Moszenki

Moszenki są w Polsce mało znane. Ich drobne, delikatne liście i wdzięczne kwiaty cieszą oko, a rośliny nie mają dużych wymagań, lecz mimo to nie zdobyły zbyt dużej popularności. W naszych warunkach możemy spotkać przede wszystkim moszenki południowe – gatunek o pięknych żółtych lub pomarańczowych kwiatach i ozdobnych liściach. Osobliwością moszenek są owoce, które mają postać wydętych, jakby nadmuchanych strączków o cienkich ściankach. Są one znakiem rozpoznawczym tej rośliny.

Nazwa

Rodzaj moszenki (łac. Colutea) obejmuje dwadzieścia kilka gatunków. Najbardziej znanym w Polsce gatunkiem są moszenki południowe (łac. Colutea arborescens), znane także jako moszeniec południowy, truszczelina południowa lub truszczelina drzewiasta. Można się również spotkać ze spolszczoną wersją nazwy łacińskiej (kolutea południowa). Polska nazwa „moszenki” może być nieco kłopotliwa, bo podobnie jak w przypadku grzybieni białych ma formę liczby mnogiej, choć odnosi się zarówno do pojedynczego osobnika, jak i kilku sztuk. Łacińska nazwa rodzajowa ma swoje źródło w języku greckim, natomiast słowo arborescens oznacza „drzewiasty” (co jest mylące, bo moszenki południowe mają formę krzewu). Z innych gatunków moszenek warto wymienić : Colutea gracilis, Colutea atlantica, Colutea orientalis (moszenki wschodnie) czy Colutea persica. Rodzaj jest częścią rodziny bobowatych (Fabaceae).

Występowanie

Różne gatunki roślin z rodzaju Colutea pochodzą z południa Europy, północy Afryki oraz południowo – zachodniej Azji. Moszenki południowe mają swoją ojczyznę w południowej i zachodniej części Europy (basen Morza Śródziemnego) oraz północnej części Afryki (Maroko, Algieria), ale północna granica zasięgu ich naturalnego występowania przebiega przez Europę Środkową. Naturalne siedliska tego gatunku to suche zarośla oraz widne lasy liściaste i mieszane. Ponadto jest on uprawiany w wielu miejscach w Europie oraz na innych kontynentach (np. w Ameryce Północnej) jako roślina dekoracyjna. Bywa także sadzony w celu umacniania skarp zagrożonych osuwaniem się czy erozją. Zdarza się, że moszenki południowe „uciekają” z upraw i dziczeją. Gatunek odznacza się sporą mrozoodpornością, jednak nie jest ona pełna (wytrzymuje do – 20) i generalnie jest ciepłolubny. W Polsce w charakterze rośliny ozdobnej uprawiane są moszenki południowe oraz moszenki wschodnie. Rośliny póki co nie zyskały jednak u nas większej popularności.

Opis

Typowym przedstawicielem rodzaju Coluteamoszenki południowe. Jest to krzew dorastający do wysokości 5 m (w warunkach naturalnych) i osiągający szerokość do 3 m. Liście moszenek są dekoracyjne, pierzastozłożone, długości maksymalnie 12 – 13 cm, zbudowane z drobnych eliptycznych listków, posiadających płaskie wycięcie na szczycie. Wierzchnia strona blaszki liściowej jest gładka i jasnozielona, a spodnia pokryta delikatnymi włoskami. U nasady każdego liścia wyrastają szerokie, trójkątne przylistki. Kwiaty moszenek południowych mają średnicę do 3 cm i budowę typową dla roślin z rodziny bobowatych, tzn. posiadają łódeczkę, żagielek i skrzydełka. Mają barwę jasnożółtą lub żółtopomarańczową i ciemnobrązową plamkę na żagielku. Zazwyczaj są skupione po kilka sztuk na szczytach pędów, tworząc wdzięczne grona. Odznaczają się przyjemnym zapachem. Kwitnienie moszenek południowych trwa dość długo, bo od maja do lipca (a niekiedy jeszcze dłużej). Po zapyleniu zawiązuje się charakterystyczny owoc, który ma postać rozdętego strąka o długości 5 – 8 cm posiadającego błoniaste ścianki. Początkowo jest czerwony, lecz w miarę upływu czasu zmienia barwę na szarobrązową. Wyglądem przypomina nieco pęcherz pławny ryby. Owocujący krzew wygląda bardzo dekoracyjnie, tym bardziej strąki mogą pozostać na roślinie przez całą zimę (a więc czasie, gdy jest ona już bezlistna). Wewnątrz strąka znajdują się drobne prawie czarne nasiona, które dojrzewają we wrześniu – październiku. Inne gatunki z rodzaju Colutea mają podobny wygląd. Od moszenek południowych różnią się pokrojem i wielkością oraz barwą liści i kwiatów. Przykładowo moszenki wschodnie (Colutea orientalis) mają szare liście, a kwiaty barwy czerwono-brązowej lub miedzianej.

Moszenki południowe - owoc w formie charakterystycznego strąka
Moszenki południowe – owoc w formie charakterystycznego strąka

Zastosowanie

Moszenki to przede wszystkim rośliny ozdobne. Zachwycają obfitością kwiatów (długo utrzymujących się na roślinie), ciekawym ulistnieniem i nietuzinkowymi owocami. Przedstawicieli poszczególnych gatunków można spotkać w przydomowych ogródkach, a także w parkach i na skwerach miejskich w różnych częściach świata. Istnieją odmiany ozdobne moszenek południowych, wyhodowano także hybrydę między gatunkami Colutea arborescens i Colutea orientalis, czyli moszenki pośrednie (Colutea x media), z zielono-niebieskawymi liśćmi i rdzawo-rudymi kwiatami oraz strąkami o zmiennej barwie (zielonej, brązowej a nawet fioletowej), która zyskała sporą popularność w ogrodnictwie. Medycyna ludowa wykorzystywała moszenki południowe w leczeniu zaparć, bowiem ich liście mają działanie przeczyszczające (a oprócz tego działają również moczopędnie). W Europie gatunek ten jest uznawany za zamiennik senesu, choć wykazuje się znacznie słabszym i mniej powtarzalnym działaniem. Znalazło to odzwierciedlenie w jego angielskiej nazwie zwyczajowej, która brzmi Bladder Senna. Nie poleca się jednak samodzielnego stosowania surowców z moszenek południowych, a to dlatego, że gatunek ten jest trujący. Toksyczne działanie wykazują w szczególności nasiona – ich doustne przyjęcie może skutkować wymiotami i biegunką. Moszenki południowe są rośliną miododajną, chętnie odwiedzaną przez pszczoły. Ze względu na dość silny i rozrośnięty system korzeniowy krzewy tego gatunku mogą posłużyć do umacniania skarp i ochrony terenów zagrożonych erozją.

Moszenki południowe – uprawa

Gatunek nie należy do wymagających i powinien sobie poradzić bez specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych. Warto jednak zapewnić mu stanowisko słoneczne i ciepłe, osłonięte od wiatru. Najlepsza będzie gleba w miarę żyzna gleba, ale nawet piaszczyste podłoże jest tolerowane. Warto wspomnieć, że moszenki południowe lepiej znoszą podłoże suche niż zastój wilgoci. Preferowany jest odczyn obojętny lub zasadowy gleby. Zadbana, regularnie podlewana i odchwaszczana roślina odwdzięczy się obfitym kwitnieniem i ozdobnymi owocami. Gatunek jest odporny na mróz, mało wrażliwy na patogeny i ataki szkodników. Młode osobniki warto zabezpieczyć na zimę (zwłaszcza w chłodniejszych regionach kraju), choć rzadko zdarza się by roślina przemarzła całkowicie. Moszenki południowe dobrze znoszą przycinanie i mogą być formowane, np. do postaci żywopłotu. Skracanie pędów na wiosnę sprawi, że roślina ładnie się rozkrzewi i nabierze pożądanego kształtu. Gatunek oże być uprawiany z nasion lub sadzonek. Nasiona najlepiej namoczyć najpierw w wodzie przez około 24 h i następnie wysiać do ciepłego inspektu. Kiełkowanie następuje  w ciągu 1-3 miesięcy i gdy rośliny podrosną należy je pikować do pojemników. Na stanowiska stałe wysadzać późną wiosną lub wczesnym latem (po ustąpieniu przymrozków).

Ciekawostki

Tak, jak większość roślin z rodziny bobowatych (inaczej zwanych motylkowatymi) moszenki południowe wchodzą w symbiozę z bakteriami azotowymi obecnymi w glebie. Skutkiem jest powstawanie charakterystycznych brodawek na korzeniach. Dzięki wiązaniu azotu atmosferycznego przez bakterie moszenki nie muszą czerpać go z podłoża i dzięki temu mają małe wymagania glebowe. Dzięki atrakcyjnym strąkom które naturalnie zasychają, moszenki mogą być używane jako element wzbogacający suche bukiety i inne roślinne kompozycje. Choć gatunek jest ogólnie odporny na szkodniki, to jego liście (zwłaszcza młode) są ogromnym przysmakiem ślimaków. Zaobserwowano, że moszenki południowe porastają zbocza krateru wulkanicznego Wezuwiusza.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.