Judaszowiec

Judaszowiec to drzewo, które zdecydowanie wyróżnia się na tle innych. I nie chodzi tu nawet o jego nazwę, związaną z osobą najsłynniejszego zdrajcy w chrześcijaństwie… Roślina posiada pewną niezwykłą właściwość – urocze, delikatne kwiaty judaszowca potrafią wyrastać wprost z gałęzi, konarów i pnia drzewa. Efekt jest niezapomniany.

Nazwa

Rodzaj judaszowiec czyli po łacinie Cercis obejmuje według różnych źródeł od siedmiu do dziesięciu gatunków i jest częścią rodziny bobowatych (Fabaceae). Najbardziej znanym na świecie przedstawicielem jest Cercis canadensis, czyli judaszowiec kanadyjski. Z innych warto wymienić judaszowiec chiński (Cercis chinensis) i judaszowiec południowy, nazywany także judaszowcem wschodnim (Cercis siliquastrum). W wielu językach (również w polskim) nazwa tych roślin wiąże się z imieniem Judasz (przeważnie można się spotkać z określeniem : drzewo Judasza), ponieważ według legendy zdrajca Jezusa powiesił się właśnie na drzewie należącym do wspomnianego rodzaju. Inne teorie głoszą, iż nazwa drzewa ma związek z jego występowaniem i francuską nazwą zwyczajową Arbre de Judée oznaczającą drzewo Judei, bowiem rośliny te były niegdyś bardzo powszechne na wzgórzach judzkich. Łacińska nazwa rodzajowa (Cercis) pochodzi od greckiego słowa kerkis, oznaczającego czółenko tkackie. Według źródeł wymyślił ją starożytny uczony Teofrast, któremu charakterystyczny, spłaszczony kształt strąka skojarzył się z elementem krosna. Człon gatunkowy łacińskiej nazwy judaszowca południowego (siliquastrum) został wymyślony w 1753 r. przez Linneusza, który przetworzył łacińskie słowo siliqua, oznaczające „pod”.

Judaszowiec chiński - strąki
Judaszowiec chiński – strąki

Występowanie

Judaszowiec południowy pochodzi z terenów Azji Mniejszej (Iran, Irak, Izrael, Jordania, Liban, Syria, Turcja) oraz Europy południowej – głównie z obszarów w basenie Morza Śródziemnego (Albania, Grecja, Włochy). Z południa Europy oraz Bliskiego Wschodu roślina ta trafiła do środkowej i zachodniej Europy (m.in. do Węgier, Austrii i Słowacji) oraz do Afryki i Ameryki Północnej, gdzie można ją spotkać w uprawie. Ojczyzną gatunku Cercis canadensis są tereny Ameryki Północnej, a Cercis chinensis – Chiny (występuje tam dziko w lasach górskich na wysokości od 600 do 1200 m). Naturalnymi siedliskami wszystkich gatunków z rodzaju Cercis są widne lasy i brzegi potoków. Rośliny te są zdecydowanie ciepłolubne. Wykazują tolerancję wobec różnych warunków glebowych, jednak preferują podłoża piaszczyste, przepuszczalne i niezbyt wilgotne. W Polsce judaszowce są mało znane i rzadko hodowane. Spotkać można u nas głównie dwa gatunki : judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum) oraz judaszowiec kanadyjski (Cercis canadensis). Ich mała popularność wynika z trudności w uprawie, spowodowanej niską mrozoodpornością (Cercis siliquastrum jest w stanie wytrzymać temperatury do -15 °C). Mimo to stanowią ozdobę kilku ogrodów botanicznych i prywatnych kolekcji niektórych pasjonatów ogrodnictwa. Najlepiej rosną w najcieplejszych, zachodnich rejonach kraju. W chłodniejszych muszą być zabezpieczane na zimę.

Judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum)
Judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum)

Opis

Judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum) jest niezbyt wysokim drzewem. Dziko rosnący może osiągnąć około 8-12 m wysokości, w uprawie (zwłaszcza w klimacie umiarkowanym) przyjmuje raczej postać krzewu o nieregularnym pokroju i wysokości 2-4 m. Pień pokrywa ciemnoszara, gładka kora, z wyraźnie zaznaczonymi pionowymi fałdami. U tego gatunku jako pierwsze wiosną wyrastają kwiaty. Mają one charakterystyczną dla rodziny budowę motylkową i kolor różowy bądź purpurowy (wśród odmian hodowlanych jest też roślina o białych kwiatach – Cercis siliquastrum ‘Alba’). Kwiaty mają ok. 1,2-1,5 cm długości i są zebrane po kilka (przeważnie 3-6) w baldachogrona. Wyrastają bardzo gęsto w różnych miejscach z gałęzi i pnia. Liście judaszowca południowego są pojedyncze, szerokości 6-12 cm, całobrzegie i ułożone skrętolegle. Blaszka okrągłego kształtu z sercowatą nasadą jest jasnozielona, jesienią wybarwia się na żółto. Owoce mają postać płaskich strąków długości 10-12 cm i po dojrzeniu przyjmują rdzawobrązowy kolor. Wewnątrz nich znajduje się do kilkunastu sztuk nasion. Strąki dojrzewają na przełomie września i października i mogą się utrzymywać na drzewie przez całą zimę aż do wiosny kolejnego roku.

Judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum)
Judaszowiec południowy (Cercis siliquastrum)

Zastosowanie

Judaszowce wręcz olśniewają urodą, dlatego są wykorzystywane jako rośliny ozdobne w parkach, ogrodach i na skwerach. Kwitnące drzewko wygląda jakby było oklejone mnóstwem różowych kuleczek i trzeba przyznać, że jest to niezwykle efektowny obrazek. Przy tym wcale nie tak ulotny, a to dzięki dość długiemu okresowi kwitnienia. Różne odmiany np. o bordowych liściach lub zwisających gałązkach mają dodatkowe walory ozdobne. Warto się skusić na judaszowca we własnym ogrodzie, trzeba jednak wziąć pod uwagę, że żaden z gatunków nie jest naturalnym mieszkańcem strefy klimatu umiarkowanego. Aby hodowla mogła się udać trzeba judaszowcowi zapewnić osłonięte od wiatru, ale słoneczne stanowisko oraz przepuszczalną i lekką, a zarazem żyzną glebę. Rośliny te o wiele lepiej znoszą okresową suszę niż zalewanie korzeni i mokre, ciężkie podłoże. Trzeba także pamiętać o zabezpieczaniu drzewka na zimę (szczególnie w przypadku młodych egzemplarzy). Mniej znane jest użycie judaszowca południowego w medycynie ludowej, gdzie wewnętrzna część kory (bogata w garbniki) bywa stosowana jako środek ściągający w leczeniu biegunki. Drzewa są także źródłem twardego drewna wykorzystywanego w stolarstwie.

Judaszowiec kanadyjski

Ciekawostki

Niezwykle rzadka właściwość judaszowca jaką jest wyrastanie kwiatów z pąków spoczynkowych na gałęziach i pniu drzewa nosi nazwę kauliflorii. Nie wszyscy wiedzą, że niezwykłe kwiaty są jadalne i mogą być spożywane na surowo np. jako dodatek do sałatek albo smaczna dekoracja deserów, bądź składnik wzbogacający aromat napojów. Zamknięte pączki kwiatowe można marynować albo kandyzować. Ciekawy słodko-kwaśny i orzeźwiający smak może zainteresować amatorów nowinek kulinarnych, natomiast delikatny zapach przyciąga rzesze owadów. Judaszowce są drzewami miododajnymi, chętnie odwiedzanymi przez pszczoły, które odgrywają ważną rolę w zapylaniu kwiatów. Żaden z gatunków nie rozprzestrzenił się znacząco w uprawie. W niewielu też miejscach judaszowce zostały naturalizowane. W związku z tym ich największy potencjał stanowią naturalne zasoby, na które być może należałoby zwrócić baczniejszą uwagę. W Izraelu judaszowiec południowy, niegdyś bardzo powszechny, obecnie jest objęty ochroną prawną.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.