Krwawnik pospolity

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

Krwawnik pospolity to jedno z najbardziej popularnych i najłatwiej rozpoznawalnych ziół. Jego lecznicze właściwości są znane i cenione od wieków. Roślina zasłynęła jako środek gojący rany i tamujący krwawienie, a także lek wspomagający pracę przewodu pokarmowego. Znacznie mniejszą popularnością cieszy się krwawnik w roli rośliny ozdobnej, choć trudno odmówić mu wdzięku. Miękkie i delikatne, jakby koronkowe liście, przypominające wyglądem i budową liście niektórych paproci to charakterystyczna cecha tego gatunku.

Nazwa

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium) jest częścią liczącego około 100 gatunków rodzaju Achillea oraz rodziny astrowatych (Asteraceae). Łacińska nazwa wzięła się od imienia Achillesa, który według legendy używał rośliny do leczenia ran u swoich żołnierzy. Do właściwości leczniczych tego gatunku nawiązuje także polska nazwa rodzajowa (krwawnik – bo jego ziele służyć może do tamowania krwawienia). Jako roślina przez długi czas stosowana w medycynie ludowej, krwawnik pospolity znany jest także pod szeregiem nazw zwyczajowych, jako : krowewnik, kruownik, krzewnik, krwawnica, pokrętnik, rannik, renisz, stolist, tysiąclist, szerpownik, truownik, twardziec czy złotnia. Człon rodzajowy nazwy (millefolium) nawiązuje do misternej budowy liścia i może być tłumaczony jako „tysiąc liści” (milia to po łacinie „tysiąc”).

Występowanie

Jego ojczyzną jest Eurazja, ale w stanie naturalnym można go spotkać także na kontynencie amerykańskim, gdzie trafił w czasach kolonialnych i szybko się zadomowił. Obecnie zasięgiem swego dzikiego występowania krwawnik pospolity obejmuje większość kontynentu europejskiego, znaczą część Azji (od zachodu aż do Indii i Chin) oraz Amerykę Północną. Można go spotkać również w tak odległych miejscach jak Australia czy Nowa Zelandia, gdzie jest naturalizowany. Występuje od poziomu morza aż do terenów położonych na wysokości 3500 m n.p.m. W Polsce jest na obszarze całego kraju rośliną pospolitą. Można go spotkać na łąkach, brzegach lasów i miedzach. Jest to także typowy gatunek synantropijny. Porasta przyrożne rowy, torowiska, zaniedbane trawniki i ogrody. Nie ma dużych wymagań i łatwo się rozprzestrzenia (za pomocą kłączy i nasion). Krwawnik pospolity wykazuje znaczną zmienność, dlatego w zależności od miejsca występowania wyróżnia się aż 5 jego podgatunków.

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

Opis

Krwawnik pospolity jest byliną kłączową. Zwykle dorasta do około 50 cm, ale w sprzyjających warunkach jego wysokość może dojść nawet do 1 m. Posiada sztywne, proste i wzniesione łodygi oraz gęste ulistnienie. Dołem może tworzyć szerokie kępy, natomiast górne części pędów pozostają nierozgałęzione i są słabiej ulistnione. Liście tego gatunku są bardzo charakterystyczne – podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne, wąskie, delikatne i ciemnozielone. Pędy i liście są delikatnie omszone (liście mają owłosienie przede wszystkim na spodniej stronie). Na szczytach pędów zawiązują się płaskie, baldachokształtne kwiatostany, zbudowane z licznych (20-25), drobnych koszyczków. Kwitnienie krwawnika ma miejsce w długim przedziale czasu, bo od maja aż do września. Pojedyncze koszyczki są maleńkie (3 – 5 mm), z 4 – 5 kwiatami języczkowatymi o kremowo białej lub (rzadziej) bladoróżowej barwie. Kwiaty przyciągają owady. Po zapyleniu powstaje owoc w formie szarej, lekko połyskującej, spłaszczonej niełupki wyposażonej w skrzydełka. Cała roślina odznacza się intensywnym, charakterystycznym zapachem.

Krwawnik pospolity – liście

Zastosowanie

Głównym zastosowaniem krwawnika pospolitego jest ziołolecznictwo. W charakterze leku znano i stosowano go już w starożytności. Surowcem jest ziele (górne części pędów) pozyskiwane w początkowym okresie kwitnienia. Bogactwem surowca są substancje biologicznie czynne, takie jak : garbniki, flawonoidy, kwasy, apigeniny, olejek eteryczny czy furanokumaryna. Wyciągi z rośliny wykazują działanie : rozkurczowe, przeciwkrwotoczne, ściągające, napotne i moczopędne. Przyjęte doustnie zwiększają łaknienie i wspomagają trawienie (poprzez pobudzanie wydzielania soków trawiennych i żółci); działają też przeciwwzdęciowo. Z tego powodu krwawnik stosuje się w łagodzeniu zaburzeń żołądkowo – jelitowych oraz chorobie wrzodowej. Wyciągi podane zewnętrznie na rany przyspieszają gojenie poprzez pobudzanie ziarninowania, działanie przeciwzapalne i bakteriostatyczne. Należy jednak pamiętać, iż nadmierne ilości krwawnika przyjmowanego doustnie mogą powodować lekkie zatrucia. Roślina w może także działać fotouczulająco, a w kontakcie bezpośrednim być drażniąca dla skóry (szczególnie w przypadku alergików).

Przykłady zastosowania leczniczego :

Odwar z ziela – stany zapalne i nieżyty przewodu pokarmowego, skurcze mięśniówki gładkiej jelit i dróg żółciowych, zaburzenia trawienia (wzdęcia, nudności, zgaga, brak apetytu), zapalenie jamy ustnej i gardła, bolesne miesiączkowanie

Nasiadówki i kąpiele w odwarze z ziela – hemoroidy, owrzodzenia żylakowe nóg, stany zapalne zewnętrznych narządów płciowych, łagodzenie świądu skóry

Choć większość osób uważa krwawnik pospolity za (nieco nawet uciążliwy) chwast, znaleźli się tacy miłośnicy flory, którzy dostrzegli jego subtelną urodę i postanowili wykorzystać jego potencjał jako rośliny typowo ozdobnej. Powstało co najmniej kilka odmian krwawnika o interesujących cechach, np. intensywnie różowych, pomarańczowych, fioletowych bądź czerwonych kwiatach. Sprawdzą się one w ogrodach naturalistycznych oraz wiejskich i leśnych; dobrze będą się prezentować na klombach i skalniakach. Krwawnik pospolity nie ma dużych wymagań i dobrze będzie rósł w każdej glebie, o ile będzie ona dobrze przepuszczalna. Preferuje podłoża piaszczyste, dość suche. Lubi miejsca słoneczne, toleruje okresową suszę. Jest to roślina wytrzymała, odporna na mróz, mało podatna na choroby i szkodniki. Może być wykorzystana na kwiat cięty i do suchych bukietów.

Ciekawostki

Krwawnik pospolity jest rośliną… jadalną. Zawiera znaczące ilości składników mineralnych (w tym np. mangan, cynk, magnez, potas) oraz witaminy. Z tego powodu był dawniej składnikiem tzw. kuracji wiosennych wzmacniających organizm po zimie, przygotowywanych np. w formie zdrowych sałatek. Jego liście mają swoisty, nieco gorzkawy smak oraz charakterystyczny aromat i mogą być używane jako przyprawa do różnych potraw. W średniowieczu krwawnik był jednym ze składników mieszanki służącej do aromatyzowania piwa. Ogrodnicy wykorzystują wyciągi z krwawnika pospolitego jako naturalne środki do walki ze szkodnikami i patogenami roślin uprawnych. Liście krwawnika są także pożądanym składnikiem kompostu, bowiem naturalnie przyspieszają jego rozkład (poprzez zwiększanie aktywności bakterii). Zapach krwawnika odstrasza muchy, mrówki oraz chrząszcze, a dym ze spalonego ziela jest odpychający dla komarów.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.