Koniczyna biała

Koniczyna biała (Trifolium repens)

Koniczyna biała to jedna z najpospolitszych dziko rosnących bylin jakie występują w naszym kraju. Większość osób bez trudu potrafi ją rozpoznać – choćby dlatego, że niemal każdy z nas szukał kiedyś czterolistnej koniczynki. Jej noszenie przy sobie miało być gwarancją szczęścia… I choć tego typu poszukiwania nie mogą być traktowane poważnie, to jednak sama roślina z całą pewnością jest wartościowa i interesująca. Co zatem warto wiedzieć o koniczynie ?

Nazwa

Opisywany gatunek nosi łacińską nazwę Trifolium repens. Jej autorem jest Karol Linneusz. Gatunek jest częścią liczącego około 250 – 300 taksonów rodzaju koniczyna (Trifolium) oraz dużej rodziny bobowatych (Fabaceae). Łacińska nazwa rodzaju nawiązuje do budowy liści, które są złożone z trzech małych listków (tres to po łacinie „trzy”, a folium – liść). Człon gatunkowy nazwy odnosi się do płożącego pokroju rośliny (słówko reptans oznacza w języku łacińskim „czołganie”). W Polsce roślina jest znana także jako : kocie ziele, kądziołka, koniczyna królicza, koniczyna kocia, koniczyna rozesłana lub koniczyna zwyczajna. Warto wspomnieć, że istnieje kilka podgatunków koniczyny białej.

Występowanie

Rodzime dla koniczyny białej są obszary kontynentu europejskiego oraz azjatyckiego. Dziko rosnącą roślinę można także spotkać w Afryce Północnej. Na innych kontynentach (w Ameryce Północnej, Ameryce Środkowej czy Australii) gatunek naturalizował się. Koniczyna biała jest ponadto uprawiana w wielu krajach jako roślina pastewna i paszowa. W Polsce jest to jedna z najpospolitszych bylin. Można ją spotkać na łąkach, pastwiskach, miedzach oraz widnych skrajach lasów. Porasta rowy i przydroża, a w miastach – trawniki, zaniedbane boiska i różnego rodzaju nieużytki. Jest mało wymagająca (może rosnąć nawet na ubogich glebach, wykazuje mrozoodporność i tolerancję wobec suszy).Roślina lubi pełne słońce i półcień. W wielu miejscach np. w ogrodach, parkach i na miejskich trawnikach oraz w uprawach polowych koniczyna biała jest uważana za chwast.

Koniczyna biała

Opis

Koniczyna łąkowa to niewielka bylina. Dorasta maksymalnie do 50 cm. Posiada pokładającą się, rozgałęzioną łodygę, zdolną do zakorzeniania się. Liście koniczyny są ciemnozielone, trójlistkowe, o drobno piłkowanych brzegach. Pojedynczy listek ma odwrotnie jajowaty kształt i biały „wzorek” na wierzchniej stronie. Liście wyrastają na długich, zielonych ogonkach. Obecne są przylistki zrośnięte w błoniastą „tutkę” obejmującą łodygę. Kwiaty są bardzo drobne, kremowobiałej barwy (niekiedy z różowym odcieniem). Mają budowę typową dla rodziny bobowatych. Są zebrane w kuliste, główkowate kwiatostany, które wyrastają pojedynczo na szczytach pędów. Średnica każdego kwiatostanu to około 1,5 – 2 cm. Mieści się w nim od 20 do 40 pojedynczych kwiatów. Koniczyna biała kwitnie w długim przedziale czasu, bo od końca maja aż do września. Przyciąga liczne owady (m.in. trzmiele i pszczoły). Po zapyleniu zawiązuje się owoc w formie miniaturowego strąka. W nim znajdują się 2 – 4 nasiona – drobne i twarde, jajowatego kształtu i żółtej barwy. Ich dojrzewanie odbywa się od lipca do października.

Koniczyna biała (Trifolium repens)

Zastosowanie

Koniczyna biała jest rośliną leczniczą. Surowcem zielarskim są kwiaty (Flos Trifolii albi) zbierane w pełni kwitnienia. Zawierają one takie substancje jak : glikozydy cyjanogenne, garbniki, flawonoidy, śluzy, sole mineralne oraz olejek eteryczny. Preparaty sporządzone z kwiatów koniczyny białej wykazują działanie : napotne, wykrztuśne, przeciwzapalne oraz bakteriobójcze. Pomagają w chorobach stawów dzięki właściwościom przeciwbólowym i przeciwreumatycznym. Zastosowane zewnętrznie wspomagają gojenie (poprzez przyspieszanie ziarninowania). Napar z kwiatów stosuje się pomocniczo w grypie i przeziębieniu oraz chorobach kobiecych. Okłady sporządzone z papki kwiatowej oraz kąpiele z dodatkiem naparu z kwiatów koniczyny białej przynoszą ulgę w dolegliwościach reumatycznych i artretycznych oraz nerwobólach. Napar z kwiatów bywa także wykorzystywany do podmywania i nasiadówek w stanach zapalnych zewnętrznych narządów płciowych kobiecych.

Koniczyna biała jest cenną rośliną miododajną (z 1h można uzyskać nawet 1 kg miodu). Jest też ważną rośliną paszową (ma dużą wartość jako źródło białka), lubianą przez większość zwierząt gospodarskich. Nasiona koniczyny w całości przechodzą przez ich przewód pokarmowy, dlatego zwierzęta przyczyniają się do jej rozprzestrzeniania. Gatunek wykazuje dużą odporność na wydeptywanie, tak więc dobrze się sprawdza na intensywnie użytkowanych łąkach i pastwiskach.

Koniczyna biała (Trifolium repens)

Ciekawostki

Kwiaty koniczyny białej są jadalne. Można je wykorzystać np. jako składnik sałatki bądź jadalną dekorację ciast i deserów. Koniczyna biała jest rośliną azotolubną. Tak jak inne gatunki z rodziny bobowatych współżyje z bakteriami przyswajającymi azot. Tak jak już zostało powiedziane  jest też cenną rośliną miododajną. Przyciąga pszczoły delikatnym zapachem i bardzo dobrym jakościowo nektarem. Z tym, że miód „czysto koniczynowy” jest raczej rzadko spotykany. Zazwyczaj nektar z koniczyny znajdziemy w składzie miodu wielokwiatowego. W handlu nie ma problemu z nasionami koniczyny białej, które możemy wykorzystać do mieszanki jeśli chcemy pokusić się na swoim terenie o stworzenie modnej ostatnio naturalnej łąki kwietnej. Niektóre źródła podają, że wysuszone kwiaty koniczyny białej mogą być używane przez palaczy jako zdrowszy zamiennik tytoniu.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.