Pieris

Pieris japoński (Pieris japonica)

Pierisy to rośliny pełne elegancji, o intrygującym, egzotycznym wyglądzie. Najbardziej znanym przedstawicielem rodzaju jest pieris japoński – krzew, który zyskał dużą popularność jako roślina ozdobna. Jego atutem są drobne, przypominające dzwoneczki kwiaty oraz dekoracyjne liście. Krzew jest atrakcyjny praktycznie o każdej porze roku. Nic więc dziwnego, że zaskarbił sobie sympatię ogrodników w wielu zakątkach świata, także w Polsce.

Nazwa

Rodzaj Pieris jest niewielki – liczy zaledwie 7 gatunków. Jest to część rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Najbardziej znanym i najczęściej uprawianym gatunkiem jest pieris japoński (Pieris japonica), z innych warto wymienić pieris kwiecisty (Pieris floribunda), który także jest sadzony w Polsce. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od położonego w Grecji regionu Pieria, gdzie według przekazów mitologicznych miały swój dom muzy. Człon gatunkowy nazwy w przypadku pierisa japońskiego (japonica) wskazuje na pochodzenie gatunku. W polskiej nomenklaturze posługujemy się łacińską nazwą rodzajową. W niektórych krajach (głównie anglojęzycznych) można się spotkać z synonimem nazwy naukowej Andromeda japonica, dlatego gatunek jest tam znany również jako japońska andromeda. Potocznie bywa też nazywany krzewem konwalii (Lily of the valley bush) ze względu na wizualne podobieństwo jego kwiatów do kwiatów konwalii majowej (Convallaria majalis).

Występowanie

Pierisy pochodzą z obszarów górskich położonych we wschodniej i południowej części Azji, ze wschodniej Ameryki Północnej oraz Kuby. Pieris japoński jak sama nazwa wskazuje ma swoją ojczyznę w Japonii, ale występuje w stanie naturalnym także na terenie Chin i Tajwanu. Można go tam zaobserwować w lasach i zaroślach górskich. Część gatunków pierisów znalazła zastosowanie w charakterze roślin ozdobnych. Są one sadzone w wielu krajach świata w ogrodach, parkach i na skwerach. Pieris japoński jest uprawiany w Europie, Azji, Ameryce Północnej i Australii. W Polsce spotykamy dwa gatunki : pieris japoński oraz pieris kwiecisty (w postaci licznych odmian ozdobnych).

Opis

Pieris japoński (Pieris japonica) jest niewysokim, zimozielonym krzewem. Odznacza się wolnym tempem wzrostu. Osiąga maksymalnie do 3 m wysokości. Mocno się rozgałęzia i tworzy formy o gęstym pokroju, chociaż ulistnienie koncentruje się w szczytowej części gałęzi. Liście pierisa japońskiego za młodu są czerwono-brązowe, a w miarę rozwoju przybierając coraz bardziej zieloną barwę. Mierzą do 7 – 8 cm i mają jajowato-lancetowaty kształt. Tworzą rodzaj rozety na szczycie pędu. Blaszka liściowa jest błyszcząca i skórzasta, o piłkowanym brzegu. Od spodu widać na niej czarne, gruczołowe kropki. W naturalnych warunkach już jesienią na krzewie pojawiają się pąki kwiatowe, które pozostają na nim przez całą zimę. Wiosną (w kwietniu – maju) zaczyna się właściwy okres kwitnienia. Jest to czas, w którym pieris wygląda bardzo efektownie. Kwiaty są co prawda małe (do 15 mm długości), ale za to jest ich całe mnóstwo. Zwisają na długich szypułkach, zebrane w groniaste kwiatostany, których długość dochodzi do 12 cm. Pojedynczy kwiat to wdzięczny, maleńki dzwoneczek, o białej lub lekko różowej barwie, przyciągający owady. Po zapyleniu zawiązują się owoce w formie torebek, w których kryją się liczne drobne nasiona.  

Pieris japoński (Pieris japonica)

Zastosowanie

Pierisy to pełne wdzięku i elegancji krzewy ozdobne, atrakcyjne niemal przez cały rok. Jak już zostało powiedziane największe uznanie zdobył pieris japoński, który jest obecnie coraz bardziej popularny w uprawie. Sadzi się go w parkach i ogrodach, pojedynczo i w towarzystwie innych roślin. Dobrze czuje się np. wśród wrzosów lub azalii, ma bowiem bardzo podobne do nich wymagania. W drodze wieloletniej hodowli uzyskano około 40 odmian pierisa japońskiego, różniących się od siebie wielkością i pokrojem, barwą kwiatów i liści. Kwiaty pierisa mogą być białe, kremowe, a także w różnych odcieniach czerwieni i różu. Kwitnące gałązki można ścinać do bukietów. Liście wybarwiają się na różne kolory w różnym czasie. Wiosną pieris zachwyca kwiatami, a latem i jesienią to właśnie liście o kontrastujących barwach (młode – czerwone i starsze – zielone) są jego główną ozdobą. Decydując się na uprawę pierisa japońskiego trzeba mieć jednak świadomość, że jest to roślina trująca.

Trujący pieris japoński i „miód obłędu

Cała roślina jest trująca i to zarówno dla ludzi, jak i dla zwierząt. W jej tkankach znajduje się grajanotoksyna (nazywaną także andromedotoksyną), która wiąże się z kanałami sodowymi w błonach komórkowych nerwów, mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych, powodując utrzymujący się stan ich depolaryzacji. Warto wspomnieć, że toksyna ta jest obecna także u przedstawicieli innych gatunków – rododendronów i azalii. Na zatrucie związane ze spożyciem pierisa najbardziej narażone są zwierzęta – domowe i gospodarskie (aczkolwiek dochodzi do niego raczej rzadko, bo liście rośliny są nieprzyjemne w smaku). U ludzi zdarzają się przypadki zatrucia na skutek nieświadomego (lub świadomego) spożycia miodu zawierającego grajanotoksynę (jest to tzw. „miód obłędu”), produkowanego przez pewien gatunek pszczół. W Turcji i Nepalu nie brakuje śmiałków celowo testujących na sobie jego działanie – miód ma właściwości halucynogenne i podobno sprawdza się jako afrodyzjak. Jest przy tym bardzo trujący. Już spożycie 1 łyżeczki powoduje zaburzenia świadomości, obniżenie ciśnienia i bradykardię. Objawami zatrucia są : zawroty głowy, ślinotok, osłabienie, wymioty, biegunka, zaburzenia rytmu serca, problemy z oddychaniem, spadek ciśnienia. W skrajnych przypadkach dochodzi o zgonu. Na szczęście grajanotoksyna jest metabolizowana w organizmie, dlatego w przypadku lżejszych zatruć już w ciągu kilku godzin następuje poprawa, a w ciągu doby – pełne ustąpienie objawów. W naturze przez obecność toksyny w tkankach roślina zyskuje skuteczną obronę przed zwierzętami (dawka toksyczna wynosi 0,2 – 0,6 % masy ciała zwierzęcia). Dla nas wiedza o niej to sygnał, by na pieris japoński uważać, zwłaszcza jeśli do naszego ogrodu zapraszamy dzieci. A na koniec ciekawostka – niektóre gatunki motyli uodporniły się na grajanotoksynę i opisywany gatunek może być ich rośliną żywicielską.

Pieris japoński

Uprawa pierisa japońskiego

Z punktu widzenia praktycznego najbardziej interesujące dla nas jest poznanie tajników uprawy pierisa japońskiego, ponieważ z tym gatunkiem najczęściej mamy do czynienia w naszych ogrodach. Sprawą nadrzędną jest w jego przypadku wybór odpowiedniego stanowiska. Krzew najlepiej będzie rósł i najobficiej kwitnął posadzony w miejscu słonecznym lub półcienistym, ciepłym i osłoniętym od wiatru. Odpowiednia będzie ziemia o odczynie kwaśnym (można np. użyć podłoża dedykowanego dla rododendronów lub krzewów iglastych). Ważne jest, by gleba była lekka i przepuszczalna. Dobrym pomysłem jest wysypanie wokół krzewu kory, która zmniejszy konieczność odchwaszczania, zapobiegnie wysychaniu ziemi i zapewni utrzymanie kwaśnego odczynu. Pieris japoński jest delikatny, ale nie wymaga wielu zabiegów pielęgnacyjnych. Najważniejsze jest podlewanie, zwłaszcza w upalne dni oraz… jesienią. Krzew trzeba dobrze podlać przed nadejściem zimy, bo roślina nie zatrzymuje swego wzrostu w miesiącach zimowych. Nawożenie zazwyczaj nie jest konieczne, ale można zasilać roślinę nawozem do azalii. Przycinanie zwykle ma czysto kosmetyczny charakter, sprowadza się do usuwania przekwitniętych kwiatostanów i cięcia formującego raz do roku. Na zimę warto okryć krzew włókniną.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.