Paciorecznik jadalny

Paciorecznik jadalny (Canna edulis)

Piękne, egzotyczne pacioreczniki to obecnie jedne z najchętniej sadzonych roślin ozdobnych. W Polsce możemy spotkać co najmniej kilka gatunków oraz liczne odmiany o efektownych kwiatach i dekoracyjnych liściach. Jednak niewiele osób wie o istnieniu paciorecznika jadalnego (Canna edulis) – gatunku, który oprócz wdzięcznego wyglądu ma także (głównie w swojej ojczyźnie) duże znaczenie gospodarcze. Przyjrzyjmy mu się nieco bliżej.

Nazwa

Paciorecznik jadalny to po łacinie Canna edulis. Jest częścią rodzaju paciorecznik (Canna), który liczy około 20 (a według niektórych ujęć taksonomicznych nawet 50) gatunków oraz rodziny paciorecznikowatych (Cannaceae). Najbardziej znani przedstawiciele rodzaju to : Canna indica, Canna glauca, Canna iridiflora czy Canna flacciola. Łacińska nazwa rodzajowa wywodzi się z języka greckiego, od słówka kanna czyli trzcina i nawiązuje do prosto wzniesionej i sztywnej jak u trzciny łodygi paciorecznika. Człon gatunkowy nazwy (edulis) pochodzi od łacińskiego słowa edere czyli „jeść”. W swojej ojczyźnie – Ameryce Południowej paciorecznik jadalny jest znany jako Achira. Polska nazwa naukowa wzięła się od skojarzenia wyglądu nasion rośliny z paciorkami, ale równie często posługujemy się spolszczoną wersją nazwy łacińskiej (nazywając paciorecznik kanną). W niektórych źródłach znajdziemy informację, że paciorecznik jadalny jest odmianą paciorecznika indyjskiego, w związku z tym nazwy Canna edulis i Canna indica powinny być traktowane jako synonimy, jednak inne źródła temu zaprzeczają.

Paciorecznik jadalny

Występowanie

Większość pacioreczników ma swoją ojczyznę w Ameryce Południowej i Środkowej. Inne pochodzą z południowo – wschodniej części Azji lub z Afryki. Paciorecznik jadalny występuje naturalnie w Ameryce Środkowej i Południowej (Peru, Meksyk, Argentyna, Brazylia). Rośnie w tropikalnych lasach i zaroślach, często na terenach górzystych (w Andach na wysokości do 2900 m n.p.m.). W innych częściach świata : w Europie, Ameryce Północnej, Australii i Azji (Tajlandia, Wietnam, Chiny) jest sadzony w charakterze rośliny użytkowej i ozdobnej. Na obszarach strefy klimatycznej tropikalnej i podzwrotnikowej może być uprawiany w gruncie, natomiast w strefie klimatu umiarkowanego może rosnąc w ziemi tylko latem, nie wykazuje bowiem mrozoodporności (już temperatura około 0 °C może być dla zabójcza dla roślin z tego gatunku). Preferuje temperatury rzędu 20 – 30 °C (w ciągu dnia).

Opis

W warunkach naturalnych, w swojej ojczyźnie, paciorecznik jadalny jest byliną i osiąga znaczne rozmiary (do 3 m wysokości i 1 m szerokości). Jako część podziemną wykształca grube kłącze. Przeważnie jest ono w środku białe, rzadziej zielonkawe lub zielono-fioletowe; do tego mało wyraziste, mdławe, lekko słodkie w smaku. Jego wnętrze przypomina nieco wyglądem przekrojoną bulwę ziemniaka. Nad ziemią wyrastają sztywne, mięsiste, wyprostowane łodygi. Na nich ułożone są spiralnie zielone liście o dużej, jajowato – lancetowatej, całobrzegiej blaszce. Kwiaty paciorecznika jadalnego mają asymetryczną budowę. Są duże, obupłciowe, czerwonej barwy (w przypadku niektórych odmian ozdobnych możemy także spotkać kwiaty czerwono-pomarańczowe bądź żółte), zebrane w kłosy na szczytach pędów. Kwitnienie ma miejsce w długim okresie czasu, bo od kwietnia aż do początków jesieni. Zapylenie dokonuje się z udziałem owadów (trzmieli i pszczół), po czym zawiązują się okrągłe kolczaste owoce. W nich dojrzewają ciemne, okrągłe nasiona (w październiku).   

Paciorecznik jadalny (Canna edulis)

Zastosowanie

W Ameryce Południowej paciorecznik jadalny jest ważną rośliną gospodarczą. Znali go i uprawiali już starożytni Inkowie. Obecnie wykorzystuje się głównie jego korzeń, który nadaje się do spożycia po ugotowaniu lub w postaci surowej. Jest on ważnym źródłem lekkostrawnej skrobi używanej do zagęszczania i jako mąka (ekstrakcję skrobi z korzeni przeprowadza się na skalę przemysłową). Młode bulwy w smaku są słodkie i nieco włókniste. Ich dużą część przeznacza się na paszę dla zwierząt gospodarskich. Najwyższe plony uzyskuje się po 8 – 10 miesiącach od posadzenia roślin; wynoszą one średnio od 20 do 50 ton kłączy z jednego hektara. Do spożycia nadają się także młode pędy paciorecznika jadalnego (gotowane jak jarzyny) oraz niedojrzałe nasiona. Canna edulis jest także sadzona jako roślina ozdobna w ogrodach, posiada bowiem duże, efektowne liście i nietuzinkowe kwiaty. Gatunek może być uprawiany w pojemnikach (np. na tarasie czy balkonie), ale ze względu na znaczne rozmiary kłącza muszą być one dostatecznie duże. Paciorecznik jadalny posiada liczne odmiany, łatwo też krzyżuje się z innymi (pokrewnymi) gatunkami z rodzaju Canna.

Kilka uwag na temat uprawy

Paciorecznik jadalny jako typowa roślina tropikalna preferuje stanowiska słoneczne i ciepłe oraz dużą wilgotność powietrza. W warunkach zacienionych rośnie słabiej i nie wygląda tak efektownie. Warto wybrać dla niego miejsce osłonięte od wiatru, aby nie narażać na uszkodzenie jego dużych, ale wiotkich i delikatnych liści. Roślina potrzebuje żyznej, bogatej w próchnicę, a zarazem dobrze przepuszczalnej gleby, najlepiej o odczynie 5,5 – 6,5 (toleruje zakres pH 4,5 – 8). Można stosować nawóz mineralny przeznaczony do roślin kwitnących. Latem, zwłaszcza w upalne dni pamiętajmy o regularnym (ale niekoniecznie obfitym) podlewaniu paciorecznika jadalnego. Roślina jest raczej odporna wobec pasożytów i szkodników, ale zbyt ciężka, morka ziemia zwiększa jego podatność na choroby. Na zimę kłącza paciorecznika należy wykopać, a następnie przechować je w suchym, przewiewnym i chłodnym (kilka – kilkanaście °C) miejscu. Da się wyhodować paciorecznika z nasion, jednak znacznie częściej rozmnaża się go poprzez podział kłączy.

Ciekawostki

Skrobia zawarta w korzeniu paciorecznika jadalnego ma bardzo duże ziarna (mniej więcej trzykrotnie większe od ziaren skrobi obecnej w bulwach ziemniaka). Są one widoczne gołym okiem. Zawartość skrobi w korzeniu dochodzi do 25 % (przy tym bardzo łatwo można ją wyizolować z tkanek roślinnych). Podziemne kłącza paciorecznika jadalnego potrafią z czasem osiągnąć imponujące rozmiary (do 90 cm), dlatego – czym starsze są rośliny tym cenniejszym stają się źródłem pokarmu. Jednak z wiekiem stają się coraz bardziej włókniste. Nasiona paciorecznika są bardzo twarde i trwałe. W dawnych czasach były wykorzystywane do wytwarzania prostej biżuterii oraz dziecięcych grzechotek. Próbowano także używać ich jako … naboi. Nasiona zachowują ponadto zdolność kiełkowania przez bardzo długi czas.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.