Mandarynka

Mandarynka

Mandarynki to jedne z najbardziej znanych na świecie cytrusów. Ich słodkie, kuszące owoce także u nas cieszą się niesłabnącym powodzeniem od wielu lat. W długotrwałej historii uprawy mandarynki jej zalety wykorzystano do stworzenia licznych odmian o interesujących cechach, dlatego wokół podstawowego gatunku wyrosła cała „rodzina” pokrewnych odmian i mieszańców. Warto przyjrzeć się bliżej mandarynce – cytrusowi, który zrobił prawdziwą światową karierę.

Nazwa

Mandarynka (po łacinie Citrus reticulata lub Citrus deliciosa) to jeden z cytrusów. Rodzaj Citrus liczy dwadzieścia kilka gatunków i jest częścią rodziny Rutowatych (Rutaceae). Naukowa nazwa rodzajowa ma nie do końca poznaną etymologię. Z kolei człon gatunkowy nazwy (reticulata) w tłumaczeniu z łaciny oznacza „siatkowy”. Pochodzenie nazwy „mandarynka” jest również nie do końca jasne. Liczne źródła naukowe próbują na różne sposoby ją wytłumaczyć, jednak trudno być czegokolwiek pewnym w tej kwestii. Wiadomo, że określenie to wywodzi się od francuskiej nazwy rośliny. Warto wiedzieć, że mandarynka to nie tylko podstawowy gatunek – mianem tym często określa się całą grupę odmian i hybryd uzyskanych z czystego, dziko rosnącego gatunku.

Klementynka (Citrus clementina) to jedna z najbardziej znanych odmian mandarynki, ceniona ze względu na bardzo słodkie i soczyste owoce. Tak naprawdę jest krzyżówką między mandarynką a pomarańczą gorzką. Uważa się że powstała przypadkowo w ogrodzie francuskiego misjonarza – ojca Clementa Rodiera w 1902 r. To właśnie od jego imienia wywodzi się nazwa tej odmiany. Klementynka produkuje małe, ciemnopomarańczowe owoce, nieco spłaszczone na górze.

Występowanie

Ojczyzną mandarynki jest południowo – wschodnia część Azji (większość źródeł podaje, że są to Chiny). Wciąż można tam spotkać dziko rosnących przedstawicieli gatunku. W uprawie mandarynka jest znana od co najmniej trzech tysięcy lat. W tym czasie bardzo się rozprzestrzeniła i obecnie można ją spotkać na plantacjach w niemal całej strefie klimatycznej subtropikalnej i tropikalnej (np. w Ameryce Południowej, Afryce). Do Europy mandarynka została sprowadzona w XIX w. i rozpowszechniła się przede wszystkim w obszarze basenu Morza Śródziemnego. Sadzi się ją tam chętnie w sadach i ogrodach. Na początku XX w. mandarynkę zaczęto uprawiać w Stanach Zjednoczonych. W miejscach o klimacie umiarkowanym roślina może być uprawiana w doniczkach – mniejsze odmiany w domach, większe – w palmiarniach, oranżeriach i ogrodach zimowych. Do największych producentów owoców na świecie zalicza się : Chiny, Turcję, Brazylię, Maroko, Egipt, Hiszpanię, Japonię i Włochy.

Mandarynka – owoce

Opis

Mandarynka przybiera formę krzewu lub niewysokiego drzewka – dorasta do około 8 m. Na jej  sztywnych, zaopatrzonych w kolce gałązkach gęsto wyrastają ciemnozielone liście. Każdy z nich jest osadzony na krótkim ogonku, opatrzonym niewielkimi skrzydełkami. Blaszka liściowa przypomina te, które spotykamy u innych cytrusów. Jest dość sztywna i skórzasta, eliptyczno – lancetowatego kształtu, gładka i błyszcząca. Końce liści są zaostrzone, a brzegi mają bardzo słabo zaznaczone ząbkowanie. Kwiaty mandarynki mają wygląd typowy dla kwiatów wszystkich roślin z rodzaju Citrus. Są pięciopłatkowe, białe i pachnące, z licznymi pręcikami. Wyrastają pojedynczo lub po kilka w kątach liści. Owoce i kwiaty spotkać można na drzewkach w tym samym czasie, a ponieważ kwitnienie i owocowanie trwa przez długi czas, drzewko jest nie tylko wartościowym źródłem owoców, ale także piękną dekoracją. Mandarynka rodzi małe (średnica 6 – 7 cm), okrągłe i nieco spłaszczone owoce o cienkiej skórce intensywnie pomarańczowej barwy. W przeciwieństwie do innych cytrusów – skórka daje się łatwo oddzielić od miąższu. A miąższ ten jest pomarańczowy i bardzo soczysty, podzielony na segmenty, które łatwo można oderwać od siebie. W nim zatopione są nasiona – drobne, zielone w środku, ze spiczastym końcem. Owoce mandarynki są delikatne i nietrwałe, nie nadają się do długiego przechowywania.

Mandarynka (Citrus reticulata)

Zastosowanie

Najbardziej oczywiste jest zastosowanie kulinarne mandarynki. Nic w tym dziwnego, wszak jest to typowe drzewko owocowe. Dziko rosnące krzewy rodzą owoce o mało przyjemnym zapachu i dużej liczbie pestek, co skłoniło hodowców do poszukiwania nowych odmian i mieszańców mandarynki o bardziej pożądanych cechach (np. bezpestkowych, karłowych itp.). Owoce mają słodki smak (zawierają do 10,5 % cukru) z nieco kwaskową nutą. Różnice w smaku mogą być duże w zależności od odmiany, ale generalnie jest on bardziej wyrazisty niż w przypadku pomarańczy.  Zdaniem wielu osób owoce mandarynki najlepiej smakują na surowo, co nie oznacza, że nie można ich przeznaczyć na przetwory. Robi się z nich smaczne dżemy i marmolady oraz soki. Można je dodawać do ciast i deserów. Głównym bogactwem odżywczym mandarynki jest witamina C. Już 100 g owoców zaspokaja 32% dziennego zapotrzebowania na tą witaminę. Owoce mandarynki były stosowane w tradycyjnej medycynie azjatyckiej w leczeniu dolegliwości żołądkowo – jelitowych oraz łagodzeniu kaszlu, wykazują bowiem właściwości : przeciwbólowe, przeciwzapalne, rozkurczowe, wykrztuśne i wiatropędne. Oprócz dużej ilości witaminy C zawierają również polifenole o działaniu przeciwutleniającym, dzięki czemu wykazują korzystny wpływ na organizm.

Kilka słów na temat uprawy mandarynki w domu

Mandarynka przez cały rok potrzebuje dużej ilości światła, dlatego w mieszkaniu najlepiej będzie jej na parapecie okiennym. Późną wiosną i w lecie można pojemnik z rośliną trzymać na balkonie lub tarasie. Mandarynkę trzeba regularnie podlewać, dbając jednakże, aby ziemia z doniczce nie pozostawała długo mokra. W tym celu warto zadbać o żyzne i przepuszczalne podłoże. Dobrze sprawdzi się drenaż na dnie doniczki. Bardzo ważna jest także odpowiednia, dość wysoka wilgotność powietrza. W okresie zimowym roślina powinna przejść stan spoczynku w pomieszczeniu o temperaturze 10 – 15 °C.   

Krzew mandarynki obsypany owocami

Ciekawostki

W skórce mandarynki (podobnie jak u innych cytrusów) stwierdzono obecność różnych substancji. Najbardziej cenną z nich jest olejek, często używany do aromatyzowania żywności, napojów, leków oraz kosmetyków. Ale na uwagę zasługuje także inny składnik – bergapten. Jest to związek o charakterze furanokumaryny, który jest poddawany badaniom jako potencjalny lek dla osób dotkniętych chorobami związanymi z nieprawidłową pigmentacją w skórze. Wiadomo jednak, że muszą na niego uważać alergicy, może bowiem wywoływać reakcje uczuleniowe i stan zapalny skóry. Olejek ekstrahuje się także z liści i młodych pędów mandarynki. Jest on szeroko wykorzystywany w kosmetyce, np. w perfumiarstwie. W chińskiej tradycji mandarynki są symbolem szczęścia i obfitości; istnieje nawet zwyczaj obdarowywania się nimi na Nowy Rok (wraz z życzeniami pomyślności). Mandarynki to jedne z najbardziej cenionych drzew owocowych. Jeden dorodny egzemplarz może urodzić w ciągu roku nawet 70 – 80 kg owoców.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.