Paulownia

Paulownia omszona (Paulownia tomentosa)

Pochodząca z Azji paulownia puszysta to jedna z najbardziej zachwycających i niezwykłych roślin. Jako drzewo ozdobne jest chętnie sadzona w parkach i ogrodach. Jej znaki rozpoznawcze to duże, jasnofioletowe kwiaty, efektowne liście oraz niebanalne owoce. W Polsce jest niestety mało popularna, a to dlatego, że potrzebuje łagodnego klimatu i przetrwanie naszej mroźnej zimy może być dla niej trudne.

Nazwa

Paulownia puszysta (po łacinie Paulownia tomentosa), nazywana także paulownią omszoną jest jedynym przedstawicielem rodzaju Paulownia. Obecnie należy do rodziny paulowniowatych (Paulowniaceae), ale dawniej zaliczano ją do rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae). Potocznie bywa nazywana cesarskim drzewkiem szczęścia lub paulownią cesarską. W niektórych krajach można się także spotkać z określeniami „drzewo księżniczki”  lub „drzewo cesarzowej”. Roślina zawdzięcza nazwę naukową córce cara Pawła I – rosyjskiej księżnej Annie Pawłownej Romanowej, która żyła w latach 1795 – 1865. To właśnie na jej cześć swoje imię otrzymał ten niezwykły gatunek. Przydomki „omszona” (po łacinie tomentosa) i „puszysta” odzwierciedlają fakturę liści, które u paulowni są niezwykle miękkie i przyjemne w dotyku, jak gdyby pokryte warstwą delikatnego aksamitu.

Paulownia puszysta

Występowanie

Gatunek wywodzi się z Azji. Najczęściej jako miejsce jego ojczystego występowania podaje się centralne i zachodnie Chiny, ale niektóre źródła wymieniają także Japonię. Stamtąd paulownia puszysta rozprzestrzeniła się w uprawie na inne rejony świata, przede wszystkim jako drzewo ozdobne. W Polsce jej uprawa jest możliwa w ograniczonym zakresie – tylko w najcieplejszych rejonach kraju, dlatego roślina jest u nas prawdziwą rzadkością. Na południu Europy (głównie w basenie Morza Śródziemnego) można ją spotkać w parkach, ogrodach i na miejskich skwerach. Do Stanów Zjednoczonych paulownia została przywieziona w połowie XIX w. i wkrótce uległa naturalizacji we wschodniej części kraju. Warto wiedzieć, że sprzyjających warunkach roślina potrafi być bardzo ekspansywna. Jedno drzewo może w ciągu roku wyprodukować nawet 20 mln nasion, a ponadto paulownia rozmnaża się za pomocą odrostów korzeniowych. Nic więc dziwnego, że w dużej części USA została uznana za gatunek inwazyjny.

Paulownia puszysta

Opis

Paulownia puszysta jest niezbyt wysokim drzewem. W warunkach naturalnych dorasta do 20 m; u nas może osiągnąć najwyżej 10 – 15 m. Jej luźne gałęzie układają się w zgrabną, parasolowatą koronę. Pień i gałęzie pokrywa szarobrązowa kora, młode pędy są delikatnie omszone. Liście paulowni są bardzo duże (ich szerokość dochodzi do 30 – 40 cm) i niezwykle efektowne –  jasnozielone, u nasady sercowatego kształtu. Wyglądem przypominają nieco liście katalpy. Wyrastają na długich ogonkach i są delikatnie owłosione. W maju, jeszcze przed rozwinięciem się liści, na gałązkach paulowni pojawiają się pełne wdzięku kwiaty. Mają one blado fioletową lub (rzadziej) jasnoniebieską barwę, wewnętrzne żółte prążkowanie oraz dzwonkowaty kształt. Przypominają wyglądem kwiaty naparstnicy. Ich delikatny zapach przywodzi na myśl woń wanilii. Długość pojedynczego kwiatu to około 5-7 cm. W okresie kwitnienia paulownia wygląda naprawdę niesamowicie, bowiem kwiaty są zebrane w gęste i długie (do 40 cm) wzniesione wiechy, które w sprzyjających warunkach dosłownie „obsypują” gałęzie. We wrześniu, po zapyleniu, zawiązują się owoce. Mają one postać twardych, zielonych torebek, owalnych i spiczastych, o długości 3 – 4 cm. Owoce dość szybko ulegają zdrewnieniu. Wewnątrz każdego z nich kryją się malutkie, oskrzydlone nasiona, które są roznoszone przez wiatr i wodę. Co ciekawe – wyschnięte i pozbawione nasion owoce potrafią się utrzymywać na gałązkach paulowni nawet przez kilka lat.

Paulownia puszysta – gałązki z kwiatami i owocami. Zdjęcie zrobione w Chorwacji.

Zastosowanie

Paulownia omszona to drzewo niezwykłej urody, szczególnie efektowne w maju, gdy rozkwita mnóstwem liliowych kwiatów. Dlatego jest znana przede wszystkim jako cenna roślina ozdobna. Jest chętnie sadzona w parkach i ogrodach, głównie jako soliter. Oprócz kwiatów dekoracyjne są także liście i owoce paulowni. Roślina dobrze się czuje w warunkach miejskich, jest bowiem odporna na zanieczyszczenie powietrza. W Azji drewno paulowni wykorzystuje się do wyrobu instrumentów muzycznych (głównie smyczkowych) oraz w meblarstwie i drobnym stolarstwie. W ostatnich czasach mamy do czynienia ze znacznym wzrostem zainteresowania tym gatunkiem jako rośliną energetyczną. Dzięki temu, iż paulownia odznacza się bardzo szybkim tempem wzrostu (młode egzemplarze mają nawet do 4 m przyrostu rocznego) świetnie sprawdza się jako źródło drewna i biomasy. W literaturze można także znaleźć doniesienia o potencjalnych leczniczych właściwościach paulowni. Wiadomo, że była wykorzystywana w medycynie ludowej Azji (np. wyciągi z liści stosowano w leczeniu chorób skóry – brodawek, owrzodzeń).

Paulownia puszysta – liść

Kilka słów na temat uprawy i pielęgnacji paulowni

Wybierając stanowisko dla paulowni trzeba pamiętać, że jej gałęzie są dość kruche, a cała roślina jest wrażliwa na niskie temperatury. Warto więc posadzić ją w miejscu zacisznym, osłoniętym od wiatru, jednocześnie zapewniając jej odpowiednią ilość przestrzeni. Ważne, by stanowisko było słoneczne. Roślina będzie dobrze rosnąć praktycznie w każdej glebie, ale najbardziej korzystna będzie ta o obojętnym lub lekko kwaśnym odczynie. Stosując odpowiednie nawożenie możemy zwiększyć obfitość kwitnienia i owocowania. Paulownia jest rośliną o bardzo dużym tempie wzrostu. Z tego powodu liczne poradniki zalecają jej regularne przycinanie. Można nawet prowadzić paulownię jako krzew, przycinając główny pęd nisko nad ziemią tuż przed nadejściem pierwszych przymrozków. Ma to daleko idące konsekwencje. Ponieważ kwiaty paulowni rozwijają się na zeszłorocznych, zdrewniałych pędach, coroczne silne cięcie na zimę powoduje powstanie drzewka (lub krzewu) niekwitnącego (i nieowocującego) – małych rozmiarów, za to z bardziej okazałymi, większymi liśćmi. Bardzo istotne jest odpowiednie zabezpieczenie paulowni na zimę. Szczelnego okrycia wymagają przede wszystkim młode egzemplarze. Należy zabezpieczyć korzenie (tworząc wokół pnia kopczyk z liści, gałęzi drzew iglastych bądź siana) oraz pędy (trzeba je owinąć agrowłókniną lub słomą).

Paulownia – wyschnięte owoce mogą pozostać na drzewie nawet przez kilka lat

Ciekawostki

W Azji istnieje zwyczaj, zgodnie z którym po urodzeniu się dziecka płci żeńskiej należy zasadzić w domowym ogrodzie paulownię. Drzewo rośnie szybko i gdy dziewczynka dorośnie i wyjdzie za mąż, drewno z niego wykorzystuje się do wykonania elementów jej posagu (np. mebli). Nasiona paulowni są lekkie i delikatne, a przy tym bardzo liczne (w jednym owocu może być nawet 2000 sztuk). Z tego powodu w XIX w. w Chinach były używane jako zabezpieczenie przy transporcie cennych i delikatnych przedmiotów (np. porcelanowych naczyń). Nasionami wypełniano drewniane skrzynie, w których przewożono towary. Takie wykorzystanie nasion przyczyniło się do przenoszenia ich na znaczne odległości i rozprzestrzeniania się gatunku. Kwiaty paulowni są jadalne i mogą być dodawane do sałatek, bądź stanowić dekorację deserów.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.