Modrzew

Modrzew europejski
Modrzew europejski

Modrzew posiada charakterystyczny wygląd, w związku z czym należy do najłatwiej rozpoznawalnych gatunków drzew. Jest ponadto jedyną w Polsce i jedną z niewielu roślin iglastych na świecie zrzucających igły na zimę. Jako popularny element drzewostanu, wydaje się jednym z najbardziej powszechnych i znanych składników lasu, jednak w rzeczywistości naturalnych stanowisk modrzewia nie pozostało w Polsce zbyt wiele, a wiedza o tym drzewie jest rozleglejsza niż się niejednokrotnie wydaje.

Nazwa

Rodzaj modrzew, czyli po łacinie Larix obejmuje kilkanaście gatunków i należy do rodziny sosnowatych (Pinaceae). Polskie nazwy poszczególnych gatunków często wiążą się z miejscem ich występowania np. w Europie rośnie modrzew europejski, nazywany także pospolitym (Larix decidua lub rzadziej Larix europaea), a w Azji możemy spotkać modrzew chiński (Larix potaninii), modrzew japoński (Larix kaempferi) czy modrzew syberyjski (Larix sibirica).

Występowanie

Różne gatunki modrzewia obejmują swym zasięgiem znaczną część półkuli północnej i są obecne w Europie, Azji i Ameryce Północnej. Rośliny te preferują klimat umiarkowany. W Polsce spotykamy modrzew europejski (którego naturalne stanowiska pozostały u nas jedynie w Tatrach) oraz modrzew polski (Larix polonica), który rośnie dziko m.in. w Pieninach, Górach Świętokrzyskich i Beskidach Zachodnich. Modrzew chiński występuje w górach południowo – wschodnich Chin, syberyjski na Syberii oraz w Mongolii i Chinach, a japoński na zboczach gór wulkanicznych na wyspie Honsiu. Na terenie Stanów Zjednoczonych i Kanady rosną dziko : modrzew amerykański (Larix laricina) oraz modrzew zachodni (Larix occidentalis). Różne gatunki i odmiany modrzewi są sadzone w charakterze roślin ozdobnych w krajach europejskich (m.in. we Francji, Szwajcarii, we Włoszech, Niemczech, Austrii, Czechach, Słowacji, Rumunii). Według wielu badaczy europejska uprawa modrzewia pospolitego została zapoczątkowana w Wielkiej Brytanii w 1629 r. Gatunek ten jest także szeroko uprawiany w południowej Kanadzie i północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych (stany : Maine, Michigan, Nowy Jork, Connecticut, New Hampshire, Vermont i Rhode Island).

Opis

Typowym reprezentantem rodzaju Larix jest modrzew europejski. Jest to drzewo iglaste, które dorasta zwykle do około 30 – 40 m wysokości. Pokrój młodego drzewa przypomina kształtem stożek, starsze egzemplarze mają szerszą, ale wciąż luźną koronę. Zwykle trzonem drzewa jest pojedynczy pień, od którego odchodzą lekko zwieszające się gałęzie. Jego kora jest łuszcząca się, a z wiekiem staje się coraz głębiej spękana; posiada barwę od ciemnoszarej do czerwonawo-brązowej. Gałązki są przeważnie nagie i dość mocne. Modrzew posiada dobrze rozwinięty, silny system korzeniowy, dzięki któremu może rosnąć na stromych zboczach górskich, gdzie często jest narażony na silne wiatry. Liście modrzewia europejskiego mają postać miękkich igieł o grubości 0,5-1 mm i długości 2-4 cm, zebranych w pęczki po około 30-40 sztuk. Jasnozielone wiosną, w trakcie lata ciemnieją, a jesienią żółkną i opadają. Modrzew jest rośliną wiatropylną. Kwiaty żeńskie mają formę skupiska łusek w kolorze początkowo różowym, a potem zielonym, które wyrastają na ulistnionych krótkopędach. Kwiaty męskie tworzą się na spodniej stronie pędów i stanowią skupisko kremowo żółtych pylników. Po zapyleniu powstają stożkowate szyszki o długości 4-5 cm, najpierw zielone, a po dojrzeniu jasnobrunatne. Stopniowo otwierają się, uwalniając jajowatego kształtu uskrzydlone nasiona, po czym opadają.

Modrzew polski

Na podstawie śladów, jakimi są liczne zabytkowe budowle z drewna modrzewiowego, można wnioskować, że modrzew polski był kiedyś gatunkiem powszechnym w naszym kraju. Z czasem jego naturalne siedliska zostały wyniszczone bądź zaburzone poprzez sadzenie innych gatunków i obecnie ograniczają się do zaledwie kilku miejsc, głównie w Górach Świętokrzyskich oraz zachodnich Karpatach i na Podkarpaciu. Modrzew polski jest bardzo podobny do modrzewia europejskiego, posiada jednak znacznie mniejsze szyszki (długości 1,5—2,5 cm) z zagiętymi do wewnątrz łuskami. Dodatkowo pręciki w jego kwiatach są znacznie krótsze (1,2—1,9 mm długości), a nasiona mniejsze. Są to podstawowe cechy odróżniające go od modrzewia europejskiego. Przyczynkiem do wyodrębnienia modrzewia polskiego było odkrycie drzew o specyficznych cechach w okolicy Góry Chełmowej. Okazy te rodziły nadzieje jako przypuszczalni przedstawiciele endemicznego gatunku, co skłoniło jednego z największych polskich badaczy flory – Władysława Szafera, aby w 1913 r. opierając się na własnych badaniach oraz spostrzeżeniach innych naukowców (M. Raciborskiego i Z. Wóycickiego) stworzyć nowy, odrębny takson. Później okazało się, że nie jest to gatunek wyłącznie polski i można go spotkać także w Czechach, Rumunii, Słowacji i na Ukrainie, a obecnie większość botaników nie uważa go już w ogóle za odrębny gatunek, a jedynie za podgatunek modrzewia pospolitego (Larix decidua subsp. Polonica).

Modrzew japoński

Modrzew japoński (łac. Larix kaempferi) to piękne okazałe drzewo, którego ojczyzną są górskie rejony japońskiej wyspy Honsiu. W postaci nasadzeń występuje w wielu miejscach świata; dość często w Europie. Ze względu na dużą odporność na zanieczyszczenia powietrza, gatunek ten jest często sadzony w miejskich parkach (chętniej nawet od modrzewia europejskiego). Spotkać go można także w Polsce. Modrzew japoński osiąga wysokość trzydziestu paru metrów i cechuje się wyrastającymi poziomo (niezwieszającymi się) konarami, ułożonymi na pniu okółkowo. Jego czerwonobrunatna kora łuszczy się wąskimi pasmami. Na długopędach czerwonej barwy igły rosną pojedynczo, natomiast na krótkopędach są zgrupowane w pęczki liczące około 40-50 sztuk. Igły modrzewia japońskiego są płaskie i miękkie, o długości 2-3,5 cm. Wiosną i latem są niebieskozielone, a jesienią przebarwiają się na złocistożółty kolor. Warto wspomnieć, że istnieje krzyżówka pomiędzy modrzewiem europejskim i modrzewiem japońskim, która łączy cechy charakterystyczne dla obu gatunków. Jest to tzw. modrzew eurojapoński (Larix x eurolepis).

Zastosowanie

Modrzewie mają charakterystyczny wygląd, który sprawia że są jednymi z najłatwiejszych do rozpoznania drzew. Są często sadzone w celach dekoracyjnych w parkach i ogrodach ale także np. na poboczach dróg. Ich główną ozdobą są liście w formie miękkich igieł, które wiosną i latem są intensywnie zielone, a jesienią wybarwiają się na żółto-pomarańczowo lub jasno brązowo. Istnieją różne odmiany modrzewi o pożądanych cechach np. o zwisłych gałązkach, bądź karłowe, które w dodatku nadają się do formowania i cięcia. Dzięki temu hodowla modrzewia jest możliwa nawet w małych ogrodach. Najpopularniejszy u nas gatunek – modrzew europejski (Larix decidua) odznacza się szybkim tempem wzrostu oraz dużą odpornością na niskie temperatury, zanieczyszczenia, choroby i szkodniki. Jest on często wykorzystywany do zadrzewiania i zalesiania terenów. Cenionym materiałem jest drewno modrzewia, które cechuje się znaczną trwałością i wodoodpornością, dlatego jest chętnie wykorzystywane np. w konstrukcjach budowlanych czy meblarstwie (m.in. do produkcji mebli ogrodowych).

Larix decidua
Larix decidua

Ciekawostki

Modrzewie są zaliczane do drzew długowiecznych. Rekordowe okazy dożywają nawet 500 – 600 lat. W myśl ludowych wierzeń rozpowszechnionych niegdyś w Europie modrzew miał chronić przed czarami. Uważano, że noszenie przy sobie gałązek modrzewia oraz ich spalanie daje obronę przed złymi mocami. Igły modrzewia są bogatym źródłem witaminy C, a kąpiel z ich dodatkiem jest zalecana osobom cierpiącym na choroby stawów. Modrzew europejski jest źródłem żywicy, z której otrzymuje się tzw. terpentyną wenecką. Jest ona jest jednym z najcenniejszych składników mediów i werniksów malarskich, stosowanych w technice olejnej i temperowo – olejnej. Dawniej żywica była wykorzystywana w medycynie ludowej jako składnik maści i okładów, stosowanych przy egzemach i owrzodzeniach oraz do leczenia ran spowodowanych przez odmrożenia. Rekordowej wielkości modrzew europejski rośnie na Górze Chełmowej w Górach Świętokrzyskich. Badacze szacują jego wiek na ponad 360 lat. Okaz mierzy 28 m, a jego pień ma aż 502 cm w obwodzie. Opadłe igły modrzewia w znacznym stopniu zakwaszają glebę, co może utrudniać niektórym gatunkom wzrost w ich pobliżu.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.