Ketmia

Hibiscus rosa-sinensis
Hibiscus rosa-sinensis / zdjęcie własne

Egzotyczna i piękna kuzynka naszej malwy. Roślina o charakterystycznych kwiatach i dekoracyjnych liściach, która w ostatnich latach przeżywa swój renesans w Polsce i jest coraz częstszą ozdobą przydomowych ogródków. Kwiaty hibiskusa całkiem słusznie przywodzą na myśl tropiki, bo ketmia powszechnie rośnie w takich miejscach, jak Polinezja, Malezja czy Hawaje.

Nazwa

Wywodzi się ze starożytnej łaciny i greki. Rodzaj Hibiscus L. to w polskiej nomenklaturze ketmia. Zaliczamy do niego przeszło 200 gatunków roślin zielnych, krzewów czy niewielkich drzew. Najbardziej znane to: Hibiscus syriacus czyli ketmia syryjska, zwana też różą Szaronu oraz Hibiscus rosa-sinensis czyli ketmia – róża chińska albo ketmia chińska. Oprócz powyższych określeń w użyciu jest także spolszczona wersja nazwy łacińskiej: hibiskus. W różnych rejonach świata możemy się spotkać z różnymi nazwami – m.in. hibiskus hawajski czy tropikalny hibiskus. Choć potoczne nazwy nawiązują do róży, taksonomicznie są to gatunki odległe. Ketmia należy do rodziny ślazowatych, inaczej malwowatych (Malvaceae), jest więc blisko spokrewniona z naszymi rodzimymi gatunkami – malwą oraz prawoślazem, ale także z nieco bardziej egzotycznymi, jak np. piżmian jadalny (Abelmoschus esculentus), który bywa nazywany ketmią jadalną.

Występowanie

W przypadku gatunku Hibiscus rosa-sinensis nie stwierdza się obecnie naturalnych stanowisk. Powszechnie uważa się, że pochodzi on z Azji, prawdopodobnie z Chin (stąd jego nazwa). Jest tam uprawiany jako roślina ozdobna, głównie w prowincjach Fujian, Guangdong, Guangxi, Hainan, Syczuan czy na Tajwanie. Rośnie także w Indiach i Japonii. Ale róża chińska jest rozpowszechniona również poza swoją „ojczyzną” – rośnie samoistnie w większości subtropikalnych i zwrotnikowych regionów świata, w paśmie od 30 stopnia szerokości geograficznej północnej do 30 stopnia szerokości geograficznej południowej. Warto wiedzieć, że Hibiscus rosa-sinensis nie przeżyje w regionach, w których temperatury spadają poniżej 12 °C. Dlatego w chłodniejszych miejscach jest uprawiany jako roślina domowa – w doniczkach (dotyczy to głównie Europy, do której ketmia została sprowadzona w 1731 r., i USA). Drugi ze wspomnianych gatunków – Hibiscus syriacus należy do najbardziej odpornych na niskie temperatury w całym rodzaju ketmia i w związku z tym nadaje się do uprawy gruntowej nawet w strefie klimatycznej umiarkowanej. Dzięki temu ketmia syryjska jest spotykana również w polskich ogrodach. Dla ułatwienia (np. w sklepach ogrodniczych) przyjął się nawet podział na hibiskus doniczkowy (Hibiscus rosa-sinensis) i hibiskus ogrodowy (Hibiscus syriacus).

Kwiat hibiskusa
Kwiat hibiskusa – zdjęcie zrobione w Izraelu 
Ketmia syryjska (Hibiscus syriacus)
Ketmia syryjska (Hibiscus syriacus)

Opis

Do rodzaju Hibiscus zaliczamy liczne gatunki roślin o pokroju krzewu lub niewysokiego drzewa. Ponieważ wykazują one wiele cech wspólnych, dlatego w poniższym opisie skupimy się tylko na jednym z nich, bodaj najpopularniejszym, czyli róży chińskiej Hibiscus rosa-sinensis. W uprawie gruntowej osiąga wysokość 2–5 m. Posiada piękne ciemnozielone, błyszczące liście o jajowatym kształcie i ząbkowanych brzegach. Duże (nawet do 15 cm średnicy), dekoracyjne kwiaty są najbardziej rozpoznawalną częścią rośliny. W zależności od odmiany kwiaty mogą mieć różną barwę: białą, żółtą, pomarańczową, różową, purpurową lub czerwoną. Zwykle kolor jest jaskrawy, a oprócz płatków barwne są także pręciki, które zrośnięte na środku kwiatu tworzą coś w rodzaju kolumny. Hibiskus zakwita już wczesną wiosną i kwitnie przez całe lato, przy czym pojedynczy kwiat utrzymuje się na roślinie tylko przez dzień lub dwa. Zapylanie odbywa się z udziałem owadów oraz kolibrów. Owoc ma postać torebki o pięciu komorach, wewnątrz których znajdują się nasiona.

Odmiana pełna
Odmiana pełna – zdjęcie zrobione w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie

Zastosowanie

Na pierwszy plan wydaje się wysuwać funkcja dekoracyjna, choć wcale nie jest to najbardziej powszechne użycie hibiskusa. Dzięki pięknym kwiatom ketmie zdobią mieszkania, balkony i tarasy, a także parki i ogrody. Najczęściej jednak kolorowe płatki hibiskusa spotykamy w owocowych i owocowo-ziołowych herbatach, którym nadają piękną, rubinową barwę i nieco kwaskowaty smak. W tym celu przeważnie wykorzystuje się kwiaty dwóch gatunków: ketmii szczawiowej (zwanej też malwą sudańską) – Hibiscus sabdariffa L. i ketmii róży-chińskiej – Hibiscus rosa sinensis. Ketmia róża chińska jest także używana jako roślina lecznicza, i to już od czasów starożytnych. Egipcjanie stosowali ją na gorączkę, uspokojenie, w chorobach serca oraz jako środek moczopędny. Przeprowadzone współcześnie badania potwierdzają właściwości lecznicze hibiskusa. Napar z kwiatów posiada zdolność obniżania ciśnienia krwi (dzięki działaniu moczopędnemu), normalizuje poziom cholesterolu, jest pomocny w zaburzeniach ze strony układu trawiennego i odpornościowego oraz stanach zapalnych. Zawiera cenne antyoksydanty (antocyjany, polifenole i flawonoidy), które chronią organizm przed chorobami poprzez neutralizowanie wolnych rodników. Niektóre źródła sugerują także przeciwnowotworowe działanie hibiskusa, związane z obecnością kwasu protokatechowego. Herbata hibiskusowa korzystnie wpływa na utratę wagi (obniża wchłanianie skrobi i glukozy) i jest bogata w witaminę C (zawartość w kwiatach 4,2 mg/100 g). Młode liście są jadalne i czasem bywają używane jako substytut szpinaku. Prócz tego wykorzystuje się kwiaty ketmii jako źródło fioletowego, nietoksycznego barwnika, służącego do barwienia żywności. Duża zawartość kwasów organicznych w wyciągu z hibiskusa (około 15-30%, w tym : jabłkowego, winowego i cytrynowego) sprawia, że jest on składnikiem wielu naturalnych kosmetyków, głównie do cery dojrzałej.

Hibiskus

Ciekawostki

W godle Korei Południowej znajduje się stylizowany kwiat ketmii syryjskiej (Hibiscus syriacus), która w języku koreańskim nazywa się Mugunghwa. Z kolei Hibiscus rosa-sinensis jest narodowym kwiatem Malezji (tam jest nazywany bunga raya). Ma również swoje miejsce w godle tego kraju. Interesującym gatunkiem hibiskusa jest ketmia konopiowata (Hibiscus cannabinus) – cenna roślina włóknodajna, wykorzystywana do produkcji worków, brezentu, sieci, tkanin opakunkowych i papieru. Herbata z hibiskusa ze względu na wpływ na gospodarkę hormonalną oraz działanie rozkurczające na mięsień macicy nie jest zalecana kobietom w ciąży.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.