Amsonia

Amsonia nadreńska (Amsonia tabernaemontana)

Amsonia nadreńska bywa potocznie nazywana „niebieską gwiazdą” i trzeba przyznać, że określenie to trafnie odzwierciedla jej urodę. Coraz częściej widujemy ją w naszych ogrodach – jest bowiem nie tylko efektowna, ale także łatwa w uprawie, odporna na choroby i szkodniki. Wspomniany gatunek zdobył największe uznanie ogrodników, ale warto także zwrócić uwagę na innych przedstawicieli rodzaju np. bardzo oryginalną amsonię Hubrichta, której głównym atutem są delikatne, cienkie jak nitki liście, mieniące się na jesieni feerią jaskrawych barw.

Nazwa

Polska nazwa rodzajowa – amsonia jest taka sama, jak łacińska (Amsonia). Rodzaj liczy około dwudziestu gatunków i jest częścią rodziny toinowatych (Apocynaceae). Łacińską nazwę otrzymał w 1760 r. na cześć żyjącego na przełomie XVII i XVIII w. angielskiego lekarza (i zarazem botanika – amatora) Johna Amsona. W uprawie zyskały popularność przede wszystkim dwa gatunki : amsonia nadreńska (Amsonia tabernaemontana) i amsonia Hubrichta (Amsonia hubrichtii). Człon gatunkowy nazwy pierwszego z nich (tabernaemontana) ma związek z niemieckim lekarzem Jakobem Theodorem von Bergzabern, który miał przydomek Tabernaemontanus. Nazwa drugiego z wymienionych gatunków upamiętnia amerykańskiego biologa Leslie Hubrichta, który dokonał jego odkrycia w 1942r. Jedną z najczęściej sadzonych odmian amsonii nadreńskiej jest Amsonia tabernaemontana var. salicifolia, czyli amsonia wierzbolistna (Salix to łacińska nazwa wierzby). Dlatego jednym z najczęściej używanych synonimów nazwy Amsonia tabernaemontana jest Amsonia salicifolia. Z innych, mniej popularnych w uprawie gatunków warto wymienić amsonię wąskolistną (Amsonia ciliata) i amsonię lśniacą (Amsonia ilustris).

Amsonia nadreńska (Amsonia tabernaemontana)

Występowanie

Największa grupa gatunków amsonii wywodzi się z południowej i środkowej części Ameryki Północnej. Część ma swoją ojczyznę w krajach Dalekiego Wschodu (Japonia, Chiny, Korea), a kilka rośnie dziko na południu Europy. Amsonia nadreńska porasta w naturze wilgotne tereny wschodniej części Ameryki Północnej. Można ją spotkać wzdłuż płynących wód, na skraju lasów, w wilgotnych rowach i zaroślach. Amsonia Hubrichta zasiedla w stanie dzikim znacznie bardziej suche obszary – porasta zbocza górskie i słoneczne polany; bywa także składnikiem suchych łąk. Amsonia lśniąca ma swoją ojczyznę w południowo – wschodniej Ameryce Północnej (rośnie dziko w Kansas, Arkansas, Missouri, Teksasie i Oklahomie). Amsonię wąskolistną można spotkać w USA, w takich stanach jak Karolina Południowa i Północna, Georgia, Floryda, Alabama i Arkansas. Wymienione gatunki rozprzestrzeniły się w uprawie i obecnie (w formie nasadzeń) występują prawie w całej strefie klimatu umiarkowanego.

Opis

Amsonia nadreńska jest rośliną wieloletnią, częściowo drewniejącą przy powierzchni ziemi, która rozrasta się tworząc gęste, regularne kępy. W zależności od odmiany potrafi osiągnąć do około 1-1,5 m wysokości. Łodygi są nagie, wzniesione, dołem rozgałęzione. Liście u formy podstawowej mają lancetowato-eliptyczny kształt i około 7 – 10 cm długości oraz do 2,5 cm szerokości. W przypadku odmiany Amsonia tabernaemontana var. salicifolia mamy (zgodnie z nazwą) do czynienia ze znacznie węższymi, wyraźnie lancetowatymi liśćmi. Blaszka liściowa z wierzchu jest ciemniejsza i błyszcząca, a pod spodem ma szarawy odcień i jest matowa. Wyraźnie rysują się na niej jaśniejsze nerwy. Kwiaty amsonii nadreńskiej mają średnicę około 1,5 cm i po 5 ostro zakończonych płatków, które dołem zrastają się lejkowato. Zebrane są w wiechowate kwiatostany (o kształcie zbliżonym do stożka) na szczytach pędów. Zachwycają bladoniebieską barwą, dzięki której wyraźnie odznaczają się na tle głębokiej zieleni liści. Amsonia Hubrichta jest rozgałęzioną byliną, której wysokość dochodzi do 60 – 90 cm. Liście tego gatunku są bardzo wąskie, wręcz nitkowate (do 2 mm szerokości) i delikatne. Wyglądem przypominają igiełki i są miękkie w dotyku. Ich długość wynosi do 7,5 cm. Kwiaty są również gwiazdkowatego kształtu i barwy błękitnej. W porze letniej liście tego gatunku są soczyście zielone, natomiast jesienią i zimą efektownie się wybarwiają – najpierw na żółto, a potem na czerwono – brązowo.

Zastosowanie

Kilka gatunków amsonii znalazło zastosowanie w charakterze roślin ozdobnych. W Polsce najbardziej popularne są : amsonia nadreńska i amsonia Hubrichta. Są to byliny o niebanalnej urodzie, w dodatku niekłopotliwe w pielęgnacji. Nie mają dużych wymagań i ładnie się rozrastają, a na jednym stanowisku mogą pozostawać nawet przez 10 lat. Lubią słońce i dobrze rosną na otwartych przestrzeniach. Ładnie się komponują z innymi bylinami, szczególnie tymi o białych bądź różowych kwiatach. Kwitną pod koniec wiosny i latem, a czas w którym możemy się zachwycać ich kwiatami jest dość długi i wynosi mniej więcej 3 – 4 tygodnie. Istnieją liczne odmiany ozdobne amsonii, różniące się wielkością, wyglądem liści czy kwiatów, tak więc każdy ogrodnik ma szansę znaleźć coś dla siebie.

Uprawa amsonii w ogrodzie

Dla prawidłowego wzrostu i obfitego kwitnienia bardzo istotne jest dobranie optymalnego stanowiska. Amsonia nadreńska, w naturze rosnąca w miejscach dobrze nawodnionych, najlepiej będzie się czuła rosnąc w żyznej glebie, zdolnej do utrzymania stałego, dość wysokiego poziomu wilgoci. Jeśli dysponujemy takim podłożem, wówczas amsonię nadreńską spokojnie możemy posadzić w pełnym słońcu. W przypadku słabszej, łatwo wysychającej ziemi lepszy będzie półcień. W miejscach suchych lepiej poradzą sobie amsonia Hubrichta czy amsonia lśniąca. Ogólnie dla amsonii najkorzystniejsza będzie gleba gliniasta o obojętnym odczynie. Posadzenie amsonii w cieniu powoduje wyciąganie się pędów, które bez odpowiednich podpórek mogą się płożyć po ziemi. Amsonię można rozmnażać poprzez podział kęp (wczesną wiosną) albo posługując się sadzonkami uzyskanym z pędów wczesnym latem. Jeśli chcemy mieć rośliny z własnych nasion, pamiętajmy, że wymagają one stratyfikacji.

Ciekawostki

Ogólnie amsonie są roślinami trującymi, aczkolwiek brak jest doniesień na temat przypadków ciężkich zatruć. Byliny te zawierają biały sok mleczny, który może mieć drażniące działanie na skórę. W przypadku amsonii nadreńskiej intensywność zabarwienia kwiatów oraz ich ilość pozostają w ścisłej korelacji z dostępem do świata słonecznego. W czasie przedłużającej się pochmurnej pogody amsonie kwitną słabo, a ich kwiaty mają ciemniejszą barwę. W jasne, słoneczne dni rozkwita więcej kwiatów o bladobłękitnej barwie. Różne gatunki amsonii chętnie krzyżują się między sobą, dlatego w uprawie poza czystymi gatunkami dość często zdarzają się mieszańce. Amsonie rosną powoli i są zaliczane do bylin długowiecznych.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.