Tawuła

Tawuła japońska (Spiraea japonica)
Tawuła japońska (Spiraea japonica)

Tawuły to popularne w Polsce krzewy ozdobne. Ich atutem są urocze drobne kwiatuszki, zebrane w gęste kwiatostany, które wyglądem przypominają miniaturowe bukieciki. Obfitość gatunków i odmian, z jaką mamy do czynienia w obrębie rodzaju sprawia, że każdy miłośnik flory znajdzie coś dla siebie. Mało wymagające i trwałe rośliny mogą być ozdobą klombu, rabaty czy trawnika przez wiele lat.

Nazwa

Rodzaj tawuła nosi łacińską nazwę Spiraea i obejmuje kilkadziesiąt (według niektórych źródeł prawie sto) gatunków. Najbardziej znanymi w Polsce przedstawicielami są : tawuła japońska (Spiraea japonica), która nazywana jest także tawułą Bumalda bądź tawułą drobną, tawuła wierzbolistna, znana także jako tawuła bawolina (Spiraea salicifolia), tawuła średnia (Spiraea media) czy mieszaniec – tawuła szara (Spiraea x cinerea). Samo słowo spiraea wywodzi się z języka greckiego i jest przekształceniem wyrazu speira oznaczającego spiralę albo wieniec. Nazwa ugruntowała się w świecie botanicznym dzięki Karolowi Linneuszowi. Człony gatunkowe nazw poszczególnych roślin często wskazują na pochodzenie danego gatunku bądź jakąś jego specyficzną cechę (japonica – japoński). Cały rodzaj Spiraea jest częścią dużej rodziny różowatych (Rosaceae).

Występowanie

Wszystkie gatunki z rodzaju Spiraea występują naturalnie w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej, przy czym ojczyzn poszczególnych gatunków należy szukać w różnych miejscach. A mnogość gatunków, ich mieszańców i odmian jest imponująca. Przykładowo tawuła japońska (jak sama nazwa wskazuje) pochodzi z Japonii oraz innych części Azji tj. Chin i Korei. Naturalne dla tego gatunku są siedliska o dużej wilgotności : obszary nadbrzeżne, podmokłe łąki i lasy, a nawet torfowiska. W XIX w. tawuła japońska trafiła do Europy jako gatunek ozdobny. W podobnym czasie (około 1870 r.) znalazła się także w USA. W Polsce możemy spotkać dziko rosnących przedstawicieli trzech gatunków : tawuły średniej (Spiraea media), tawuły wierzbolistnej oraz zadomowionej tawuły ożankolistnej (Spiraea chamaedryfolia). Oprócz tego mamy szereg gatunków uprawianych w różnych częściach świata, głównie w ogrodach oraz jako element zieleni miejskiej. Ponieważ tawuły w większości nie mają dużych wymagań, zdarzają się „ucieczki” roślin z upraw i zasiedlanie środowiska naturalnego. W niektórych miejscach na świecie zjawisko to przebiega na tak dużą skalę, że pewne gatunki tawuł są obecnie uznawane za inwazyjne.

Tawuła szara
Tawuła szara

Opis

Wszystkie gatunki tawuł to krzewy liściaste o typowej dla rodziny różowatych budowie kwiatów. Każdy z nich posiada 5 płatków i 5 działek kielicha oraz liczne (od 15 do nawet 60) pręciki. Drobne kwiaty są skupione w gęste kwiatostany. Cechą wspólną tawuł są także pojedyncze liście o ząbkowanych brzegach oraz owoc w postaci torebki, która po wyschnięciu otwiera się z jednej strony. Oprócz tego każdy gatunek dysponuje oczywiście zestawem typowych dla siebie cech, które decydują o jego odrębności.

Tawuła japońska (Spiraea japonica) to krzew niewysoki – osiągający maksymalną wysokość około 1 m i podobną szerokość. Tworzy gęste kępy sztywnych, wzniesionych pędów, barwy brązowej lub brązowo-czerwonej. Liście jajowatego kształtu mają do 8 cm długości, ostre zakończenie i ząbkowane brzegi. Ułożone są na pędach skrętolegle; wyrastają na krótkich ogonkach. W czerwcu pojawiają się różowe lub prawie czerwone drobne kwiaty, zebrane w płaskie, efektowne baldachogrona. Pojedynczy kwiat jest pięciokrotny, o średnicy do 5 mm, zaopatrzony w długie pręciki. Kwitnienie trwa do września. Po zapyleniu powstaje owoc, który ma postać suchego, błyszczącego mieszka, zawierającego do 10 drobniutkich nasion. Warto wspomnieć, że gatunek ten posiada liczne interesujące odmiany.

Tawuła wczesna (Spiraea x arguta) dorasta do około 1,5 – 2 m wysokości. Odznacza się dość luźnym i bardzo rozłożystym pokrojem, z przewieszającymi się, opadającymi ku ziemi gałązkami. Zgodnie z nazwą kwitnie wczesną wiosną, dosłownie obsypując się gronami drobnych, białych kwiatów. Widok jest imponujący. Liście tawuły wczesnej są spiczasto zakończone, jasnozielonej barwy. Na tle innych tawuł gatunek ten odznacza się stosunkowo małą mrozoodpornością, dlatego zdarza się, że w czasie bardzo mroźnych zim dochodzi do jego przemarzania.

Tawuła szara (Spiraea x cinerea) najczęściej jest spotykana w naszych ogrodach w postaci odmiany ‚Grefsheim’. Jest to dość duży krzew (do 2 m wysokości) o zwieszających się pędach i charakterystycznych szarozielonych liściach. Wczesną wiosną (jeszcze zanim liście się rozwiną) na pędach rozkwitają obficie białe, drobne kwiaty. Tawuła szara jest cenionym elementem zieleni miejskiej, a to ze względu na małe wymagania stanowiskowe i dużą odporność na zanieczyszczenia powietrza.

Tawuła japońska
Tawuła japońska

Zastosowanie

Znaczna część tawuł nadaje się do wykorzystania w charakterze roślin ozdobnych. Małe wymagania i duża różnorodność w obrębie gatunków i odmian sprawiają, że są to krzewy chętnie sadzone w ogrodach, parkach czy na miejskich trawnikach. Większość z nich najlepiej sprawdza się w uprawie gruntowej, ale najpopularniejszy w Polsce gatunek – tawuła japońska nadaje się także do sadzenia w pojemnikach, ustawianych np. na balkonie czy tarasie. Do dyspozycji ogrodników są odmiany wczesne bądź późno kwitnące, o kwiatach barwy białej lub w różnych odcieniach różu, a także o dekoracyjnych liściach czy kaskadowo zwieszających się gałązkach. Tawuły mogą być sadzone pojedynczo albo w grupach z innymi krzewami. Niskie formy sprawdzą się jako rośliny okrywowe, a tawuła japońska może być z powodzeniem formowana na żywopłot. Tawuły są mrozoodporne i nie wymagają zbyt wielu zabiegów pielęgnacyjnych. Warto jednak pamiętać o odpowiednim przycinaniu pędów (odmiany wczesne – po zakończeniu kwitnienia, a późne – wczesną wiosną, przed pojawieniem się liści) i zapewnieniu roślinom słonecznego (ewentualnie półcienistego) stanowiska oraz żyznej i dość wilgotnej gleby.

Ciekawostki

W tkankach roślin z rodzaju Spiraea stwierdzono występowanie kwasu salicylowego. Tawuła japońska w warunkach naturalnych wykorzystuje cieki wodne do rozsiewania nasion. Roślina wytwarza mnóstwo drobniutkich nasion (2-2,5 mm), które rozprzestrzeniają się z nurtem wodnym, a następnie zakotwiczają przy brzegu dając początek nowym roślinom. Przystosowanie to tłumaczy związek tawuły japońskiej z miejscami o dużej wilgotności. Tawuła japońska ma kwiaty o przyjemnej woni. Przyciąga owady, w tym motyle i pszczoły i jest cenioną rośliną miododajną.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.