Budleja

Budleja Dawida (Buddleja davidii)

Budleja jest powszechnie nazywana motylim krzewem i trzeba przyznać, że jest to bardzo trafna nazwa. Roślina słynie z pięknych kwiatostanów zbudowanych z drobnych kwiatuszków. Ich jaskrawe barwy i słodki zapach są doskonałym wabikiem dla owadów i czynią z budlei jedną z najpiękniejszych i najbardziej pożądanych roślin ozdobnych w ogrodzie. Nic więc dziwnego, że wyhodowano całe mnóstwo niezwykle pięknych odmian budlei, a sama roślina podbija serca ogrodników na całym świecie.

Nazwa

Rodzaj budleja (łac. Buddleja) liczy ponad 100 gatunków. Dawniej był klasyfikowany jako część rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae), a obecnie zalicza się go do odrębnej rodziny budlejowatych (Buddlejaceae). Łacińską nazwę rodzajową wymyślił Karol Linneusz jako hołd dla angielskiego botanika Adama Buddle’a (żyjącego w latach 1662 – 1715). W polskiej nomenklaturze budleja była dawniej znana jako omżyn, obecnie nazwa ta praktycznie nie jest używana. W naszych ogrodach uprawiane są dwa gatunki budlei : budleja Dawida (Buddleja davidii) oraz budleja skrętolistna (Buddleja alternifolia). W mowie potocznej budleja Dawida jest nazywana „motylim krzewem” (ang. butterfly bush), ponieważ jej zapach przyciąga prawdziwe rzesze owadów (z motylami na czele). Gatunek otrzymał nazwę na cześć francuskiego misjonarza i przyrodnika Pere Armanda Davida, który odkrył go w Chinach w 1869 r.

Budleja Dawida (Buddleja davidii)

Występowanie

Poszczególne gatunki z rodzaju Buddleja są rozsiane na kilku kontynentach. W stanie naturalnym można je spotkać we wschodniej Azji, południowej i wschodniej Afryce oraz Ameryce Południowej. Rosną w strefach klimatu tropikalnego, subtropikalnego i umiarkowanego. Ojczyzną najpopularniejszego gatunku – budlei Dawida są Chiny. Dziko rosnący krzew można spotkać w np. w prowincjach Hubei i Syczuan, ale także w Japonii. W latach 90 – tych XIX w. gatunek trafił do Europy Zachodniej, gdzie zaczął być uprawiany w charakterze rośliny ozdobnej. W Polsce oprócz budlei Dawida uprawia się w zasadzie jeszcze tylko budleję skrętolistną, ale w innych częściach świata znacznie więcej gatunków znalazło zastosowanie w ogrodnictwie (np. Buddleja globosa posiadająca kuliste pomarańczowe kwiatostany o miodowym zapachu czy Buddleja lindleyana z fioletowymi kwiatami). Mnogość gatunków, odmian i hybryd sprawia, że budleje należą do roślin o niebywałej różnorodności. Budleja Dawida wykazuje tendencję do częstych ucieczek z uprawy, dlatego np. w Australii czy na południu Europy doszło do jej naturalizacji. W kilku krajach np. w Wielkiej Brytanii czy Nowej Zelandii oraz kilku stanach USA roślina ma status gatunku inwazyjnego.

Opis

Większość gatunków z rodzaju Buddleja to krzewy, jedynie mała część przybiera formę drzew. Budleja Dawida to krzew, który w warunkach naturalnych może dorastać do około 5 m wysokości (u nas do 2 – 2,5 m). Jego pędy za młodu są zielone, a z wiekiem pokrywają się  jasnobrązową, łuszczącą się korą. Liście są ułożone naprzeciwlegle. Mają jasnozieloną barwę, lancetowaty kształt i długość od 7 do 13 cm. Od spodu są delikatnie, szaro owłosione. Bardzo efektowne są kwiatostany. Mają one postać wydłużonej wiechy (ich długość dochodzi do 30 – 40 cm), przy średnicy do 10 cm. Każdy kwiatostan jest zbudowany z mnóstwa drobnych i ciasno upakowanych kwiatów barwy fioletowej, różowej, purpurowej, niebieskiej lub białej (w zależności od odmiany) posiadających charakterystyczne żółte lub pomarańczowe „oczko” w gardzieli. Kwiatostany wyrastają na szczytach pędów, które pod ich ciężarem zwieszają się ku ziemi. Gatunek kwitnie od lipca do września. Owoc budlei Dawida ma postać małej dwuklapowej torebki zawierającej liczne oskrzydlone, drobne nasiona. Budleja skrętolistna to krzew, który (zgodnie z nazwą) charakteryzuje się skrętoległym ulistnieniem. Od wyżej opisanej budlei Dawida różni się także rozmieszczeniem kwiatostanów, które wyrastają spiralnie wzdłuż łodygi, dosłownie ją „oblepiając”. Ponadto odznacza się zwisającymi („płaczącymi”) pędami. Wszystko to nadaje to budlei skrętolistnej niesamowicie efektowny wygląd. Kwitnienie tego gatunku rozpoczyna się już w maju. Warto wiedzieć, że budleja skrętolistna wykazuje znacznie większą mrozoodporność niż budleja Dawida.

Budleja Dawida (Buddleja davidii)

Zastosowanie

Budleja to przede wszystkim krzew ozdobny, którego efektowne kwiatostany, dodatkowo przyciągające roje motyli zachwycają w parkach i ogrodach. Roślina zyskała w ostatnich latach ogromną popularność, a na rynku dostępnych jest coraz więcej interesujących odmian. Zachwycające kwiaty budlei oferują cały wachlarz barw i odcieni : od czystej bieli, przez blady róż, amarant, purpurę, liliowy i fioletowy, aż po niebieski. Niektóre barwy są bardzo intensywne, tak iż nie sposób budlei nie zauważyć. Najpopularniejszy w uprawie gatunek – budleja Dawida wykazuje znaczną odporność na zanieczyszczenia powietrza, dlatego dobrze się sprawdza jako element zieleni miejskiej.

W swoich ojczyznach niektóre gatunki budlei miały przez wieki zastosowanie w medycynie tradycyjnej. Przypisywano im np. działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, przeciwbiegunkowe, antyreumatyczne czy przeciwkrwotoczne. Napary z ziela około 10 gatunków stosowano do leczenia ran oraz łagodzenia dolegliwości skóry – podrażnień, objawów alergii czy trądziku. Współczesnym badaczom udało się potwierdzić słuszność przynajmniej części z tych zastosowań. Wykazano m.in. właściwości przeciwzapalne, przeciwgrzybicze, przeciwbólowe czy antyoksydacyjne badanych roślin. W przypadku budlei Dawida stwierdzono występowanie licznych substancji biologicznie czynnych takich, jak : irydoidy, diterpeny, triterpeny czy seskwiterpeny.

Kilka słów na temat uprawy budlei Dawida

Najlepsze będzie stanowisko słoneczne, osłonięte od wiatru. Trzeba zapewnić budlei dużą ilość przestrzeni, aby była ładnie wyeksponowana. Krzew ma luźny pokrój, a najwięcej liści wyrasta w jego górnej części, warto więc posadzić wokół niższe rośliny, które nieco zasłonią mało efektowną dolną część. Gleba powinna być próchnicza, bogata w składniki odżywcze i dobrze przepuszczalna, o odczynie zasadowym. Ważnym zabiegiem jest spulchnianie ziemi, ponieważ korzenie budlei muszą mieć stały dostęp do powietrza. Wzbogacanie gleby specjalistycznym, wieloskładnikowym nawozem zwiększy obfitość kwitnienia. Trzeba też pamiętać o podlewaniu, zwłaszcza w upalne, letnie dni.

Budleja Dawida jest niestety wrażliwa na zimno i w przypadku bardzo mroźnej zimy może przemarzać. Dlatego jesienią, przed pierwszymi przymrozkami krzew należy skrócić do wysokości kilkunastu cm nad ziemią i odpowiednio zabezpieczyć na zimę. Dobrze sprawdza się kopczyk z suchych liści zmieszanych z korą i ziemią oraz okrywanie agrowłókniną. Cięcie przeprowadza się także na wiosnę, usuwając martwe i zbędne pędy. Usuwanie przekwitniętych kwiatostanów pobudza budleję do wykształcania nowych.

Uprawa budlei Dawida w donicy jest możliwa, aczkolwiek niełatwa. Jest to bowiem duża roślina, która potrzebuje odpowiedniej ilości ziemi oraz dużej przestrzeni dla luźnych pędów. Jest to opcja o tyle korzystna, że pozwala łatwo przenieść krzew na inne miejsce, co znacznie ułatwia jego zimowanie. Jeśli już zdecydujemy się trzymać budleję w donicy, warto do tego celu wybrać odmiany karłowe.

Ciekawostki

Naturalny okres kwitnienia budlei Dawida wynosi około 6 tygodni. Można go wydłużyć, poprzez usuwanie przekwitniętych kwiatostanów, przy czym wówczas kwiaty wyrastają na pędach bocznych i z reguły są mniejsze od tych znajdujących się na pędach głównych. Niektóre gatunki występujące dziko w Ameryce Południowej wykształciły wydłużone kwiaty czerwonej barwy, które zamiast motyli przyciągają kolibry. Wiele gatunków budlei to także rośliny atrakcyjne dla pszczół i ciem. Budleja Dawida zawiera naturalny filtr przeciwsłoneczny (przeciw promieniom UV). Jest nim silny przeciwutleniacz – związek o nazwie werbaskozyd. Wyciągi z tego gatunku są nadal poddawane badaniom, które mają wskazać ewentualne możliwości zastosowania, ale w Europie Zachodniej są już obecnie podejmowane próby wykorzystania ich w kosmetykach do opalania.

Budleja Dawida (Buddleja davidii)
Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.