Kolczurka klapowana

Kolczurka klapowana (Echinocystis lobata)

Choć kolczurka klapowana jest u nas mało znana, jednak nie da się ukryć, że gdzieniegdzie stała się trwałym elementem krajobrazu. Coraz częściej więc zaczynamy zauważać jej obecność. Ten obcy dla naszego kraju gatunek zadomowił się u nas i rozprzestrzenił na tyle, że stał się inwazyjny i obecnie jest postrzegany jako jeden z najbardziej zagrażających rodzimej florze. Warto poznać bliżej to niezwykle ekspansywne pnącze.

Nazwa

Kolczurka klapowana nosi łacińskie miano Echinocystis lobata i jest jedynym gatunkiem w obrębie rodzaju Echinocystis. Rodzaj ten jest częścią rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae). W krajach anglojęzycznych można się spotkać z określeniem wild cucumber czyli „dziki ogórek” bądź prickly cucumber – „kłujący ogórek”. Nazywa się ją tak dlatego, że owoc kolczurki przypomina wyglądem mały rozdęty ogórek. Jest on jednak niejadalny. Łacińska nazwa rodzaju również nawiązuje do charakterystycznego owocu. Pochodzi ona od greckich słów : echinos (czyli jeż) – w odniesieniu do miękkich kolców jakimi jest pokryty owoc – oraz cystis (czyli pęcherz) – co jest aluzją do kształtu owocu. W poznanie i sklasyfikowanie gatunku duży wkład wniósł francuski botanik Andre Michaux, który podróżował po Ameryce Północnej i opisywał tamtejszą florę. To właśnie jemu roślina zawdzięcza swoją nazwę.

Występowanie

Ojczyzną kolczurki klapowanej jest najprawdopodobniej Ameryka Północna (południowo – wschodnia część Stanów Zjednoczonych oraz część obszaru Kanady). Obecnie roślinę można spotkać w wielu częściach świata, do których została zawleczona i w których z łatwością się zadomowiła. Kolczurka występuje na dużym obszarze kontynentu europejskiego (głównie w Europie Środkowej i Wschodniej). Gatunek posiada dużą odporność na warunki środowiskowe oraz naturalną łatwość rozsiewania się, co sprawia, że potrafi się szybko rozprzestrzeniać w niekontrolowany sposób. W Polsce kolczurka klapowana jest uprawiana jako roślina ozdobna, ale znacznie częściej można ją spotkać w formie zdziczałej – rosnącą nad brzegami wód, na wilgotnych łąkach, w zaroślach, na różnych terenach zalewowych i podmokłych. Kolczurka lubi miejsca nasłonecznione. Jako niezwykle ekspansywna roślina została uznana za gatunek inwazyjny, dlatego aby móc ją posadzić potrzebne jest zezwolenie. Gatunek znajduje się na liście 100 najbardziej inwazyjnych roślin w Europie.

Kolczurka klapowana – owoc

Opis

Kolczurka klapowana jest rośliną jednoroczną o pokroju pnącza. Jej łodygi są zielone, kanciaste i bardzo długie (nawet do 8 m). W dodatku potrafią się wielokrotnie rozgałęziać. Dzięki wąsom czepnym mają zdolność oplatania naturalnych i sztucznych podpór (np. drzew, słupów). W przypadku braku takiej podpory roślina wykazuje tendencję do płożenia się. Plątanina łodyg w połączeniu z gęstym ulistnieniem sprawia, że kolczurka klapowana potrafi zakrywać znaczne powierzchnie, ograniczając przy tym wzrost innych roślin. Przy tym rośnie bardzo szybko. Liście kolczurki są szorstkie, jasnozielone, o szerokiej delikatnej blaszce, z 5 – 7 klapami i sercowatą podstawą. Wyrastają na długich ogonkach. Długość pojedynczego liścia to przeważnie 5 – 8 cm. Kolczurka klapowana wykształca liczne kwiaty. Drobne, ale efektowne kwiaty męskie mają po 6 wydłużonych białych płatków. Przypominają wyglądem gwiazdki i tworzą groniaste kwiatostany. Pomiędzy nimi pojedynczo lub po dwa wyrastają kwiaty żeńskie. Po zapyleniu (w którym uczestniczą owady) zawiązują się owoce, o charakterystycznym wyglądzie i specyficznej budowie. Mają one postać kolczastej, owalnej torebki, wewnątrz której znajduje się miękki i wodnisty miąższ. Początkowo są zielone, ale w miarę dojrzewania wysychają i brązowieją. Owoc zachowuje kształt dzięki specjalnym włóknom, które tworzą wewnątrz niego przestrzenną siateczkę. To w niej utrzymują się 4 płaskie brązowe lub czarne nasiona (o długości do 15 mm). Podczas wysiewania nasion torebki otwierają się od dołu.

Kolczurka klapowana – kwiaty

Zastosowanie

Ładne ulistnienie i ciekawie wyglądające owoce sprawiają, że kolczurka klapowana jest chętnie sadzona jako roślina ozdobna. Ponieważ szybko się rozrasta i tworzy gęste zarośla może być wykorzystywana jako roślina okrywowa. Daje się ładnie prowadzić na siatkach, altanach i pergolach. Wysuszone owoce można wykorzystywać do różnego rodzaju dekoracji i kompozycji florystycznych. Trzeba z nią jednak bardzo uważać, bowiem łatwo może się wymknąć spod kontroli. Ta wszędobylska, silnie rozrastająca się roślina jeśli raz zostanie wprowadzona do danego środowiska jest bardzo trudna do pozbycia. Łatwo się rozprzestrzenia za pomocą długich pnączy oraz nasion i może zagrażać rodzimym gatunkom. Dlatego do jej uprawy w Polsce potrzebne jest pozwolenie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

Znacznie mniej znane są właściwości lecznicze kolczurki klapowanej. Surowcami stosowanymi w zielarstwie są : owoc, ziele oraz korzeń. Zawarte w nich substancje wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, dlatego roślina jest tradycyjnie stosowana np. w leczeniu schorzeń reumatycznych. Napar z korzeni wykorzystuje się w łagodzeniu dolegliwości trawiennych, nudnościach, szeroko rozumianej niestrawności. Surowce pozyskiwane z kolczurki mają także zdolność obniżania poziomu glukozy we krwi.

Kolczurka klapowana

Ciekawostki

Owoce kolczurki klapowanej są niejadalne, dlatego zwierzęta raczej nie biorą udziału w roznoszeniu jej nasion. Jednak przydatna w tym względzie okazuje się bliskość wody – owoce (zwłaszcza te bardzo dojrzałe i nieco wyschnięte) są lekkie i w dużej mierze wypełnione powietrzem, dlatego z łatwością unoszą się na jej powierzchni. Rdzenni mieszkańcy Ameryki chętnie wykorzystywali kolczurkę klapowaną jako roślinę leczniczą, ale przypisywali jej także magiczne właściwości. Sporządzali z niej np. tzw. eliksir miłości. Z nasion rośliny wyrabiali ozdoby (np. naszyjniki). Kolczurka jest rośliną agresywną, oplata inne rośliny traktując je jak podpory, co w przypadku małych drzewek lub krzewów może uniemożliwiać ich wzrost i rozwój.

Kolczurka klapowana (Echinocystis lobata)
Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.