Lawenda

Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia)
Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia)

Lawenda jest znana przede wszystkim z powodu charakterystycznego zapachu, a jej największym bogactwem jest ceniony w kosmetyce olejek, dzięki któremu zasłynęła na całym świecie. Ale jej wygląd także jest wart uwagi. Mimo niepozornych kwiatów jest jedną z najchętniej sadzonych roślin ozdobnych, także w postaci interesujących odmian. Uroda lawendy jest subtelna i nienarzucająca się, a jednak niezaprzeczalna. A pola kwitnącej lawendy to widok, w którym naprawdę można się zakochać…

Nazwa

W obrębie rodzaju Lawenda (po łacinie Lavandula) wyróżnia się około 30 gatunków oraz setki odmian. Rodzaj jest częścią rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), a jego najbardziej znanym przedstawicielem jest lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia), nazywana inaczej angielską, ogrodową albo lekarską. Spośród innych gatunków warto wymienić : lawendę francuską (Lavandula stoechas), znaną także jako lawenda hiszpańska lub arabska oraz lawendę szerokolistną (Lavandula latifolia). Łacińska nazwa rodzaju wzięła się od słówka lavare czyli mycie. Nazwa gatunkowa : „wąskolistna” jest dokładnym tłumaczeniem łacińskiego słowa angustifolia, a słówko stoechas wzięło się od nazwy grupy wysp położonych na Lazurowym Wybrzeżu.

Występowanie

Za ojczyznę lawendy wąskolistnej uważa się obszar basenu Morza Śródziemnego (Włochy, Hiszpania, Francja). Oprócz niej w tym rejonie świata spotkamy jeszcze np. lawendę szerokolistną (Lavandula latifolia), lawendę wełnistą (Lavandula lanata) czy lawendę francuską (Lavandula stoechas). W północnej części Afryki występują takie gatunki jak : Lavandula pinnata, Lavandula pubescens, Lavandula multifida czy Lavandula rotundifolia. Na terenie Indii rosną dwa gatunki : Lavandula gibsonii i Lavandula bipinnata. Wiele gatunków (w tym szczególnie lawenda wąskolistna) rozprzestrzeniło się w uprawie i współcześnie możemy spotkać lawendę nieomal na całym świecie. W Polsce zetkniemy się przede wszystkim z lawendą angielską, która nadaje się do uprawy w gruncie oraz lawendą francuską, która w naszych warunkach klimatycznych może być sadzona wyłącznie w pojemnikach.

Lawenda wąskolistna - kwiaty
Lawenda wąskolistna – kwiaty

Opis

Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia) jest półkrzewem, który w sprzyjających warunkach może osiągać nawet do 60 – 70 cm wysokości. W naszym klimacie przeważnie dorasta do około 40 – 50 cm. Roślina tworzy przy powierzchni ziemi zwarte kępy zbudowane ze sztywnych, skierowanych ku górze pędów. Ich dolna część drewnieje z wiekiem. Liście są drobne i (jak sama nazwa wskazuje) wąskie, lancetowatego kształtu. Pokryte są delikatnym kutnerem, który nadaje im srebrzysto-szary odcień. Na szczytach pędów latem rozwijają się charakterystycznie wyglądające kwiatostany, złożone z drobnych, fioletowych kwiatów osadzonych wokół długiej szypułki. Kwiaty i liście wydzielają silną, specyficzną woń. Lawenda francuska (Lavandula stoechas) jest rośliną o podobnym pokroju i wysokości. Najbardziej rzucającą się w oczy różnicą jest budowa (i w konsekwencji wygląd) kwiatów. Kwiatostany są większe, grubsze, bardziej okazałe i bardziej zwarte, ale nie tak wonne. U tego gatunku najbardziej ozdobną częścią kwiatostanu są wystające poza jego obręb okazałe podsadki. Lawenda francuska nie jest tak mrozoodporna jak poprzednio opisana lawenda wąskolistna, dlatego w naszym klimacie nadaje się tylko do uprawy doniczkowej.

Lawenda suszona
Lawenda suszona

Zastosowanie

Roślina ozdobna. Piękny zapach i dekoracyjny wygląd sprawiły, że różne gatunki lawendy na trwałe znalazły miejsce jako rośliny ozdobne. Wyhodowano całą gamę odmian o pożądanych przez ogrodników cechach, dzięki czemu w ogrodach możemy cieszyć się m.in. lawendą o kwiatach w różnych odcieniach barw : fioletowej, purpurowej, różowej, białej czy niebieskawej. Lawenda jest znana niemal na całym świecie. Również w Polsce w ostatnich latach robi coraz większą karierę. Największą popularność zyskała lawenda wąskolistna. I nic dziwnego. Jest to bowiem gatunek o małych wymaganiach, który dobrze rośnie zarówno w gruncie, jak i w pojemnikach. Może być ozdobą ogrodu, skalniaka, miejskiego klombu, balkonu czy tarasu. Najbardziej efektownie wygląda, gdy jest posadzona w większych grupach. Lawenda wąskolistna jest rośliną miododajną i przyciągającą owady, a miód lawendowy to produkt, którym szczycą się kraje śródziemnomorskie.

Roślina lecznicza. Lawenda wąskolistna ma zastosowanie w ziołolecznictwie. Surowcem jest kwiat (Flos Lavandulae), który wykazuje działanie rozkurczowe, uspokajające i antyseptyczne. Ponadto wspomaga procesy trawienne i działa wiatropędnie. Stosuje się go w zaburzeniach trawienia, nadmiernym pobudzeniu nerwowym czy nieżytach górnych dróg oddechowych. Najbardziej szerokie możliwości zastosowania lawendy daje aromaterapia. Zapach lawendy odpręża i uspokaja, pomaga w bezsenności i walce ze stresem. Olejek lawendowy wykorzystuje się w inhalacjach i kąpielach, polecanych osobom, które borykają się z napięciem, lękiem czy bólami głowy. Często wykorzystuje się go także do masażu.

Roślina kosmetyczna. Zastosowanie lawendy w kosmetyce jest bardzo szerokie. Największym bogactwem jest olejek eteryczny – ten najlepszy o przyjemnym, zmysłowym zapachu pochodzi z lawendy wąskolistnej. To z jego powodu roślina jest sadzona na dużych plantacjach, a jej ekstrakty wykorzystuje się na skalę przemysłową. Olejek jest stosowany do aromatyzowania kosmetyków i środków czystości – mydeł, szamponów, balsamów do ciała, perfum itp. Woń lawendy – tak ceniona w kosmetyce – jest nieprzyjemna dla moli, dlatego roślinę (głównie ususzone pędy kwiatowe) stosuje się do odstraszania tych owadów.

Roślina przyprawowa. Stosunkowo najmniej znanym u nas sposobem wykorzystania lawendy jest jej zastosowanie w kuchni. Ususzone kwiaty lawendy wąskolistnej mogą stanowić interesującą przyprawę do potraw z mięsa, warzyw czy ryb. Sprawdzą się jako składnik mieszanek przyprawowych z różnymi ziołami (lawenda jest np. składnikiem jednej z wersji tzw. ziół prowansalskich). Za pomocą lawendy można aromatyzować desery i napoje, ma ona bowiem słodki, lekko cytrusowy smak.  Kwiaty mogą też być jadalną ozdobą ciast, lodów itp.

Kilka słów na temat uprawy…

Lawenda wąskolistna nie jest rośliną wymagającą zbyt wielu zabiegów pielęgnacyjnych. Warto jednak starannie wybrać miejsce, w którym ją posadzimy. Odwdzięczy się wtedy obfitym wzrostem i efektownym kwitnieniem. Przede wszystkim należy zadbać o podłoże, które musi być lekkie i przepuszczalne. Największym zagrożeniem dla lawendy jest bowiem zastój wody w glebie, przy którym korzenie zaczynają gnić. Najlepsza będzie gleba o neutralnym lub nieco zasadowym odczynie, bogata w wapń. Stanowisko powinno być słoneczne i odpowiednio duże, tak by roślina mogła bez przeszkód się rozrastać. W upalne lato warto lawendę podlewać, można ją też zasilić od czasu do czasu nawozem, ale w obu tych działaniach trzeba zachować umiar. Na zimę warto rośliny rosnące w gruncie (zwłaszcza młode) okryć (np. gałązkami świerku czy tui) a te rosnące w donicach przenieść do chłodnego pomieszczenia na okres spoczynku i ograniczyć podlewanie do minimum. Lawendę warto przycinać – służy to jej rozkrzewieniu i pozwala na nadanie jej ładnego, kulistego kształtu. Wiosną przycinamy roślinę dość znacząco, skracając pędy o kilka – kilkanaście cm (w zależności od wielkości rośliny), a po przekwitnięciu usuwamy pędy kwiatowe.

Ciekawostki

Prawdziwym „lawendowym zagłębiem” jest południe Europy. Wiele regionów śródziemnomorskich szczyci się uprawą lawendy na dużą skalę, a wyroby z niej stały się wizytówką i symbolem takich miejsc jak francuski region Prowansja czy chorwacka wyspa Hvar. Lawendę znano i uprawiano już w czasach starożytnych. Jej zapachem upajali się Grecy i Rzymianie. Ze skrzyżowania lawendy wąskolistnej z lawendą szerokolistną (Lavandula latifolia) powstała naturalna hybryda – lawenda pośrednia (Lavandula x intermedia) nazywana lawendyną. Zyskała ona dużą popularność w uprawie dzięki zwiększonej odporności na warunki klimatyczne i choroby. Za pomocą lawendy można w prosty sposób aromatyzować różne produkty, jej zapach bowiem łatwo przenika do otoczenia. Przykładowo ususzone kwiaty mogą stać się składnikiem mieszanki herbacianej albo posłużyć do aromatyzowania cukru.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.