Poinsecja

Poinsecja
Poinsecja

Roślina jest powszechnie kojarzona z Bożym Narodzeniem, bowiem pojawia się w naszych sklepach praktycznie tylko w okresie zimowym, pod koniec grudnia. Jest to uzasadnione – w tym czasie najpełniej rozkwita jej uroda i naprawdę trudno się oprzeć tej egzotycznej piękności. Warto wiedzieć, że poinsecja (choć w mniejszej krasie) może być ozdobą naszych mieszkań przez cały rok, a właściwa pielęgnacja daje szansę na obfite kwitnienie w następne zimowe święta.

Nazwa

Pełna łacińska nazwa tej rośliny to Euphorbia pulcherrima Willd. ex Klotzsch, czyli w dosłownym tłumaczeniu : wilczomlecz nadobny, najpiękniejszy. Jednak w języku polskim częściej posługujemy się określeniami : poinsecja lub gwiazda betlejemska. Gatunek należy do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Rodzaj wilczomlecz (Euphorbia) wziął swoją nazwę od greckiego lekarza – Euphorbusa, żyjącego w I wieku n.e. Używał on w swojej praktyce soku mlecznego z roślin zaliczanych dziś do tego rodzaju. Natomiast nazwa gatunkowa (pulcherrima) pochodzi z języka łacińskiego i oznacza dosłownie „najpiękniejsza”. Autorem nazwy jest niemiecki botanik  – Carl Ludwig Willdenow (1765–1812). Zwyczajowa nazwa – poinsecja wywodzi się od nazwiska amerykańskiego dyplomaty, miłośnika roślin Joela Robertsa Poinsetta. W 1825 r. został on wysłannikiem Stanów Zjednoczonych do Meksyku, w którym to kraju napotkał ten niezwykle efektowny gatunek wilczomlecza i następnie przywiózł go do swojej ojczyzny. Pierwsze egzemplarze trafiły do Ogrodu Botanicznego w Filadelfii, a stamtąd w 1834 r. do Europy.  Nazwę poinsecja (ang. poinsettia) rozpowszechnił amerykański ogrodnik William Prescott. Poinsecja jest także popularnie nazywana gwiazdą betlejemską, ponieważ barwne podkwiatki pojawiają się na gałązkach w okolicy Bożego Narodzenia, a widziane z góry, na tle zielonych liści, przypominają gwiazdę.

Poinsecja
Poinsecja

Występowanie

Poinsecja pochodzi z Ameryki Południowej, przede wszystkim z Gwatemali i Meksyku, gdzie współcześnie można ją spotkać w stanie naturalnym (głównie wzdłuż meksykańskiego wybrzeża Pacyfiku i w południowej części Gwatemali). Szczególnie ważna wydaje się północna i zachodnia część stanu Guerrero w Meksyku, skąd prawdopodobnie trafiła do Stanów Zjednoczonych, a stamtąd została stopniowo przeniesiona do Europy i w dalsze rejony świata. Obecnie jest chętnie uprawiana w wielu krajach. W paśmie międzyzwrotnikowym istnieje możliwość sadzenia rośliny w gruncie, natomiast na obszarach o chłodniejszym klimacie jest rośliną domową, doniczkową. Prawdziwy rozkwit zainteresowania poinsecją nastąpił w drugiej połowie XX w. dzięki coraz większym sukcesom w uzyskiwaniu bardziej odpornych kultywarów. Współcześnie znanych jest wiele odmian gatunku Euphorbia pulcherrima, które nadają się do uprawy doniczkowej np. Eckespoint Freedom, obecna w handlu od 1992 r. Gdzieniegdzie (np. w niektórych częściach Afryki, na Wyspach Kanaryjskich czy w Indiach) poinsecja w stanie dzikim rozprzestrzeniła się na tyle, że stała się gatunkiem inwazyjnym.

Opis

Poinsecja w naturalnych warunkach to wieloletni krzew lub niewysokie drzewo (osiąga 1-3 m). Na jej pokrój przeważnie składają się liczne, grube pędy, które z wiekiem drewnieją.  Młodsze są wyraźnie zielone i często nagie. Liście są ciemnozielone, ułożone skrętolegle, na dość długich (2-5 cm) ogonkach. Mają kształt owalnie lancetowaty i zaostrzone końce oraz wyraźne żyłkowanie. W stanie dzikim mogą osiągać długość do 15 cm, w uprawie doniczkowej są znacznie mniejsze. Na szczytach pędów liście mają formę przykwiatków, otaczających właściwe kwiaty. To właśnie owe przykwiatki stanowią główną ozdobę poinsecji, charakteryzują się bowiem intensywnymi kolorami (w naturze – czerwienią). Dzięki nim roślina przyciąga owady i zwiększa szansę na zapylenie. Kwiaty są niepozorne i mają nieco skomplikowaną budowę, choć nie posiadają okwiatu. Są drobne, żółtawe, rozdzielnopłciowe, w kształcie małych kieliszków, wewnątrz których wyrastają słupek i pręciki. Okres kwitnienia przypada od połowy listopada do stycznia. Poinsecja jest typowym przedstawicielem tzw. „roślin dnia krótkiego”. Oznacza to, że aby zakwitła i wytworzyła kolorowe przykwiatki, musi przebywać  przez 8–16 godzin na dobę w zaciemnieniu i to przez około dwa miesiące. Owocem jest zielono zabarwiona torebka o średnicy ok. 1,5 cm, zawierająca gładkie, jasnoszare, drobne nasiona.

Zastosowanie

Wilczomlecz nadobny jest przede wszystkim popularną rośliną ozdobną – uprawianą w doniczkach oraz na kwiat cięty. Dzięki uzyskaniu na początku drugiej połowy XX wieku odpornych odmian, które mogą być uprawiane w domach, roślina zrobiła oszałamiającą karierę nieomal na całym świecie. Rozkwitająca zimą, o pięknych, najczęściej jaskrawoczerwonych przykwiatkach, szybko stała się symbolem Bożego Narodzenia i nieodzownym elementem dekoracyjnym w okresie świąt. Wyhodowano ponad 100 odmian poinsecji o różnych kolorach przykwiatków m.in. białych, kremowych, łososiowych, różowych. Obecnie główna część upraw światowych znajduje się w Stanach Zjednoczonych, ale sporo poinsecji uprawia się także w Europie. W strefie tropikalnej i subtropikalnej wilczomlecze nadobne można spotkać w ogrodach i parkach. Tradycyjnie gatunek ten jako źródło soku mlecznego był wykorzystywany w lecznictwie np. w Gwatemali jako lek na bóle zębów i środek wymiotny. Sok mleczny używany jest także zewnętrznie do leczenia różnego rodzaju wyprysków i zmian skórnych. Znane jest również stosowanie roztłuczonych liści na miejsca po ukąszeniach owadów i odwaru z kwiatów do leczenia kaszlu i stanów zapalnych gardła. Barwne podsadki używane były w dawnych wiekach jako źródło czerwonego barwnika.

Gwiazda betlejemska
Gwiazda betlejemska w doniczce po przekwitnięciu

Ciekawostki

Dla Azteków poinsecja była rośliną szczególną. W ich tradycji istniała legenda, zgodnie z którą głęboko czerwony kolor nadała przykwiatkom krew bogini, której serce pękło z powodu zawodu miłosnego.  W Meksyku poinsecja nosi nazwę Flores de Noche Buena czyli kwiat świętej nocy, co wiąże się z inną opowieścią – o niepozornych roślinach, które przyniesione do kościoła przed obraz ze sceną narodzin Jezusa, w jedną noc przybrały niezwykle intensywną czerwoną barwę. Poinsecja jak wszystkie rośliny z rodziny wilczomleczowatych zawiera mleczny lateks, który może wywoływać zapalenie skóry lub inne reakcje alergiczne. Nie znajdują natomiast potwierdzenia doniesienia o dużej toksyczności gwiazdy betlejemskiej, choć jej spożycie może prowadzić do różnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, nudności oraz wymiotów. Jeśli mamy poinsecję w domu, musimy pamiętać, że ta egzotyczna piękność nie lubi przeciągów, zraszania wodą i zmian miejsca. Znaczne wychłodzenie (choćby tylko kilkuminutowe) może skutkować gubieniem liści.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.