Sadziec konopiasty

Sadziec konopiasty (Eupatorium cannabinum)

Przedstawicieli gatunku Eupatorium cannabinum najczęściej można spotkać na skraju zbiornika wodnego lub podmokłej łące. Roślina tworzy okazałe kępy i przyciąga wzrok brudno-różowymi kwiatostanami. Dawniej ziele i kłącza sadźca konopiastego były wykorzystywane w zielarstwie, lecz  obecnie w tej dziedzinie roślina poszła w zapomnienie i praktycznie nie jest stosowana. Sadziec zyskuje natomiast popularność jako mało wymagający gatunek ozdobny i coraz częściej jest sadzony wokół dużych oczek wodnych albo w parkach i ogrodach dysponujących wilgotną glebą.

Nazwa

W obrębie rodzaju Eupatorium wyróżnia się około 40 gatunków, przy czym sadziec konopiasty jako jedyny spośród nich jest rdzennie europejski. Rodzaj jest częścią rodziny astrowatych (Asteraceae). Opisywana roślina bywa niekiedy nazywana majerankiem konopiastym, majerankiem wodnym, sadźcem konopnicą lub upatrunkiem konopnym. Jednak wbrew tym określeniom sadziec nie ma nic wspólnego z majerankiem (Origanum majorana) – gatunki nawet nie są spokrewnione. Naukowa nazwa łacińska sadźca konopiastego to Eupatorium cannabinum. Roślina zawdzięcza ją Karolowi Linneuszowi. Nazwa rodzaju wzięła się od żyjącego w latach 132 – 63 p.n.e. króla Pontu Mitrydatesa VI Eupatora, który prawdopodobnie jako pierwszy zaczął stosować w medycynie należące do niego (w sensie do obecnego rodzaju Eupatorium) rośliny, upatrując w nich antidotum na trucizny. Określenie „konopiasty” nawiązuje do wyglądu liści, które kształtem przypominają liście konopi (rodzaj Cannabis).

Występowanie

Zasięg naturalnego występowania sadźca konopiastego to prawie cała Europa (z wyjątkiem dalekiej północy), zachodnia część Azji oraz północne krańce Afryki (Maroko, Algieria). Jako roślina ozdobna gatunek trafił do Ameryki Północnej, gdzie obecnie jest uprawiany bądź występuje w formie zdziczałej. Roślina upodobała sobie miejsca wilgotne. Dość często można ją spotkać w cienistych zagajnikach, ale równie dobrze poradzi sobie na stanowiskach słonecznych, o ile będzie mieć dostęp do mokrego podłoża (rosnąc np. nad brzegami wód czy otwartych kanałów). Sadźce konopiaste rosną na ogół na podmokłych łąkach, mokradłach ,w rowach, zaroślach i na skraju lasów. W Polsce gatunek występuje pospolicie. Urodę sadźca docenili ogrodnicy i roślina jest obecnie uprawiana jako gatunek ozdobny w ogrodach i parkach. Wyhodowano kilka odmian ozdobnych, które sadzi się na klombach i rabatach.

Opis

Sadziec konopiasty jest okazałą byliną, która wyrasta z grubego kłącza. Osiąga do 150 cm wysokości i tworzy szerokie kępy. Roślina wykształca proste, wzniesione, czerwonawo zabarwione łodygi; rozgałęzione i krótko owłosione. Z nich naprzemianlegle wyrastają trójdzielne zielone liście. Mają one do 15 cm długości i są osadzone na krótkich ogonkach lub siedzące. Pojedyncze odcinki są lancetowatego kształtu, mają grubo piłkowane brzegi i zaostrzony wierzchołek. Na szczytach pędów zawiązują się drobne, złożone z 4 – 6 kwiatów koszyczki kwiatowe. Te z kolei zebrane są w okazałe baldachogrona. Kwiaty rurkowate są obupłciowe i mają charakterystyczną brudno-różową barwę. Gatunek kwitnie w miesiącach lipiec – wrzesień, a do kwiatów zlatują się gromadnie owady. Po zapyleniu zawiązują się owoce. Są to drobne, czerwono – brązowe niełupki z puchem (mają włosy długości 3 – 5 mm), dzięki któremu są rozsiewane przez wiatr. Sadziec konopiasty jest hemikryptofitem. Zimą wytrzymuje temperatury do – 25°C. Nasiona opisywanego gatunku dojrzewają od sierpnia do października.  

Sadziec konopiasty (Eupatorium cannabinum)

Zastosowanie

Obecnie sadziec konopiasty jest już prawie zapomniany, ale dawniej miał liczne zastosowania w medycynie tradycyjnej. Surowce zielarskie to : kłącza, które wykopuje się na wiosnę lub jesienią oraz ziele (Herba eupatorii) pozyskiwane w pełni kwitnienia. O ich roli decydują liczne składniki biologicznie czynne : olejek eteryczny, gorycze (m.in. euparyna, eupatoryna, eupaterol), saponiny, inulina, żywice, sole mineralne, garbniki. Preparaty sporządzone z sadźca konopiastego wykazują działanie : przeciwzapalne, moczopędne, żółciotwórcze, żółciopędne, przeczyszczające, bakteriobójcze i antyseptyczne. Łagodzą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – pobudzając wydzielanie soku żołądkowego, działając rozkurczowo i wiatropędnie.

Dawniej chętnie wykorzystywano odwar z kłączy lub ziela sadźca konopiastego. Był on stosowany w chorobach wątroby, pęcherzyka żółciowego, bólach brzucha, niestrawności, słabym łaknieniu, zaburzeniach przemiany materii czy otyłości. Roślina była też pomocna w nawykowych zaparciach i niedomaganiu przewodu pokarmowego u osób starszych oraz w łagodzeniu objawów przeziębienia i grypy. Współczesne badania wykazały, że w surowcach zielarskich pochodzących z sadźca znajdują się toksyczne (rakotwórcze) alkaloidy pirolizydynowe, co przyczyniło się do niemal całkowitego zaniechania stosowania tej rośliny w ziołolecznictwie. Dla własnego dobra warto używać jej wyłącznie pod kontrolą doświadczonego fitoterapeuty.  

Uprawa

Sadziec konopiasty jest uprawiany dla celów dekoracyjnych, zwłaszcza w postaci odmian ozdobnych. Jest to gatunek łatwy w uprawie, o małych wymaganiach. Dobrze sprawdza się w ogródkach z żyzną, próchniczą ziemią lub podłożem gliniastym o stałej, wysokiej wilgotności. Preferuje gleby obojętne i zasadowe. Można go posadzić wokół oczka wodnego, na stanowisku słonecznym lub półcienistym. Roślina może być źródłem kwiatów ciętych przeznaczonych do wazonu, ale kwitnące pędy nadają się także do suchych bukietów i kompozycji florystycznych. Aby sadziec konopiasty powtarzał kwitnienie i było ono obfite, warto na bieżąco usuwać przekwitnięte kwiatostany. Zadbane egzemplarze pięknie prezentują się w ogrodzie. Sadziec przyciąga rzesze owadów – m.in. chrząszczy oraz pszczół (dla których jest źródłem nektaru). Jest też wprost uwielbiany przez motyle. Roślina może być rozmnażana z nasion albo poprzez podział kęp.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.