Sępolia

Sępolia fiołkowa (Saintpaulia ionantha)

W Polsce mało kto słyszał o sępolii. Przyjęło się natomiast określenie „fiołek afrykański” – całkowicie niepoprawne z botanicznego punktu widzenia. Ta wdzięczna roślina nie ma bowiem nic wspólnego z fiołkami… No może poza wyglądem kwiatów i ich (w niektórych przypadkach) „fiołkową” barwą. Jednak niezależnie od tego, jak ją nazywamy – niezaprzeczalnym faktem jest, iż sępolia to jedna z najładniejszych i najczęściej uprawianych roślin doniczkowych.

Nazwa

Rodzaj sępolia (po łacinie Saintpaulia) obejmuje (według najnowszych klasyfikacji) zaledwie 9 gatunków i 8 podgatunków roślin i jest częścią rodziny ostrojowatych (Gesneriaceae). Polska nazwa rodzajowa jest spolszczoną wersją nazwy łacińskiej, a ta z kolei wzięła się od nazwiska odkrywcy tej interesującej i oryginalnej rośliny. A był nim gubernator kolonii niemieckiej Walter Saint Paul-Illaire, który odnalazł sępolię w górzystej dżungli Tanganiki (obecnie Zjednoczona Republika Tanzanii) pod koniec XIX w. (prawdopodobnie w 1892 r.). Gatunkiem, który zdobył największą popularność (a wręcz międzynarodową sławę) jest sępolia fiołkowa (Saintpaulia ionantha). W Polsce, a także w wielu innych krajach, roślina ta jest znana jako „fiołek afrykański”, które to określenie nawiązuje do jej wyglądu oraz afrykańskiego pochodzenia.

Występowanie

Ojczyzną wszystkich gatunków sępolii jest Afryka. W naturze rośliny te występują przede wszystkim w południowo – wschodniej części kontynentu. Z największą liczbą dziko rosnących gatunków sępolii mamy do czynienia w Tanzanii. Warto podkreślić, że wszystkie są wybitnie ciepłolubnymi przedstawicielami flory – idealne warunki do życia znalazły w strefie klimatu tropikalnego. Fiołek afrykański (Saintpaulia ionantha) występuje naturalnie w Tanzanii oraz południowo-wschodniej Kenii.

Sępolie (szczególnie sępolia fiołkowa) zyskały popularność jako rośliny ozdobne i obecnie w charakterze roślin domowych są uprawiane niemal na całym świecie. W ciepłych krajach mogą być z powodzeniem sadzone w gruncie np. w przydomowych ogródkach. Fiołek afrykański pojawił się w  uprawie w latach 30-tych XX w. w USA, potem rozprzestrzenił się na inne kontynenty. W europejskich domach na dobre zagościł dopiero po II wojnie światowej, a prawdziwy rozkwit jego popularności miał miejsce w latach 60 i 70-tych ubiegłego wieku.

Opis

Sępolia fiołkowa to roślina wieloletnia. Osiąga do 15 cm wysokości i około 30 cm szerokości. Najbardziej rzucającą się w oczy cechą jej wyglądu jest gęsta rozeta liści. Łodyga sępolii jest krótka i niepozorna. Liście wyrastają na długich, owłosionych ogonkach ze środka rozety. Pojedynczy liść jest jajowatego kształtu, gruby i mięsisty, z wyraźnie widocznym unerwieniem. Blaszka liściowa jest lekko wypukła, pokryta gęstym meszkiem z delikatnych, miękkich włosków, brzegiem lekko pofalowana lub zaokrąglona do dołu. Wierzchnia strona liścia jest ciemnozielona, spodnia natomiast jest często ciemno różowej lub blado czerwonej barwy. Kwiaty wyrastają na cienkich, wzniesionych łodyżkach pomiędzy liśćmi. Zebrane są po kilka (3 – 10) tworząc kwiatostany w formie grona. Rosnąca w naturze sępolia fiołkowa ma ciemnoniebieskie kwiaty, natomiast w przypadku odmian ozdobnych możemy mieć do czynienia z kwiatami o płatkach barwy białej, różowej, purpurowej, niebieskiej czy fioletowej. Pojedynczy kwiat ma średnicę 2-3 cm i 5 aksamitnych płatków. Nasiona są drobne, zamknięte w kapsułkach.

Zastosowanie

Ze względu na nietuzinkową urodę sępolia fiołkowa niedługo po odkryciu zyskała popularność jako roślina ozdobna. Ma niewielkie wymiary, dlatego sprawdzi się w każdym wnętrzu. Przy tym nie należy do roślin wymagających i daje się łatwo rozmnażać. Wyhodowano ponad 100 odmian i mieszańców sępolii fiołkowej, zachwycających kwiatami w całej gamie pięknych barw i ich odcieni – od bieli poprzez czerwień, róż, niebieski czy liliowy, aż po ciemny fiolet. Kwiaty mogą być przy tym pojedyncze lub pełne, o płatkach jedno- lub dwukolorowych z gładkimi lub postrzępionymi brzegami. Bardzo ładnie prezentują się kompozycje z kilku egzemplarzy sępolii różniących się barwą kwiatów. Niewątpliwą ozdobę stanowią też mięsiste, pokryte delikatnym, ale wyraźnym meszkiem liście. Choć w naszych warunkach uprawa sępolii jest możliwa wyłącznie w pomieszczeniach, to jednak niekoniecznie należy uważać ten fakt za jej wadę. Fiołek afrykański może bowiem cieszyć nas swoją urodą praktycznie przez cały rok (jego okres kwitnienia trwa przeważnie od wiosny aż do października, a nawet listopada). Jest przy tym mało wymagający, a duża różnorodność odmian sprawia, że każdy może wybrać coś dla siebie.  

Sępolia fiołkowa (Saintpaulia ionantha)

Uprawa fiołka afrykańskiego

  1. Stanowisko. Najlepsze będzie miejsce widne, ale oferujące światło łagodne i rozproszone. W grę wchodzi parapet okna wschodniego i zachodniego, a nawet północnego. Silne promienie słoneczne mogą powodować powstawanie żółtych plam na liściach. Fiołek afrykański może rosnąć w miejscach ciemnych, ale należy pamiętać że przy małej ilości światła kwitnienie będzie skąpe i rzadkie.
  2. Najlepsze będzie przepuszczalne podłoże bogate w próchnicę, o kwaśnym odczynie (pH 4,5 – 5) np. z dużą zawartością torfu i perlitem. Doniczka powinna być szeroka i raczej płytka, co wiąże się z faktem, iż sępolia ma krótkie korzenie. Starajmy się przesadzać fiołka afrykańskiego jak najrzadziej – ciasna doniczka sprzyja lepszemu kwitnieniu.
  3. Bardzo istotną sprawą w przypadku fiołka afrykańskiego jest podlewanie, które wykonujemy 2-3 razy w tygodniu. Roślina nie lubi mieć mokrych liści, dlatego nie należy jej zraszać. Wodę wlewamy do podstawki, a nadmiar odlewamy po upływie pół godziny. Zbyt duża wilgotność gleby jest przyczyną gnicia ogonków liściowych, a zalewanie liści powoduje ich brązowienie i opadanie.
  4. Zarówno latem, jak i zimą sępolii należy zapewnić stabilną temperaturę w przedziale 16 – 20°C. Trzeba pamiętać, że fiołek afrykański jest bardzo wrażliwy na zmiany temperatury, zwłaszcza gwałtowne wychładzanie liści oraz przeciągi. Służy mu natomiast wysoka wilgotność powietrza.

Ciekawostki

Sępolia fiołkowa jest uważana za roślinę bardzo przyjazną człowiekowi, źródło tzw. „dobrej energii”. Zgodnie z filozofią feng shui jej pozytywny wpływ na organizm ludzki wynika z harmonijnej budowy oraz pełnego równowagi i stabilności pokroju rośliny. Fiołkowi afrykańskiemu przypisuje się ponadto zdolność neutralizowania nieprzyjemnych zapachów. W swoim naturalnym środowisku sępolie powoli stają się coraz rzadsze. Jest to spowodowane rozwojem przemysłu i rolnictwa, przekształceniami naturalnego krajobrazu oraz rosnącym zanieczyszczeniem środowiska. Kilka gatunków i podgatunków uważanych jest już nawet za zagrożone wyginięciem. W wielu kulturach fiołek afrykański jest kojarzony z macierzyństwem, dlatego jest często wręczanym prezentem dla mam (np. z okazji ich święta).

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.