Pospornica japońska

Pospornica japońska (Pittosporum tobira)

Pospornica japońska to krzew ozdobny o egzotycznej urodzie i dużej dozie elegancji. W Polsce jest uprawiana jako roślina doniczkowa. Wiele osób pamięta ją także z wakacji spędzonych w krajach basenu Morza Śródziemnego – jako krzew lub niewysokie, uformowane drzewko jest bowiem chętnie sadzona w Grecji, Chorwacji i we Włoszech. A jej atuty to nie tylko urocze i pięknie pachnące kwiaty, ale także efektownie błyszczące, skórzaste liście oraz gęsty pokrój.  

Nazwa

Pospornica japońska (po łacinie Pittosporum tobira) to jeden z najbardziej znanych gatunków z liczącego prawie 200 taksonów rodzaju pospornica (Pittosporum) i rodziny pospornicowatych (Pittosporaceae). Nazwa naukowa tych roślin wywodzi się z języka greckiego i powstała z połączenia słów : pitta czyli smoła oraz spora, oznaczającego nasiono, co stanowi nawiązanie do charakterystycznej lepkiej substancji, w jakiej zanurzone są nasiona pospornicy. Pierwotnie gatunek nosił nazwę : Euonymus tobira, nadaną mu przez Carla Petera Thunberga w 1784 r. Potem wyodrębniono osobny rodzaj, a w 1797 r. inny naukowiec Carl Ludwig Willdenow zatwierdził nazwę Pittosporum tobira, która obowiązuje do dziś. W krajach anglojęzycznych pospornica japońska nosi zwyczajową nazwę „mock orange”, która może być tłumaczona jako „fałszywa pomarańcza”. Określenie to wzięło się od zapachu kwiatów, przypominającego woń kwiatów pomarańczy. Człon gatunkowy nazwy (słówko tobira) pochodzi od japońskiej nazwy rośliny.

Występowanie

Ojczyzną pospornicy japońskiej są tereny Azji wschodniej (Chiny, Korea i Japonia). W naturze roślina porasta wybrzeża morskie, skaliste zbocza i lasy liściaste. Jest to gatunek wybitnie ciepłolubny, dlatego najbardziej odpowiedni dla niego jest klimat subtropikalny. W uprawie często można ją spotkać np. w krajach basenu Morza Śródziemnego, głównie we wschodniej części  – Grecji, Chorwacji i Włoszech, ale także w Hiszpanii, Portugalii i innych krajach o ciepłym klimacie. W połowie XIX w. pospornica japońska została przywieziona do Ameryki Północnej i obecnie jest chętnie sadzona jako roślina ozdobna (przede wszystkim na Florydzie i na zachodnim wybrzeżu). W klimacie umiarkowanym pospornica japońska jest rośliną doniczkową. Może być okresowo (późną wiosną i latem) wystawiana na zewnątrz na balkon lub taras, ale musi przezimować w pomieszczeniu, nie jest bowiem mrozoodporna.

Pospornica japońska (Pittosporum tobira)

Opis

Pospornica japońska jest zimozielonym krzewem, który w naturalnych warunkach dorasta do około 5 m wysokości. Odznacza się ładnym, gęstym pokrojem. Na cienkich gałązkach wyrastają odwrotnie jajowate liście długości do 7-10 cm i szerokości 2-4 cm, zebrane w okółkach. Każdy liść ma całobrzegą, skórzastą blaszkę i wyraźny nerw główny. Z wierzchu jest ciemnozielony i błyszczący, a pod spodem jaśniejszy i matowy. Brzegi liścia mają tendencje do lekkiego podwijania się. Pospornica japońska kwitnie w kwietniu – maju. Kwiaty mają kształt dzwoneczków i są zebrane w baldachy wyrastające na szczytach pędów. Każdy kwiat posiada 5 płatków, jest białej lub kremowej barwy i wydziela intensywny zapach, przywodzący na myśl woń cytrusów. Kolor kwiatów w czasie dojrzewania przechodzi stopniowo w żółty. Po zapyleniu kwiatów zawiązują się charakterystyczne owoce w formie trójklapowych kapsułek. Mają one kulisty kształt i średnicę do 1-1,5 cm. Wewnątrz nich znajdują się ciasno upakowane czerwone nasiona, zanurzone w lepkim, kleistym soku. Barwa owoców zmienia się w czasie dojrzewania z żółto – zielonej na brązową. Jesienią dojrzałe owoce otwierają się, ukazując nasiona.

Pospornica japońska – przekwitające kwiaty

Zastosowanie

Opisywany gatunek zyskał popularność jako roślina ozdobna. I nic w tym dziwnego, ma bowiem bardzo ładny, gęsty i zwarty pokrój, urocze, delikatne kwiaty oraz efektowne, błyszczące liście. W ciepłym klimacie pospornica japońska rośnie w gruncie sadzona w parkach i ogrodach, natomiast w klimacie chłodniejszym jest rośliną doniczkową, która może być okresowo (późną wiosną i latem) wystawiana na zewnątrz na balkon lub taras. Roślina może być formowana do postaci małego drzewka; bardzo dekoracyjnie wygląda także posadzona w ozdobnej, dużej donicy. Kilka egzemplarzy może stanowić elegancką ozdobę tarasu, balkonu lub przeszklonego patio. W wielu krajach pospornicę japońską formuje się jako żywopłot lub przycina tworząc rodzaj żywego ekranu. Suszone liście i owoce krzewu są wykorzystywane we florystyce do tworzenia różnych kompozycji z elementami innych roślin. Wyhodowano co najmniej kilka odmian pospornicy japońskiej o interesujących cechach (w tym odmiany karłowate). Bardzo ładna jest np. odmiana o liściach pstrych (Pittosporum tobira ‚Variegata’), która jest wyjątkowo dekoracyjna, choć w porównaniu z czystym gatunkiem odznacza się słabszym kwitnieniem.

Pittosporum tobira Variegata

Kilka słów na temat uprawy

Powszechnie wiadomo, że w przypadku uprawy pospornicy w gruncie najlepiej wybierać stanowiska słoneczne lub w półcieniu. A ponieważ (jak już zostało powiedziane) w naszych warunkach pospornica japońska jest rośliną domową, która tylko okresowo (późną wiosną i latem) może zostać wyniesiona na zewnątrz, warto również postarać się o postawienie donicy w możliwie dobrze doświetlonym miejscu. Roślinę należy regularnie podlewać, ale podłoże nie powinno zbyt długo pozostawać mokre (można zaryzykować stwierdzenie, że pospornica „woli” być przesuszona niż przelana). Możemy to osiągnąć poprzez zastosowanie lekkiego, przepuszczalnego podłoża. Najlepsza będzie ziemia średniej klasy, o obojętnym lub lekko kwaśnym odczynie. Ważne jest zapewnienie wysokiej wilgotności powietrza np. poprzez okresowe zraszanie (uwaga – nie należy spryskiwać roślin kwitnących). W okresie zimowym pospornica powinna przejść okres spoczynku w widnym miejscu, przy temperaturze powietrza około 15 °C. Należy też w tym czasie ograniczyć podlewanie. Roślinę warto przycinać, aby nadać jej pożądaną wielkość i kształt. Cięcie najlepiej wykonać po zakończeniu kwitnienia (pod koniec lata). Wywijanie się liści do wewnątrz wskazuje na niewłaściwe warunki uprawy.

Pospornica japońska

Ciekawostki

Pospornica zawiera w swych tkankach stosunkowo duże ilości saponin, które mogą być szkodliwe dla ludzi; aczkolwiek w tekstach źródłowych raczej trudno znaleźć doniesienia na temat toksycznego działania rośliny i zatruć u człowieka. Istnieją natomiast wzmianki o tym, że członkowie plemion azjatyckich używali niegdyś nasion pospornicy do zatruwania ryb w jeziorach i strumieniach. Pospornica wykazuje dużą odporność na zasolenie środowiska, dlatego w naturze może z powodzeniem rosnąć wzdłuż wybrzeży morskich. Podobnie jak w przypadku wielu innych gatunków, miejsce w którym rośnie pospornica japońska ma duży wpływ na wygląd krzewu – roślina rosnąca w półcieniu będzie cieszyć bardziej gęstym i ciemnozielonym ulistnieniem, a posadzona w słońcu obficiej zakwitnie. 

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.