Rozchodnik ostry

Rozchodnik ostry (Sedum acre)

Rozchodnik ostry to jeden z najpowszechniej występujących w Polsce gatunków rozchodników. Zasłynął jako roślina lecznicza, wykorzystywana głównie w medycynie ludowej. Wyciąg z jego ziela leczy drobne rany i wybiela przebarwienia skóry. Roślina jest łatwo rozpoznawalna dzięki charakterystycznym, jaskrawożółtym kwiatom, które czynią z niej także atrakcyjną roślinę ozdobną, często sadzoną na rabatach i skalniakach.

Nazwa

Rozchodnik ostry (łac. Sedum acre) jest częścią licznego w gatunki (około 400) rodzaju rozchodnik (Sedum) oraz rodziny gruboszowatych (Crassulaceae). Nazwa rodzaju wzięła się od łacińskiego słówka sedeo, czyli „siedzieć” i nawiązuje do płożącego pokroju części roślin. Z kolei człon gatunkowy nazwy naukowej (acre) odzwierciedla cierpkość, jaką rozchodnik ostry wykazuje w smaku (acerbus w języku łacińskim oznacza właśnie „cierpki”). W mowie potocznej rozchodnik ostry znany jest u nas jako : kanie sadło, koczna róża, nieśmiertelnik dziki, pryszczyniec, pryszczyrnik, ptasia trawa, rozchodzeń, rojewnik, wronie ziele, wronie sadło bądź rycytnik. W krajach anglojęzycznych można się spotkać z określeniem „złocisty mech” (goldmoss), które o sposób nieco poetycki oddaje wygląd roślin tego gatunku.

Występowanie

Przedstawicieli opisywanego gatunku można spotkać w stanie dzikim na obszarze niemal całej Europy, w zachodniej części Azji (np. w Turcji) oraz na Syberii i Kaukazie, a także w północnej części Afryki. Rozchodnik ostry łatwo zaadoptował się także (m.in) w Ameryce Północnej, Nowej Zelandii i Japonii, w których to miejscach występuje jako gatunek naturalizowany. Tak, jak większość gruboszowatych, rozchodnik ostry lubi miejsca nasłonecznione oraz suche, w których ma dostęp do przepuszczalnego podłoża. Dobrze czuje się na piaszczystych polanach i łąkach, niezalesionych zboczach, murawach i na skrajach plaż. Jest także rośliną synantropijną – można go spotkać na torowiskach i hałdach, żwirowiskach i w różnych miejscach o charakterze ruderalnym. W Polsce rozchodnik ostry rośnie powszechnie na całym niżu oraz na pogórzu. Oprócz stanowisk naturalnych gatunek występuje także w formie nasadzeń ozdobnych.

Opis

Rozchodnik ostry jest niewielkich rozmiarów byliną, tworzącą przy ziemi gęste i rozłożyste kępy. Dorasta do wysokości około 10 cm (mimo, iż jego łodygi mogą być nieco dłuższe (do 15 cm), jednak poprzez częściowe płożenie się przy ziemi wysokość całej kępy zazwyczaj nie przekracza wspomnianych 10 cm). Gatunek posiada typowe dla sukulentów mięsiste liście, magazynujące wodę. Są one siedzące, bardzo drobne (około 4-6 mm długości) i jajowato – lancetowatego kształtu, lekko spłaszczone w górnej części i zwężające się ku wierzchołkowi. Wyrastają gęsto na łodygach płonnych, znacznie rzadziej na pędach z kwiatami. W części szczytowej pędów rozchodnik ostry wykształca charakterystyczne, jaskrawożółte kwiaty zabrane w podbaldachy. Każdy z nich posiada 5 ostro zakończonych płatków, 10 pręcików i 5 słupków. Wyglądem kwiaty rozchodnika przypominają ozdobne gwiazdki. Kwitnienie przypada w miesiącach maj – sierpień. Owocem jest gładki, wydłużony mieszek.

Rozchodnik ostry (Sedum acre)

Zastosowanie

Dawniej rozchodnik ostry był w szerokim zakresie stosowany w ziołolecznictwie. Jako surowiec leczniczy wykorzystywano ziele, które jest bogate w takie składniki, jak : alkaloidy, garbniki, flawonoidy, śluzy, cukry i kwasy organiczne. Wyciągi z niego zwiększają wydzielanie potu i działają moczopędnie, co powoduje spadek ciśnienia tętniczego, dlatego medycyna ludowa zalecała preparaty z rozchodnika m.in. w nadciśnieniu i miażdżycy. Surowiec ma także działanie rozwalniające i bywał stosowany w zaparciach. Zewnętrznie rozchodnik ostry był wykorzystywany do łagodzenia objawów chorób skóry oraz leczenia ran (ze względu na właściwości przeciwzapalne, ściągające, przeciwbólowe i regenerujące). Trzeba jednak pamiętać, że sok z rośliny może działać drażniąco na skórę. Obecnie stosowanie rozchodnika ostrego w ziołolecznictwie znacznie straciło na popularności. Większe dawki mogą być szkodliwe, dlatego odradza się samodzielne podejmowanie leczenia. Zatrucie objawia się nudnościami, wymiotami, bólem brzucha, a nawet – porażeniem układu oddechowego.

Przykłady zastosowania leczniczego :

Odwar z ziela – do płukania jamy ustnej, gardła i krtani w stanach zapalnych i nieżytach

Okłady ze zmiażdżonego ziela – w anginie, zapaleniu gardła i węzłów chłonnych

Przymoczki nasączone odwarem z ziela – do usuwania piegów, brodawek i przebarwień skóry

Opisywany gatunek to także ceniona roślina ozdobna. Jest mało wymagający i wytrzymały, odporny na choroby i szkodniki. Płytki system korzeniowy sprawia, że rozchodnik ostry może rosnąć np. na murkach i skalniakach, gdzie inne rośliny nie zdołałyby sobie poradzić z niedostateczną ilością gleby. Przydaje się do tworzenia miejscowych zadarnień i jako roślina okrywowa. Wyhodowano kilka odmian ozdobnych tego gatunku, które pięknie prezentują się w ogrodach i cieszą oczy jaskrawą barwą kwiatów. Rozchodnik ostry może być także uprawiany w doniczkach, np. w towarzystwie innych sukulentów.

Kilka słów na temat uprawy

Rozchodnik ostry jest rośliną „wdzięczną” i bardzo łatwą w uprawie. Nie ma praktycznie żadnych specjalnych wymagań i może rosnąć nawet w ubogiej glebie. Choć jest w stanie rosnąć w każdym podłożu, jednak zdecydowanie preferuje gleby luźne i przepuszczalne, ziarniste, z dużą zawartością piasku bądź żwirku. Najbardziej korzystne są dla niego miejsca nasłonecznione (przy czym może rosnąć także w miejscach częściowo zacienionych). Młode rośliny są bardziej wrażliwe na brak wody, starsze potrafią przetrwać okresową suszę. Pielęgnacja rozchodnika ostrego ogranicza się do odchwaszczania, podlewania w upalne dni oraz umiarkowanego nawożenia (w miarę potrzeb). Roślinę bardzo łatwo rozmnaża się z sadzonek pędowych, które szybko się ukorzeniają.

Ciekawostki

Piękne i trwałe rozchodniki ostre zgodnie z ludową tradycją wplatano w wianki wykonywane przy okazji uroczystości (i oktawy) Bożego Ciała i święcono w kościołach. Niektóre źródła podają, że rozchodnik ostry jest rośliną jadalną, która może być spożywana na surowo bądź gotowana. Jego młode pędy i listki o nieco pikantnym, cierpkawym smaku mogą być dodatkiem do sałatek i różnych potraw, ale należy ich używać z umiarem (wyłącznie w charakterze przyprawy !), ponieważ w większych ilościach rozchodnik ma trujące właściwości. W homeopatii rozchodnik ostry ma zastosowanie do leczenia żylaków odbytu.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.