Połonicznik nagi

Połonicznik nagi (Herniaria glabra)

Połonicznik nagi to roślina o bardzo drobnych, wprost „miniaturowych” liściach i kwiatach. Choć nie jest rzadkością, mało kto zwraca na nią uwagę. Ale w ostatnich latach ta wolno rosnąca, niepozorna roślina zyskała zainteresowanie ogrodników i zaczyna pojawiać się w uprawie jako ozdobny gatunek okrywowy. Ponadto połonicznik nagi posiada cenne właściwości lecznicze. Spróbujmy zatem poznać go nieco bliżej.

Nazwa

Połonicznik nagi (po łacinie Herniaria glabra) to jeden z kilkudziesięciu gatunków należących do rodzaju połonicznik. Rodzaj jest obecnie częścią rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). Za autora łacińskiej nazwy opisywanego gatunku uważa się Karola Linneusza. Samo słowo herniaria ma dość ciekawą etymologię. Pochodzi od łacińskiego wyrazu hernia, który oznacza „przepuklinę” i odnosi się do niegdysiejszego zastosowania ziela połonicznika w medycynie. Przy czym nie chodzi o przepuklinę we współczesnym rozumieniu, ale o przerwanie ciągłości skóry (za pomocą rośliny leczono rany). Wyraz glabra oznacza po łacinie „gładki” i nawiązuje do braku owłosienia u tego gatunku. Połonicznik nagi jest w Polsce znany także jako : gronek, gronka żabia, hromyk, połoniuch, żabiak lub żabie grono. Dawniej powszechne były również określenia typu : psie mydło, ptasie mydło czy wronie mydło, związane z wykorzystywaniem rośliny do… mycia.

Występowanie

Połonicznik nagi wykazuje dużą odporność na niskie temperatury (wytrzymuje do – 30 °C ) i preferuje klimat umiarkowany. Obszar jego naturalnego występowania to cała Europa (łącznie z Wielką Brytanią i Skandynawią), Afryka Północna oraz zachodnia i południowa część Azji. Można go także spotkać na terenie Ameryki Północnej, gdzie został wprowadzony i uległ naturalizacji. W naszym kraju jest to roślina dość pospolita i zarazem jedyny naturalnie występujący przedstawiciel rodzaju połonicznik. Gatunek upodobał sobie miejsca odkryte i dobrze nasłonecznione. Preferuje gleby piaszczyste, średnio żyzne, przepuszczalne. Można go spotkać na niskich, suchych łąkach, wzdłuż dróg, na nasypach kolejowych oraz odsłoniętych piaskach np. przy zbiornikach wodnych. Połonicznik porasta suche murawy i obrzeża lasów, a także miedze, nieużytki i ugory. Jest rośliną ruderalną.

Opis

Połonicznik nagi na ogół jest rośliną jednoroczną. Czasem jednak zdarzają się egzemplarze dwuletnie, a na niektórych stanowiskach można spotkać nawet kilkuletnie osobniki. Roślina jest bardzo mała (osiąga do 4 cm wysokości), dlatego niekiedy trudno ją zauważyć. Tuż przy ziemi tworzy zielone kobierce z widlasto rozgałęzionych, jasnozielonych pędów, których długość dochodzi do 30 cm. Roślina wydziela delikatny, ale dobrze wyczuwalny zapach kumaryny. Łodygi połonicznika nagiego (jak sama nazwa wskazuje) są nagie lub bardzo skąpo owłosione. Na nich wyrastają naprzeciwlegle maleńkie listki o podłużnie eliptycznym kształcie. Są one prawie siedzące z drobnymi przylistkami. Blaszka liściowa jest całobrzega, jasnozielonego koloru, o długości maksymalnie 10 mm. Kwiaty połonicznika nagiego mają żółtozieloną barwę. Są bardzo drobne (do 2 mm średnicy), zebrane w zbite kłębiki (liczące po 5 – 12 sztuk) w kątach liści. Gatunek kwitnie w miesiącach maj – sierpień. Po zapyleniu zawiązują się owoce w formie niełupek.

Połonicznik nagi (Herniaria glabra)

Zastosowanie

Połonicznik nagi jest rośliną leczniczą, cenioną w medycynie tradycyjnej. Surowiec zielarski, jaki się z niego pozyskuje to ziele – kwitnące, o jednolitej barwie, bez zdrewniałych części łodyg. Zawiera ono takie składniki biologicznie czynne jak : saponiny trójterpenowe, flawonoidy (m.in. hiperozyd), kumaryny, kwasy organiczne, garbniki, cukry, śluzy, olejek eteryczny czy sole mineralne. Połonicznik nagi wykazuje działanie : antyseptyczne, rozkurczowe, przeciwzapalne, moczopędne i osłaniające. To predysponuje go do zastosowania w schorzeniach dróg moczowych, zapaleniu cewki moczowej i pęcherza moczowego. Dodatkowo wyciągi z rośliny mają zdolność rozpuszczania kamieni nerkowych, dlatego ziele połonicznika (Herba Herniariae) jest częstym składnikiem mieszanek ziołowych stosowanych w kamicy moczowej. Odwar z ziela stosuje się także zewnętrznie – jako dodatek do kąpieli o działaniu antyseptycznym (pomocnej np. w trądziku czy łojotoku).

Połonicznik nagi

Ciekawostki

Ziele połonicznika jest bogate w saponiny. Są one naturalnym środkiem myjącym,   potrafią się bowiem dobrze pienić. Opisywany gatunek był dawniej używany do kąpieli i prania i stąd wzięły się jego potoczne nazwy typu ptasie mydło. Choć u nas nie jest to zbyt popularne, połonicznik nagi może być uprawiany jako roślina ozdobna. Jego nasiona są dostępne w zagranicznych sklepach ogrodniczych. Warto wspomnieć, że jest to roślina mało wymagająca i łatwa w uprawie. Dzięki długiemu korzeniowi palowemu potrafi przetrwać okresową suszę i praktycznie nie wymaga zabiegów pielęgnacyjnych. Świetnie nadaje się na skalniaki albo jako alternatywa dla trawnika. Połonicznik nagi sprawdzi się także w przypadku uprawy w pojemnikach – bardzo dekoracyjnie będzie wyglądał np. posadzony w płaskiej donicy. Może być także wykorzystany jako okrywa gleby pod większymi roślinami, np. kwitnącymi bylinami.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.