Piwonia

 

Kwiat piwonii ma w sobie królewską dostojność, nic więc dziwnego że od wieków symbolizował  pomyślność i bogactwo. Piwonie były i są jednymi z najokazalszych i najpiękniejszych roślin, jakie zdobią nasze ogrody. Od dawien dawna znane są także ich lecznicze właściwości, doceniane zwłaszcza w tradycyjnej medycynie chińskiej. Warto wiedzieć, że zachwycający świat piwonii jest bardzo różnorodny, a dzięki otrzymywaniu coraz to nowych odmian, ciągle się rozwija i zmienia.

Nazwa

Piwonia, czyli po łacinie Paeonia to jedyny rodzaj w obrębie rodziny piwoniowatych (Paeoniaceae). Obejmuje on około 30 gatunków o dużej różnorodności. Łacińska nazwa rodzaju (Paeonia) wzięła się prawdopodobnie od występującego w mitologii greckiej boga imieniem Paieon (łac. Paeon). Był on lekarzem bogów i leczył rany doznawane w czasie bitwy. Jego imię, tłumaczone jako „uzdrowienie” , zostało powiązane z właściwościami leczniczymi piwonii. Nazwa łacińska rośliny jest często używana w formie spolszczonej  jako peonia. Najbardziej znanymi przedstawicielami rodzaju Paeonia są : piwonia lekarska (Paeonia officinalis), piwonia drzewiasta, zwana także krzewiastą (Paeonia suffruticosa) i piwonia chińska (Paeonia lactiflora). W niektórych krajach piwonia lekarska jest nazywana różą zielonoświątkową. W polskiej mowie potocznej funkcjonują określenia : bijon, bujan, piwonka lub powonia. Istnieje wiele odmian piwonii oraz mieszańców międzygatunkowych, różniących się budową liści oraz wyglądem kwiatów.

Występowanie

Piwonie pochodzą przede wszystkim z obszarów znajdujących się w obrębie strefy klimatu umiarkowanego na kontynencie europejskim i w Azji. Dwa gatunki mają swoją ojczyznę na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej. Piwonia chińska pochodzi z terenów Syberii i z Chin, a piwonia lekarska ze środkowej i południowej Europy. Warto wspomnieć, że do obfitego kwitnienia większość gatunków piwonii potrzebuje mroźnej zimy, dlatego rośliny te niekoniecznie dobrze się czują w krajach o klimacie tropikalnym. Piwonia chińska jest obecna w uprawie od około dwóch i pół tysiąca lat. Jako pierwsi piwonie hodowali Chińczycy. Do Europy rośliny te zostały sprowadzone w XVIII w., a największy rozkwit ich popularności miał tu miejsce w pierwszej połowie XIX wieku. Piwonia drzewiasta (Peonia suffruticosa), występuje dziko w górach Qinling, w północnej części prowincji Shanxi w Chinach.

Paeonia Wittmanniana (Piwonia Wittmana)
Paeonia daurica ssp. Wittmanniana (piwonia Wittmanna)

Opis

Piwonia lekarska jest byliną osiągającą do około 60 – 70 cm wysokości. Posiada bulwiaste, segmentowane korzenie oraz wzniesione, nagie łodygi, na szczycie których rozwijają się duże, pojedyncze, białe lub różowe kwiaty, o słabym zapachu. Liście są złożone : podwójnie trójlistkowe, o pojedynczych listkach eliptycznego kształtu, osadzone na długich ogonkach. Wierzchem są ciemnozielone i lekko błyszczące, skórzaste, a od spodu jaśniejsze i matowe. Piwonia lekarska kwitnie w maju i na początku czerwca. Owocem jest mieszek.

Piwonia chińska jest krzewem o wysokości do około 1 m. Również posiada bulwiasto zgrubiałe korzenie. Ma sztywne, praktycznie nierozgałęzione pędy, niekiedy drewniejące u nasady. Liście są ciemnozielone, pierzastosieczne i dość duże (nawet do 40 cm długości). Kwiaty mogą być koloru białego, albo w różnych odcieniach różu i czerwieni (w zależności od odmiany). Kwitnie w maju i czerwcu. Kwiaty posiadają bardzo przyjemny, dość intensywny zapach.

Piwonia drzewiasta w ojczystych Chinach może osiągać nawet ponad 2 m wysokości i mieć pokrój drzewa. Posiada też sporych rozmiarów bulwiaste korzenie. Egzemplarze obecne w uprawie zazwyczaj dorastają do około 1 m. Liście są nieparzystopierzaste, delikatnie owłosione od spodu. Gatunek ten posiada bardzo duże kwiaty, które w naturze są koloru bladoróżowego, natomiast w hodowli można spotkać odmiany o różnych barwach. Warto dodać, że piwonia drzewiasta charakteryzuje się najmniejszą mrozoodpornością spośród wymienionych w niniejszym opisie (co nie oznacza, że nie da się jej uprawiać w Polsce). Liście piwonii drzewiastej wybarwiają się jesienią na żółto i opadają.

Paeonia officinalis ssp. Microcarpa
Paeonia officinalis ssp. Microcarpa

Zastosowanie

Piwonie to piękne rośliny ozdobne. Są chętnie sadzone w ogrodach i parkach, głównie ze względu na efektowne kwiaty rozkwitające wiosną. Nadają się także na kwiat cięty i do uprawy w donicach. Piękno kwiatów jest naprawdę uderzające, a mnogość uzyskanych w hodowli odmian imponująca. Piwonia lekarska (Paeonia officinalis), pomimo obecności w niej trujących substancji, ma zastosowanie w ziołolecznictwie. Surowcem jest korzeń odmiany biało kwitnącej , który pozyskuje się na wiosnę lub wczesną jesienią. Zawiera on m. in. alkaloidy, glikozydy, garbniki, żywice oraz kwasy organiczne. Dzięki obecności tych składników piwonia lekarska wykazuje działanie : rozkurczowe, napotne, moczopędne, żółciopędne, wykrztuśne i przeciwkrwotoczne. Odwar z jej korzeni jest tradycyjnie stosowany w nadkwaśności, braku łaknienia, owrzodzeniach żołądka i dwunastnicy, chorobach wątroby, braku laktacji, niewielkich krwawieniach w przewodzie pokarmowym i narządach rodnych oraz przy migrenie (źródło : „Rośliny lecznicze. ATLAS” J. Anioł  – Kwiatkowska, S. Kwiatkowski, W. Berdowski Wyd. „Arkady” 1993r.). Ponadto sproszkowany korzeń ma zastosowanie jako przyprawa do potraw mięsnych.

Piwonia - pączek kwiatowy
Piwonia – pączek kwiatowy

Ciekawostki

Piwonie całkiem słusznie są kojarzone z krajami Dalekiego Wschodu. Wielbicielami tych roślin są zwłaszcza Chińczycy i Japończycy. Piwonia jest w kulturze chińskiej nazywana królową kwiatów (hua wang,花王). Jest także symbolem wiosny, obok innych kwiatów symbolizujących pozostałe pory roku (symbolem lata jest lotos, jesieni – chryzantema, a zimy – śliwa). W Chinach można się także spotkać z określeniem „kwiat dobrobytu i czci” (fuguihua, 富貴花), które potwierdza, że w tym kraju piękne kwiaty piwonii oznaczają szczęście, pomyślność, dostojeństwo i bogactwo, a także wzniosłe uczucie miłości. W tradycyjnej medycynie chińskiej od wielu wieków stosuje się piwonię drzewiastą (Paeonia suffruticosa). Miejscem, które jest szczególnie oddane piwoniom jest chińskie miasto Heze, z pięknym parkiem, który każdej wiosny przyciąga rzesze turystów, spragnionych widoku efektownie kwitnących peonii. Piwonie są roślinami długowiecznymi, bowiem czas ich życia wynosi przeciętnie kilkadziesiąt lat, a rekordowe okazy dożywają nawet ponad stu lat. Płatki piwonii bywają używane jako dekoracja potraw, np. deserów, ale można się też spotkać z praktyką spożywania ich (mogą być np. dodatkiem do konfitur). Piwonia jest (obok tulipanowca) roślinnym symbolem amerykańskiego stanu Indiana.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.