Tulipanowiec

Tulipanowiec amerykański
Tulipanowiec amerykański

Gdyby tulipany rosły na drzewie, mogłoby to wyglądać właśnie tak… To oryginalne drzewo całkiem słusznie jest uważane za jedno z najpiękniej kwitnących. Uroda tulipanowca sprawia, że jest powszechnie sadzony w parkach, alejach i ogrodach wielu krajów. Także w Polsce od kilku lat zyskuje coraz więcej sympatyków, tym bardziej że sadzonki można u nas nabyć bez problemu i roślina przestała być postrzegana jako nieznana i egzotyczna.

Nazwa

Łacińska nazwa rodzajowa – Liriodendron, pochodzi od greckich słów  λείριον (leirion) – „lilia” i  δένδρον (dendron)  – „drzewo”. Polska nazwa nawiązuje do podobieństwa kwiatów tego drzewa do kwiatów tulipana. Na tym jednak bliskość tych roślin się kończy. Tulipanowiec jest za to spokrewniony z magnolią, należy bowiem do rodziny magnoliowatych (Magnoliaceae).  Rodzaj Liriodendron obejmuje tylko dwa gatunki : tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera L.) i tulipanowiec chiński (Liriodendron chinense). Znane są jednak liczne odmiany tych gatunków. Popularne nazwy dla gatunku występującego w Ameryce to: żółta topola bądź topola tulipanowa (w nawiązaniu do rozmiarów i pokroju na podobieństwo topoli balsamicznych) oraz drzewo liry i drzewo siodłowe (te określenia wzięły się od charakterystycznego kształtu liści).

Występowanie

Ojczyzną tulipanowca amerykańskiego są wschodnie i południowo-wschodnie części Ameryki Północnej (lasy Appalachów). Jego naturalne stanowiska to doliny rzek, lasy liściaste i mieszane oraz wilgotne zbocza gór. Rośnie na wysokościach od poziomu bliskiego morza na Florydzie do 1500 m n.p.m. w Appalachach. W obecnych czasach występuje przeważnie w formie nasadzeń i obejmuje swym zasięgiem wschodnią Amerykę Północną i Kanadę, od Vermontu, przez zachodnie południe Ontario i Michigan, od południa do Luizjany i od wschodu do północnej Florydy. W 1663 r. Liriodendron tulipifera (jako jeden z pierwszych gatunków drzewiastych), został sprowadzony z Ameryki do Europy, gdzie szybko przyjął się jako roślina ozdobna zachwycając oryginalnymi liśćmi i kwiatami. Tulipanowiec chiński pochodzi ze środkowych i południowych Chin. Jego naturalne stanowiska są rzadkością, ze względu na znaczne przekształcenie naturalnego krajobrazu. Można go spotkać w chińskich prowincjach Anhui, Kuangsi, Jiangsu, Fujian, Kuejczou, Hubei, Hunan, Jiangxi, Shaanxi, Zhejiang, Syczuan i Junnan) oraz w północnym Wietnamie. Sadzi się go także w Ameryce Północnej  i w Europie np. w Anglii, Irlandii, Belgii, Holandii i w Niemczech.

Opis

Tulipanowiec amerykański odznacza się szybkim tempem wzrostu (młode rośliny przyrastają nawet 40-50 cm rocznie) i osiąga pokaźne rozmiary. W uprawie (w sprzyjających warunkach) dorasta 30 m wysokości, a w środowisku naturalnym nawet do 60 m, dzięki czemu znalazł się na liście najwyższych drzew liściastych Ameryki Północnej. Żyje 200-300 lat. Liście tulipanowca są dość duże (długość 10-15 cm i szerokość 10-20 cm) i mają charakterystyczny kształt : są czteroklapowe i na szczycie prosto ścięte lub nawet lekko wcięte, koloru  jasnozielonego z lekko seledynowym odcieniem. Ogonki liściowe mają od 10 do 12 cm długości. Kora drzewa jest szara, spękana. Tulipanowiec zakwita zwykle na przełomie maja i czerwca. Kwiaty – kremowo-żółte lub kremowo-zielone z pomarańczowym paskiem u podstawy każdego płatka, są kształtem podobne do kwiatów tulipana. Owocami są jedno- lub dwunasienne oskrzydlone orzeszki, które licznie zebrane (nawet po 100) tworzą suche i łuszczące się, podłużne, brązowe owocostany w kształcie kilkucentymetrowej szyszki. Po osiągnięciu dojrzałości (jesienią) rozpadają się i następnie nasiona tulipanowca są roznoszone przez wiatr. Pomimo  dużej ilości nasion wytwarzanej przez tulipanowiec, należy mieć świadomość, że jego zdolność rozmnażania jest mocno ograniczona, bowiem większość nasion jest płonna. Podobne cechy ma tulipanowiec chiński (Liriodendron chinense), który jednak nie osiąga tak imponujących rozmiarów, jak jego amerykański krewny. Ponadto odróżniają go nieco większe i bardziej powcinane liście oraz zielonkawe kwiaty. Jest  też znacznie bardziej wrażliwy na mróz, dlatego w Polsce praktycznie go nie spotkamy.

Tulipanowiec - liście
Tulipanowiec amerykański – liście

Zastosowanie

Ze względu na atrakcyjne kwiaty i oryginalne liście tulipanowiec jest przede wszystkim gatunkiem ozdobnym, sadzonym w parkach i ogrodach. Cieszy oko wyprostowaną, piramidalną lub owalną sylwetką i ładnie prezentuje się jako pojedyncze drzewo. Lubi miejsca w pełnym słońcu i dobrze znosi zanieczyszczenia powietrza. Ale to nie wszystko. Liriodendron tulipifera jest w Ameryce cenną rośliną miododajną. Kwiaty 20-letniego drzewa są źródłem nektaru, który pozwala uzyskać około 1,8 kg dobrej jakości ciemnoczerwonego miodu. Korzeń tulipanowca jest ponadto stosowany w USA jako przyprawa do piwa świerkowego – służy  do uzyskania właściwej goryczy piwa. W XIX w. wyciąg z korzenia Liriodendron tulipifera był stosowany w medycynie jako stymulant serca. Ponadto z rośliny wytwarzano tonik do leczenia reumatyzmu i niestrawności. Ładne drewno tulipanowca jest lekkie i miękkie, i w związku z tym nietrudne w obróbce. Znajduje zastosowanie do wyrobu mebli, sklejki, oklein i paneli, produkcji ołówków, zapałek czy instrumentów muzycznych. Jest także wykorzystywane w przemyśle papierniczym.  Nie bez znaczenia jest także wartość przyrodnicza – w Ameryce tulipanowiec jest źródłem pożywienia dla wielu zwierząt. Młode drzewa są chętnie podgryzane przez jelenie i króliki. Wiosenne kwiaty przyciągają nektarem owady i kolibry, a nasiona dostarczają pokarmu zarówno ptakom, jak i ssakom, np. ziębom, kardynałom, przepiórkom, myszom, wiewiórkom i królikom.

Ciekawostki

Tulipanowiec amerykański jest drzewem – symbolem dla stanów Kentucky, Tennessee i Indiana. Jest to jedno z najstarszych żyjących obecnie na Ziemi drzew liściastych. Świadczy o tym budowa kwiatów, które mają wiele cech pierwotnych i uchodzą za jedne z najprymitywniejszych wśród roślin okrytozalążkowych. Tulipanowiec ma dość kruche gałęzie, które łatwo łamią się podczas silnego wiatru. Z tego względu powinien być sadzony w miejscach zacisznych, z dala od budynków czy infrastruktury ogrodowej oraz samochodów. W Ameryce znane są tulipanowce posadzone przez George’a  Washingtona na Mount Vernon, które obecnie mają ponad 40 m wysokości. Ponadto Amerykanie kojarzą Liriodendron tulipifera z żyjącym w XVIII w. podróżnikiem, osadnikiem i traperem Danielem Boonem , który wykorzystał jego lekkie drewno do budowy łodzi. Najbardziej znany tulipanowiec w Polsce rośnie w parku we wsi Sichów (gmina Męcinka) w woj. dolnośląskim. Ma status pomnika przyrody i imponujące wymiary : obwód pnia 5 m i wysokość 32 m (dane z 2014 r.)

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.