Róża pomarszczona

Róża pomarszczona (Rosa rugosa)
Róża pomarszczona (Rosa rugosa)

Róża nie bez powodu jest nazywana królową kwiatów. Niezaprzeczalne piękno róż przez wieki inspirowało artystów, ale także zachwycało „zwykłych śmiertelników” na całym świecie. A przecież uroda to nie wszystko… Róża pomarszczona – jeden z licznych gatunków dziko rosnących róż – to nie tylko piękne, delikatne kwiaty, ale także źródło cennych składników odżywczych, np. witaminy C. Warto poznać bliżej ten interesujący gatunek i dać mu szansę nie tylko w ogrodzie, ale także… w kuchni.

Nazwa

Róża pomarszczona nosi łacińskie miano Rosa rugosa. W języku polskim możemy się także spotkać z określeniami : róża fałdzistolistna bądź róża japońska (nazwa ta jest związana z pochodzeniem gatunku). Tak jak pozostałe gatunki róż, Rosa rugosa jest częścią rodziny różowatych (Rosaceae). Przydomki : „pomarszczona” i „fałdzistolistna” wzięły się od charakterystycznej faktury liści. Łacińską nazwę roślina zawdzięcza szwedzkiemu botanikowi – Carlowi Peterowi Thunbergowi, który opisał ją w swoim dziele Flora Japonica, opublikowanym w 1784 r. W polskim nazewnictwie ludowym gatunek jest znany jako babicha lub baźka. Warto wspomnieć, że róża pomarszczona cechuje się dużą zmiennością oraz tworzy liczne mieszańce z innymi gatunkami.

Róża pomarszczona w zimowej szacie
Róża pomarszczona w zimowej szacie

Występowanie

Zasięg występowania dziko rosnącej róży pomarszczonej jest dosyć duży. Gatunek ma swoją ojczyznę we wschodniej części Azji (Japonia, Korea, Chiny, Kamczatka). Stamtąd został przywieziony do Europy (np. pod koniec XVIII w. trafił do Wielkiej Brytanii) w charakterze rośliny ozdobnej i stopniowo starał się coraz bardziej popularny, aż na dobre się zadomowił. Oprócz egzemplarzy obecnych w uprawie sporo jest osobników zdziczałych, które nie mając dużych wymagań potrafią się rozprzestrzeniać i świetnie sobie radzą w naturalnym środowisku. Na pewnych obszarach róża pomarszczona poczuła się na tyle dobrze, że zaczęła dominować nad rodzimą roślinnością i jest obecnie uważana za gatunek inwazyjny (np. na wybrzeżu Bałtyku i Morza Północnego). Roślinę można także spotkać na kontynencie amerykańskim (Stany Zjednoczone, Kanada) oraz w Nowej Zelandii. W Polsce różę pomarszczoną zaczęto uprawiać w szóstej dekadzie XX w. W następnych latach roślina stopniowo rozprzestrzeniała się oraz dziczała z upraw i obecnie możemy ją spotkać w wielu miejscach naszego kraju.

Róża pomarszczona – owoc

Opis

Róża pomarszczona jest szeroko rozgałęziającym się krzewem, osiągającym wysokość około 1-1,5 m. Rośnie ekspansywnie, tworząc gęste zarośla, które w sprzyjających warunkach potrafią zajmować znaczną przestrzeń. Z podziemnych, zdrewniałych kłączy wyrastają nad ziemię pędy pokryte żółtobrązową korą i gęstymi kolcami. Ulistnienie jest skrętoległe. Liście są nieparzystopierzaste, złożone z drobnych skórzastych listków eliptycznego kształtu (w liczbie od 5 do 9). Wierzchnia strona blaszki liściowej jest pomarszczona i błyszcząca, spodnia – cechuje się jaśniejszą barwą i gęstym owłosieniem. Brzegi liści są piłkowane, a ogonki liściowe pokryte kolcami. Niewątpliwą ozdobą róży pomarszczonej są duże (o średnicy od 5 do 10 cm), pięciokrotne kwiaty w jaskrawo różowym kolorze z licznymi pręcikami i słupkami. Wyrastają one pojedynczo lub są zgrupowane po 2-3 sztuki na szczytach pędów. Warto wspomnieć, że istnieje naturalnie występująca odmiana o kwiatach białych (Rosa rugosa var.alba), jest ona jednak znacznie rzadziej spotykana od formy typowej (z różowymi kwiatami). Kwitnienie jest najbardziej obfite w czerwcu i lipcu, ale kwiaty mogą być obecne na krzewie nawet do początku jesieni. Po zapyleniu zawiązują się owoce rzekome, z hypancjum o kulistym, lekko spłaszczonym kształcie i czerwonej barwie, średnicy do 2,5 cm. Wewnątrz nich mieści się od kilkudziesięciu do nawet ponad setki owoców właściwych, w postaci drobnych, kanciastych niełupek. Owoce mogą pozostać na bezlistnym krzewie przez całą zimę.

Rosa rugosa - odmiana o białych kwiatach. Zdjęcie zrobione na wydmach w miejscowości Piaski na Mierzei Wiślanej
Rosa rugosa – odmiana o białych kwiatach. Zdjęcie zrobione na wydmach w miejscowości Piaski na Mierzei Wiślanej

Zastosowanie

Opisywany gatunek jest chętnie sadzony jako roślina ozdobna. Uprawa i rozmnażanie są łatwe, a roślina odporna i mało wymagająca. Ozdobą krzewu są piękne kwiaty oraz efektowne, czerwone i błyszczące owoce. Wyhodowano szereg odmian o interesujących cechach, które mogą stanowić barwną dekorację każdego ogrodu – np. rośliny o kwiatach pełnych, barwy żółtej, czerwonej czy białej albo w jednym z kilku odcieni różu. Dodatkowym atutem róży pomarszczonej jest piękny, zniewalający zapach jej kwiatów. Gatunek i jego odmiany sprawdzą się także w charakterze roślin okrywowych. Poleca się je do umacniania skarp i miejsc narażonych na erozję oraz jako osłonę przed wiatrem. Ponadto róża fałdzistolistna jest rośliną leczniczą. Wykorzystuje się przede wszystkim hypancja, których największym bogactwem jest duża ilość witaminy C. Ze względu na jej obecność przetwory z owoców róży pomarszczonej działają wzmacniająco na organizm, wspomagają funkcjonowanie naczyń krwionośnych i pełnią rolę naturalnych przeciwutleniaczy. Owoce rzekome świetnie nadają się na przetwory. Oczyszczone z właściwych owoców oraz drobnych włosków hypancja mogą być surowcem do wytwarzania dżemu, nalewki bądź dodatkiem do herbaty. Z płatków robi się konfiturę różaną wykorzystywaną do ciast, ciastek i deserów (również jako nadzienie do pączków).

Ciekawostki

Róża pomarszczona ze względu na pożądane cechy (jakimi są np. mała podatność na choroby czy duża mrozoodporność), posłużyła ogrodnikom do uzyskania szeregu odmian uprawnych, nazywanych mieszańcami Rugosa (w Europie uprawia się ich około pięćdziesięciu). Różę pomarszczoną można w większej ilości spotkać na wybrzeżu. Rośliny są wytrzymałe wobec warunków środowiska (m.in. znacznego zasolenia podłoża) i nie mają dużych wymagań, dlatego potrafią porastać nawet piaszczyste wydmy. Sprzyjająca jest też dla nich bliskość morza, ponieważ woda morska jest jednym z nośników służących do rozsiewania nasion. Owoce rzekome róży pomarszczonej są pożywieniem wielu ptaków oraz drobnych ssaków. Ponadto zawierają galaktolipid (GOPO), o działaniu przeciwzapalnym i przeciwreumatycznym potwierdzonym w badaniach.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.