Wawrzyn

Wawrzyn szlachetny (Laurus nobilis)

Liście wawrzynu są jedną z najpowszechniej stosowanych przypraw, dzięki czemu są znane niemal każdemu. Choć wyglądają niepozornie, ich gorzkawy smak jest nieodzowny dla wielu potraw. Ale nie tylko z tego powodu roślina stała się sławna. W starożytności gałązki wawrzynu splecione w wieńce zdobiły głowy zwycięzców – i stąd wzięło się określenie „zdobywać laury”, a także samo słowo laur (jako określenie nagrody). Poznajmy więcej interesujących faktów dotyczących tej rośliny.

Nazwa

Rodzaj wawrzyn (Laurus) liczy zaledwie dwa gatunki : wawrzyn szlachetny (Laurus nobilis) oraz wawrzyn azorski (Laurus azorica). Jest częścią rodziny wawrzynowatych, czyli inaczej laurowatych (Lauraceae). Nazwę łacińską nadał rodzajowi Karol Linneusz. W polskiej nomenklaturze dość często posługujemy się spolszczoną wersją nazwy łacińskiej (laur), a w mowie potocznej funkcjonuje kilka różnych określeń, takich jak : bobek, bobkowe drzewo, wawrzyn bobek, wawrzyn wieńcowy czy wawrzynowiśnia. Drugi z gatunków – wawrzyn azorski bywa niekiedy nazywany laurem makaronowym (ponieważ miejscem jego naturalnego występowania jest obszar Makaronezji). Warto wspomnieć, że na świecie funkcjonują także systemy klasyfikacyjne, które wyodrębniają trzy czy nawet cztery gatunki wawrzynu.

Wawrzyn szlachetny (Laurus nobilis)

Występowanie

Ojczyzną wawrzynu szlachetnego są obszary południowej Europy (basen Morza Śródziemnego), wschodniej Azji (Turcja, Syria) oraz północny skraj Afryki (Maroko). Wiadomo, że już w czasach starożytnych wspomniany gatunek był na tych terenach uprawiany, a dzisiejsze dzikie stanowiska prawdopodobnie są pozostałością dawnych nasadzeń. Z czasem roślina rozprzestrzeniła się i obecnie można ją spotkać w uprawie w wielu miejscach na świecie (m.in. na zachodzie i w centrum Europy, w Afryce oraz obu Amerykach). W krajach leżących w strefie klimatu umiarkowanego wawrzyn szlachetny sadzi się w pojemnikach i na zimę przenosi do pomieszczeń, ponieważ gatunek ten nie jest mrozoodporny. Drugi z wawrzynów – wawrzyn azorski rośnie w naturze na tzw. Wyspach Szczęśliwych (Wyspy Kanaryjskie, Wyspy Zielonego Przylądka, Azory, wyspy Selvagens). W ostatnich latach kilku badaczy wyodrębniło trzeci gatunek wawrzynu – wawrzyn kanaryjski (Laurus novocanariensis), którego występowanie miałoby się ograniczać do zachodnich Wysp Kanaryjskich (w tym Gran Canaria) i archipelagu Madery. W większości ujęć taksonomicznych (póki co) nie jest on jednak wymieniany.

Opis

Wawrzyn szlachetny jest krzewem lub niewielkich rozmiarów drzewem (w naturalnych warunkach dorasta do około 7 – 10 m) o pionowym i zwartym pokroju oraz czarnej korze. Posiada gęste ulistnienie, które stanowi jego największą ozdobę. Liście są dość sztywne; wyrastają na gałązkach skrętolegle i odznaczają się lancetowatym kształtem. Osiągają do 10 cm długości i 3 cm szerokości. Blaszka liściowa jest skórzasta, z lekko pofalowanym brzegiem i unerwieniem pierzastym. Z wierzchu jest ciemnozielona i błyszcząca, a pod spodem matowa. Liście są bardzo aromatyczne, w smaku gorzkie. Wawrzyn szlachetny wykształca drobne zielono-żółte kwiaty, które wyrastają po kilka w kątach liści. Jest to gatunek dwupienny, co oznacza, że kwiaty męskie i żeńskie są zlokalizowane na różnych osobnikach. Kwitnienie tego gatunku przypada w miesiącach marzec – kwiecień. Owoc to drobny pestkowiec przypominający jagodę – owalnego lub okrągłego kształtu, bez znaczenia kulinarnego, mierzący około 1 – 2 cm długości. Za młodu zielony, zmienia barwę na fioletowo – czarną w miarę dojrzewania. Każdy owoc zawiera pojedyncze nasiono.

Zastosowanie

Nie wszyscy wiedzą, że liście laurowe mają zastosowanie w ziołolecznictwie. Ich działanie lecznicze (przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwgrzybicze, żółciopędne, moczopędne, osłaniające, regenerujące czy rozkurczowe) opiera się na zawartości w surowcu olejku eterycznego (w którym obecne są m.in. takie substancje jak : cyneol, geraniol, eugenol i pinen), garbników, alkaloidów, flawonoidów, goryczy i śluzów. Wyciąg alkoholowy z liści stosuje się w schorzeniach żołądka i innych części przewodu pokarmowego, papki zrobione z liści łagodzą nerwobóle i dolegliwości reumatyczne, a kąpiele w odwarze z liści warto zastosować w przypadku infekcyjnych zmian skórnych, grzybicy oraz swędzących wysypek. Jednak zdecydowanie najczęściej spotkamy wawrzyn w kuchni, bowiem liście laurowe (popularnie nazywane także liśćmi bobkowymi), to jedna z najczęściej stosowanych przypraw. Ich specyficzny aromat i gorzkawy smak przyczyniają się do nadania potrawom pikantności. Liście wawrzynu dodaje się do dań z warzyw, mięsa, grzybów i ryb, różnego rodzaju zup i sosów oraz zalewy służącej jako marynata. Przez lata w naszych kuchniach królowały liście suszone; obecnie coraz częściej spotykamy wawrzyn szlachetny w doniczkach, dzięki czemu możemy wzbogacać smak potraw świeżą przyprawą.

Uprawa wawrzynu w doniczce – warunki

W krajach o cieplejszym klimacie drzewko laurowe jest częstą ozdobą ogrodu. W naszych warunkach może służyć za elegancką, a do tego przydatną ozdobę mieszkania, a latem także tarasu czy balkonu. Roślina nie ma dużych wymagań i pięknie się prezentuje dzięki gęstemu ulistnieniu. Można też nadać jej pożądany kształt poprzez odpowiednie przycinanie. W uprawie wawrzyn szlachetny może osiągać do 150 – 170 cm wysokości. Znacznie lepiej rośnie w ciasnym pojemniku i wystarczy mu przesadzanie co 2-3 lata. Pamiętajmy, że choć wawrzyn rośnie powoli, to jednak stopniowo będzie potrzebował coraz więcej przestrzeni. Gatunek nie ma dużych wymagań. W zasadzie będzie dobrze rósł w każdym rodzaju podłoża, ale najbardziej zalecana jest ziemia żyzna i przepuszczalna. W okresie wiosenno – letnim można zasilać wawrzyn nawozem. Roślina lubi miejsca nasłonecznione, osłonięte od wiatru i ciepłe. Ważna jest duża wilgotność powietrza, którą możemy zapewnić np. poprzez codzienne zraszanie. Zimą wawrzyn musi przejść okres spoczynku, w czasie którego ograniczamy podlewanie i przetrzymujemy roślinę w temperaturze kilku stopni Celsjusza.  

Wawrzyn szlachetny (Laurus nobilis)

Ciekawostki

Wodny wyciąg z suchych liści wawrzynu szlachetnego można stosować do osuszania i odkażania skóry, a także do wcierania we włosy, co zapobiega ich wypadaniu. Z owoców wawrzynu szlachetnego otrzymuje się tzw. olej laurowy, wykorzystywany w kosmetyce. Jest on np. jednym ze składników bardzo cenionego mydła Aleppo. W starożytnej kulturze greckiej laur był atrybutem boga Apollina. Splecionymi gałązkami krzewu przyozdabiano tych, którzy odnieśli sukces w zawodach sportowych bądź  na polu działalności artystycznej. Liść laurowy przez wieki był symbolem trwałości i nieśmiertelności, a także sławy i zwycięstwa, dlatego wiele motywów z nim związanych odnajdziemy w sztuce. Jeszcze przed około 10 tysiącami lat duże obszary basenu Morza Śródziemnego były pokryte lasami laurowymi. Obecnie ilość dzikich stanowisk na tym terenie nieporównywalnie zmalała.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.