Robinia

Robinia pseudoaccia
Robinia pseudoacacia

Robinia jest popularnie sadzonym drzewem ozdobnym o pięknych kwiatach i charakterystycznych liściach. Często można ją także spotkać zdziczałą, bowiem świetnie sobie radzi bez żadnych zabiegów pielęgnacyjnych i nie ma dużych wymagań. Choć wydaje się powszechnie znana, często jest mylnie nazywana akacją. Nie każdy też wie o szerokim wachlarzu zastosowań tego interesującego drzewa.

Nazwa

Nazwa rodzajowa (Robinia) wzięła się od nazwiska Jana Robina – nadwornego ogrodnika i botanika królów Francji Henryka III i Henryka IV, który sprowadził robinię z Ameryki do Europy w 1601 r. Rodzaj obejmuje około 20 gatunków i jest częścią rodziny bobowatych, czyli motylkowatych (Fabaceae). Naukowa nazwa łacińska najpopularniejszego gatunku to : Robinia pseudoacacia L. W polskiej nomenklaturze funkcjonuje on jako robinia akacjowa, grochodrzew akacjowy lub robinia biała. Roślina jest także znana pod szeregiem nazw zwyczajowych takich jak : fałszywa akacja, biały grochodrzew, amerykańskie drzewo grochowe, grochownik czy groszek syberyjski. Często bywa też nazywana (nieprawidłowo) akacją, z którą jest powszechnie mylona. Mniej znane gatunki to : robinia lepka (Robinia viscosa) czy robinia włochata, zwana także szczeciniastą (Robinia hispida). Istnieje także szereg mieszańców międzygatunkowych np. robinia pośrednia (Robinia x ambigua) czy robinia Małgorzaty (Robinia x margaretta).

Występowanie

Ojczyzną robinii jest Ameryka Północna. Grochodrzew akacjowy występuje naturalnie na obszarze USA (przede wszystkim w kilku stanach: Pensylwanii, Georgii, Wirginii Zachodniej, Oklahomie, Illinois, czy Missouri). Dzięki wysokiej odporności wobec warunków środowiskowych gatunek ten rozprzestrzenił się niemal na wszystkie kontynenty. Od początków XVII w. robinia akacjowa jest uprawiana w Europie, gdzie pierwotnie zdobiła parki i ogrody, a obecnie można ją spotkać także zdziczałą na nieużytkach, obrzeżach lasów i w zaroślach. Dotyczy to także Polski, gdzie jej obecność w lasach została udokumentowana już w połowie XVIII w. W wielu miejscach świata jest uznawana za gatunek inwazyjny, ekspansywny i trudny w zwalczaniu. Inne gatunki oraz różne odmiany robinii są sadzone w charakterze roślin ozdobnych, jednak w Polsce są zdecydowanie mniej popularne i rzadziej spotykane od grochodrzewu białego.

Opis

Robinia akacjowa jest drzewem, które w naturalnych warunkach może osiągać wysokość nawet 30 m. Pień zazwyczaj nie jest zbyt gruby, pokryty brunatną korą, u starszych drzew mocno spękaną. Konary drzewa tworzą luźną koronę o nieregularnym kształcie. Gałązki są zaopatrzone w ciernie, które są przekształconymi przylistkami. Liście są nieparzystopierzaste, złożone z eliptycznych lub jajowatych, całobrzegich i nagich listków (w liczbie od 7 do 21). Kwiaty są białe, o budowie typowej dla rodziny motylkowatych, zebrane w luźne, zwisające kwiatostany typu grono, o długości około 10-20 cm. Zawierają po 10 pręcików, z których dziewięć jest zrośniętych. Są wonne i przyciągają owady. Owocem jest gładki, płaski strączek o długości około 10 cm, w którym znajduje się od 6 do 8 brązowych lub czarnych nasion nerkowatego kształtu. Robinia lepka (Robinia viscosa) dorasta do 12 m. Jej młode pędy są pokryte drobnymi cierniami, lepkie i owłosione. Kwiaty mają kolor różowy (można spotkać różne odcienie). Ponadto gatunek ten (zgodnie z nazwą) wytwarza lepkie strąki. Bardzo dekoracyjnym gatunkiem jest robinia włochata (Robinia hispida), która ma postać niewielkiego krzewu (do 1,5 m wysokości) i charakteryzuje się dużymi, ciemnoróżowymi kwiatami. Są one pozbawione zapachu. Na młodych pędach, szypułkach kwiatostanów oraz strąkach u roślin z tego gatunku gęsto wyrastają dość duże czerwone włoski (stąd nazwa).

Robinia akacjowa - strączki
Robinia akacjowa – strączki

Zastosowanie

Różne gatunki i odmiany robinii wykorzystuje się przede wszystkim jako rośliny ozdobne. Dekoracyjne liście i piękne kwiaty w połączeniu z małymi wymaganiami i odpornością na zanieczyszczenia sprawiają, że są to jedne z najpopularniejszych drzew sadzonych w miastach. Można je spotkać w parkach, alejach i na skwerach; są sadzone wzdłuż ulic i na trawnikach. Ale to nie wszystko. Wiele zalet posiada drewno robinii, które jest lekkie i sprężyste, a przy tym mocne i wytrzymałe, w związku z czym znajduje szerokie zastosowanie (m.in. w konstrukcjach budowlanych oraz do wyrobu sprzętu sportowego i mebli ogrodowych, budowy statków czy wyrabiania łuków). Jest też cenionym drewnem opałowym. Robinia akacjowa jest jedną z najcenniejszych roślin miododajnych w Polsce (dostarcza miodu znanego jako akacjowy). Jest także rośliną leczniczą, chociaż nasiona, kora i korzenie są silnie trujące. Surowcem zielarskim są kwiaty (Flos Pseudoacaciae albo Flos Robiniae), które wykazują działanie moczopędne, żółciopędne, rozkurczowe, uspokajające, napotne, przeciwzapalne i bakteriobójcze. Napar z kwiatów stosuje się w chorobach nerek i dróg moczowych (głównie skąpomoczu i zakażeniach bakteryjnych), nadkwaśności, dolegliwościach wątroby i żołądka, a okłady z papki kwiatowej używane są zewnętrznie w nerwobólach i chorobie reumatycznej. Kwiaty są jadalne – można je spożywać na surowo (np. jako dodatek do sałatek czy deserów) albo przetworzone na syropy bądź konfitury. Olejek z kwiatów robinii akacjowej ma zastosowanie w przemyśle kosmetycznym. Mniej znanym przeznaczeniem jest pozyskiwanie z rośliny żółtego barwnika, służącego do barwienia tkanin i papieru.

Ciekawe odmiany :

Robinia akacjowa Frisia – odmiana cechuje się złocistożółtym zabarwieniem liści oraz luźną koroną, osiąga wysokość do około 8-10 m, wytwarza białe, intensywnie pachnące kwiaty, wykazuje sporą odporność na suszę;

Robinia akacjowa Umbraculifera – odmiana, która bez przycinania tworzy kulistą koronę; nie kwitnie – jej ozdobą są pierzaste liście, które wiosną i latem cieszą oko zielenią, a zimą wybarwiają się na żółto

Grochodrzew
Grochodrzew w okresie kwitnienia

Ciekawostki

Robinie są uznawane za drzewa krótkowieczne – żyją przeciętnie od 100 do 150 lat (rekordziści to 250-letnie egzemplarze). Jako typowi przedstawiciele rodziny bobowatych wchodzą w symbiozę z bakteriami brodawkowatymi i wzbogacają wierzchnią warstwę gleby w azot. Dlatego częstymi towarzyszami grochodrzewu są rośliny azotolubne (np. przykład pokrzywa czy glistnik jaskółcze ziele). Wyjątkowo okazałą robinię akacjową można zobaczyć na terenie leśnictwa Klemsko. Rekordowy okaz szczyci się średnicą 507 cm w obwodzie i wysokością 20 m i jest uznawany za najgrubszy w Polsce. Duże skupiska robinii akacjowej są zlokalizowane po obu stronach Odry i wokół Zielonej Góry, a największy jednogatunkowy las robiniowy (o niebagatelnej powierzchni 174 ha) znajduje się w Cigacicach w gminie Sulechów.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.