Rdest ptasi

Rdest ptasi (Polygonum aviculare)

Rdest ptasi to niepozorna, niezwracająca na siebie uwagi roślina. Uważana za chwast często nam towarzyszy, choć nie zawsze to dostrzegamy. To typowy gatunek synantropijny – porasta trawniki, zaniedbane chodniki, podwórka i przydrożne rowy. Ze względu na rozmiary rdest ptasi nie rzuca się w oczy, a jednak warto zwrócić na niego uwagę. Choćby dlatego, że wykazuje właściwości lecznicze.

Nazwa

Rdest ptasi znany jest także jako rdest różnolistny. Jego łacińska nazwa to Polygonum aviculare. Roślina jest częścią dość dużego, bo liczącego około 200 gatunków rodzaju rdest (Polygonum). Ten z kolei jest jednym z taksonów w obrębie rodziny rdestowatych (Polygonaceae). Po raz pierwszy rodzaj Polygonum opisał Karol Linneusz w XVIII w., a nazwa rodzajowa wywodzi się z języka greckiego. Jako zioło znane od lat w medycynie ludowej rdest ptasi doczekał się licznych nazw potocznych takich, jak : barani ogon, dredeśnik, drutowiec, mokrzec, muszec, drymacz, podróżnik, ptaszy języczek, rdeś, spożyc, szpacze języki, wróble języki, świńska trawa czy tatarka. Jak widać zarówno nazewnictwo naukowe, jak i mowa potoczna wskazują na związki rośliny z ptakami, a wynika to z faktu, iż nasiona Polygonum aviculareprzysmakiem ptaków, w tym ptactwa domowego : kur, kaczek i gęsi.

Rdest ptasi (Polygonum aviculare)

Występowanie

Gatunek jest związany ze strefą klimatu umiarkowanego. Za jego ojczyznę uważa się obszar Europy oraz część Azji. Jest rodzimy dla obszarów lądowych półkuli północnej, ale rozprzestrzenił się i jest obecny także w strefie klimatu umiarkowanego półkuli południowej, a lokalnie również w miejscach o cieplejszym klimacie. Jest jednym z najczęściej spotykanych chwastów na świecie. W Polsce jest bardzo pospolity na niżu oraz w dolnych partiach gór. To gatunek powszechny w naszym kraju, aczkolwiek z powodu małych rozmiarów jest rzadko zauważany i stosunkowo mało znany. Jest to typowy, niepożądany w uprawach chwast oraz gatunek synantropijny. Najlepiej czuje się na terenach otwartych w miejscach nasłonecznionych. Jego przedstawiciele towarzyszą człowiekowi na podwórkach, w zaniedbanych ogrodach, na pastwiskach, parkowych ścieżkach, poboczach dróg, wydeptanych trawnikach i murawach boisk sportowych. Jest mało wymagający, odporny np. na deptanie. Toleruje różne, niesprzyjające innym gatunkom warunki np. bardzo kwaśne lub zasolone gleby. Warto wspomnieć, że istnieje kilka podgatunków rdestu ptasiego, charakterystycznych dla różnych części świata.

Opis

Rdest ptasi jest rośliną jednoroczną lub dwuletnią. Gatunek wykazuje się dużą zmiennością w zależności od miejsca i warunków występowania. Jego zasadniczą częścią są długie (nawet do 50 cm) i cienkie, szaro – zielone płożące się po ziemi pędy, które tworzą płaskie darnie. Łodygi silnie się rozgałęziają i mają długie międzywęźla (do 6 cm). Z węzłów wyrastają skrętolegle niewielkie zielone listki eliptycznego lub lancetowatego kształtu. Liście zaopatrzone są w pochwę za pomocą której obejmują łodygę. W kątach liści umiejscowione są bardzo drobne kwiaty (o średnicy 0,5 – 0,75 mm) barwy białej lub czerwonej, które tworzą niewielkie kłosowate skupiska (od 2 do 7 sztuk). Rdest ptasi kwitnie przez całe lato (od czerwca do września).Po zapyleniu zawiązuje się maleńki owoc w formie trójkanciastego orzeszka o średnicy około 4 mm, o czarnej lub purpurowej barwie. Nasiona to niełupki długości do 3 mm, które dojrzewają w okresie od sierpnia do października. Rdest ptasi jest samopylny, ale jest chętnie odwiedzany przez owady.

Zastosowanie

Rdest ptasi występuje powszechnie i w wielu miejscach jest niepożądanym chwastem, ale jest także rośliną leczniczą. Choć ma szereg zastosowań, w obecnych czasach znacznie stracił na popularności. Surowcem leczniczym jest ziele (czyli kwitnące wierzchołki pędów Herba Polygoni avicularis) pozyskiwane latem. Jest to źródło licznych związków biologicznie aktywnych np. flawonoidów (jak hiperozyd, awikularyna, kwercetyna), garbników, kwasów organicznych, soli mineralnych, kwasów polifenolowych, krzemionki, taniny, glikozydów, cukrów. Preparaty przygotowane z rdestu ptasiego wykazują działanie : przeciwzapalne, moczopędne, odtruwające, bakteriobójcze, przeciwkrwotoczne, rozkurczowe, żółciopędne. W praktyce najczęściej stosuje się odwar z ziela. Jest on pomocny w przewlekłych chorobach dróg moczowych, zaburzeniach funkcjonowania przewodu pokarmowego (np. brak apetytu, wzdęcia, dolegliwości wątroby), nieprawidłowej przemianie materii, zapobiegawczo w kamicy nerkowej i żółciowej, chorobach reumatycznych i artretycznych. Ze względu na działanie moczopędne jest szczególnie polecany w kamicy nerkowej i chorobach, którym towarzyszy skąpomocz np. pomocniczo w przeroście gruczołu krokowego. Zewnętrznie stosuje się niekiedy okłady nasączone odwarem z surowca. Są one pomocne w ropnych ranach i owrzodzeniach, trądziku, liszajach, różnych wypryskach skórnych i egzemach. Kąpiele z dodatkiem ziela stosuje się w stanach zapalnych skóry, zwichnięciach oraz chorobach skórnych związanych z nieprawidłową przemianą materii.

Ciekawostki

Drobne nasiona rdestu ptasiego łatwo się rozprzestrzeniają. Często są przenoszone są na podeszwach butów i oponach pojazdów oraz jako zanieczyszczenie nasion roślin uprawnych. Są też atrakcyjne dla owadów, które roznoszą je przyczyniając się do rozsiewania gatunku. Mamy więc w tym przypadku do czynienia z zoochorią. Choć obecnie rdest ptasi jest rzadko stosowany, istnieją doniesienia wskazujące na to, że był znany i wykorzystywany jako roślina lecznicza już w starożytności. Roślina może być źródłem barwników – żółtego, zielonego i niebieskiego. W niektórych źródłach można przeczytać, że rdest ptasi jest jadalny. Można też znaleźć wzmianki o jego właściwościach allelopatycznych polegających m.in. na zdolności hamowania wzrostu roślin uprawnych np. sałaty czy lucerny.

Rdest ptasi (Polygonum aviculare)
Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.