkiem do mydła. Obecnie ekstrakt z kwiatów jaśminu również znajduje szerokie zastosowanie w kosmetyce, jako składnik perfum, kremów do twarzy i różnego rodzaju preparatów do pielęgnacji ciała. Olejek jest też ceniony w aromaterapii. Przyjemny zapach jaśminu niesie odprężenie i może pomagać w walce ze złym nastrojem, czy nawet depresją.  Niektóre źródła mówią o jego działaniu antybakteryjnym i odkażającym, w związku z czym może być pomocny w leczeniu trądziku młodzieńczego, nadmiernej potliwości, gojeniu ran i skaleczeń. Uważany jest również za afrodyzjak. Na Hawajach i w Indiach jaśmin jest wplatany w piękne, wonne wieńce. Roślina ma także zastosowanie kulinarne. Najpopularniejszą formą jest aromatyzowanie kwiatami jaśminu herbaty – czarnej, białej i zielonej. Od wieków jest to tradycją w Chinach i Japonii. We Francji z kwiatów przygotowuje się aromatyczny syrop. Jaśmin może stanowić uzupełnienie konfitur albo dodatek do mięsa, warzyw czy ryżu.  Oczywiste jest także znaczenie jaśminu jako gatunku ozdobnego, uprawianego w ogrodach i warunkach domowych. Bardziej osobliwe i nigdzie indziej nie spotykane zastosowanie mają kwiaty jaśminu w hiszpańskiej Maladze, gdzie służą do tworzenia biznagi.

Fot. Skynetcop-pixabay
Fot. Skynetcop-pixabay

Ciekawostki

Kwiaty różnych gatunków jaśminu mają różne zapachy, przykładowo Jasminum sambac charakteryzuje się nutą cięższą, orientalną, a jaśmin kwiecisty  – delikatniejszą, typowo kwiatową. Woń jaśminowa ma zagorzałych wielbicieli, ale są również osoby dla których zapach kwiatów jest zbyt intensywny i dominujący. W tym kontekście jaśmin nagokwiatowy jest gatunkiem wyjątkowym na tle innych jaśminów, ponieważ jest pozbawiony słynnego zapachu… Jest więc uprawiany jako roślina ozdobna, ale nie może być substratem do wytwarzania olejku jaśminowego. W Polsce jaśmin jest często mylony z inną rośliną – jaśminowcem wonnym (Philadephus coronarius), powszechnie sadzonym w ogrodach, parkach czy na skwerach.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.