Łączeń baldaszkowy

Łączeń baldaszkowy (Butomus umbellatus)

Łączeń baldaszkowy to jedna z najładniejszych roślin, jakie porastają brzegi naszych wód. Wąskie liście i osadzone na szypułkach różowo – fioletowe kwiaty to najważniejsze znaki rozpoznawcze tej byliny. Dzięki nim łatwo ją zauważyć i odróżnić od innych gatunków. Walory dekoracyjne łączenia zostały docenione w ogrodnictwie i obecnie roślina jest uprawiana jako ozdoba oczek wodnych i małych stawów w parkach i ogrodach. Przyjrzyjmy się jej bliżej.

Nazwa

Łączeń baldaszkowy nosi łacińskie miano Butomus umbellatus. Jest jedynym przedstawicielem swojego rodzaju oraz rodziny łączeniowatych (Butomaceae). Łacińska nazwa rodzajowa ma swoje źródło w języku greckim i pochodzi od słów : bousa (co oznacza „wół”) oraz temnein („ciąć”) i wzięła się prawdopodobnie od faktu, iż zwierzęta gospodarskie omijają roślinę (wyraźnie nie gustując w zaopatrzonych w ostre krawędzie liściach). Po raz pierwszy w charakterze naukowym nazwa Butomus została użyta przez Karola Linneusza w XVIII w. Człon gatunkowy nazwy wywodzi się od słówka umbella, czyli parasol i nawiązuje do wyglądu kwiatostanu. Łączeń baldaszkowy doczekał się także kilku określeń potocznych, takich jak : roświta, sitowiec czy bucień. Bywa też nazywany (nieco poetycko) łabędzim kwiatem

Występowanie

Łączeń baldaszkowy to gatunek związany ze strefą klimatu umiarkowanego. Obszar jego naturalnego występowania rozciąga się przez prawie całą Europę (wyjątkiem są krańce północne, Islandia i niektóre wyspy śródziemnomorskie) oraz dużą część Azji (przez Bliski Wschód aż do niektórych części Chin). Ponadto dziko rosnących przedstawicieli tego gatunku można spotkać w północnej części Afryki (Maroko, Tunezja). Pod koniec XIX w. roślina została przywieziona z Europy do Ameryki Północnej, gdzie uległa naturalizacji i rozprzestrzeniła się na tyle, że obecnie jest uważana za inwazyjną. W innych rejonach świata, gdzie liczba przedstawicieli gatunku stale się zmniejsza (np. w Izraelu) rozważa się podjęcie działań ochronnych. Naturalne siedliska łączenia baldaszkowego to wody stojące i płynące a także mokradła i tereny bagienne. Roślina w większości przypadków nie jest w pełni zanurzona pod wodą. W Polsce łączeń jest rozmieszczony nierównomiernie. Najłatwiej spotkać go można na północnym zachodzie kraju oraz na Lubelszczyźnie i Mazowszu.

Łączeń baldaszkowy (Butomus umbellatus) – zdjęcie zrobione nad Wisłą

Opis

Opisywany gatunek to wodna bylina kłączowa. Z umocowanego w podłożu kłącza wyrastają długie (do 1 m), skręcone, wstęgowate, bardzo wąskie (do 1 cm szerokości) liście, trójkątne w przekroju. W przypadku roślin rosnących w głębszej wodzie są one częściowo zanurzone lub pływające. Blaszki liściowe są w tym przypadku delikatniejsze; natomiast u roślin rosnących na brzegach zbiorników wodnych liście są wyraźnie bardziej sztywne i wzniesione. Ozdobą łączenia są dekoracyjne różowe kwiaty, wyrastające ponad liście na długich (nawet do 1,5 m) prostych łodygach. Są one zebrane w przypominające baldachy kwiatostany. Roślina kwitnie latem (na przełomie czerwca i lipca). Pojedynczy kwiat zbudowany jest z 3 zmodyfikowanych działek kielicha o czerwono-fioletowej barwie i 3 blado różowych płatków ( które tworzą razem 2 okółki) oraz 9 pręcików i 6 częściowo zrośniętych ze sobą słupków. U poszczególnych osobników kwiaty mogą się znacząco różnić odcieniami barw. Pojedynczy kwiat ma średnicę około 2 cm i wznosi się na kilkucentymetrowej szypułce. Kwiaty są pachnące i miododajne. Po zapyleniu zawiązują się owoce w formie drobnych mieszków, zrośniętych u podstawy i zakończonych „dzióbkami”. Wewnątrz nich kryją się maleńkie nasiona. Owoce dojrzewają w sierpniu – wrześniu.

Zastosowanie

Butomus umbellatus to jedna z najbardziej dekoracyjnych roślin strefy przybrzeżnej i płytkich wód słodkich. Największe atuty tego gatunku to efektowne zielone liście oraz dekoracyjne kwiaty. Łączeń ma małe wymagania i odznacza się wysoką mrozoodpornością (w stanie uśpienia może przetrwać temperatury do – 25 °C), dlatego jest chętnie sadzony w charakterze rośliny ozdobnej w oczkach wodnych i wokół małych stawów w ogrodach i parkach. Kwiaty są trwałe i z powodzeniem można je ścinać do wazonu. Kłącza łączenia baldaszkowego zawierają dużo skrobi i są jadalne, aczkolwiek w postaci świeżej nie zyskały popularności ze względu na nieprzyjemny, ostry smak. Wysuszone są znacznie bardziej łagodne i mogą być mielone i stosowane jako dodatek (zagęstnik) do różnych potraw albo substytut mąki. Sztywne i proste liście łączenia wykorzystuje się niekiedy do wyplatania mat albo koszyków.

Łączeń baldaszkowy (Butomus umbellatus)

Kilka słów na temat wymagań…

Decydując się na uprawę tego gatunku pamiętajmy, że łączeń baldaszkowy jest rośliną wybitnie lubiącą słońce – miejsca zacienione wyraźnie mu nie służą – brak słońca przede wszystkim wpływa negatywnie na obfitość kwitnienia. Roślina preferuje gleby żyzne, słabo zamulone, o pH w zakresie 5 – 8. Najlepiej rośnie w wodach płytkich (20 – 30 cm). Może być rozmnażana z nasion albo poprzez podział kłączy. Późną jesienią liście łączenia zamierają. Uschnięte liście oraz łodygi kwiatowe warto wtedy usuwać.

Ciekawostki

Roślina rozprzestrzenia się głównie za pomocą małych bulw, które odrywają się od kłącza, ale nie tylko… Do przemieszczania się łączenia baldaszkowego przyczyniają się także zwierzęta np. kaczki, które przenoszą rośliny wykorzystując je do budowy swoich gniazd. Istotne jest także rozsiewanie za pomocą nasion, które pływając na powierzchni łatwo przenoszą się na znaczne odległości. Aczkolwiek nasiona, które znajdą się poza środowiskiem wodnym szybko tracą zdolność kiełkowania. Łączeń na ogół występuje w wodach o głębokości do około 0,5 m, ale może też żyć w całkowitym zanurzeniu. Warto wiedzieć, że wówczas nie dochodzi do jego zakwitnięcia. Kwiaty łączenia wydzielają zapach przypominający gorzkie migdały.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.