Dereń kwiecisty

Dereń kwiecisty (Cornus florida)

Większość kwitnących krzewów przyciąga wzrok, ale dereń kwiecisty widziany wiosną to widok naprawdę urzekający. Efektowność w iście bajkowym stylu zapewniają bezlistne gałązki obsypane białymi lub różowymi kwiatami. Nic więc dziwnego, że gatunek jest uznawany za jeden z najpiękniejszych krzewów ozdobnych. Ciekawostką jest fakt, iż subtelne i eleganckie kwiaty derenia kwiecistego w rzeczywistości wcale nie są okazałe. O ich urodzie decydują rozrośnięte podkwiatki, natomiast właściwe kwiaty są drobne, zielonkawe i niepozorne.

Nazwa

Dereń kwiecisty nosi łacińskie miano Cornus florida. Jest częścią liczącego ponad czterdzieści  gatunków rodzaju dereń (Cornus) i rodziny dereniowatych (Cornaceae). Warto wspomnieć, że oprócz derenia kwiecistego jeszcze co najmniej kilka krzewów z tego rodzaju zyskało uznanie jako rośliny ozdobne. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od słowa cornu oznaczającego róg, co jest prawdopodobnie nawiązaniem do niezwykle twardego drewna jakim odznaczają się derenie. Człon gatunkowy nazwy (florida) wziął się od słówka flos czyli kwiat (w uznaniu dla pięknych kwiatów tego gatunku).

Występowanie

Ojczyzną derenia kwiecistego jest Ameryka Północna. W stanie naturalnym można go spotkać we wschodniej części kontynentu w pasie rozciągającym się od południa Kanady (Ontario), aż do Florydy i Teksasu. Gatunek rośnie dziko także w północno-wschodniej części Meksyku. Naturalne siedliska derenia kwiecistego to skraje lasów i suche zbocza. Na kontynent europejski gatunek został sprowadzony na początku lat 30-tych XVIII w. jako roślina ozdobna. Choć pełen wdzięku, nie zyskał zbyt dużej popularności, jest to bowiem roślina wymagająca i wrażliwa na niskie temperatury. W Polsce dereń kwiecisty zadebiutował w uprawie w 1808r. w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie. Choć od tamtej pory minęło ponad 200 lat, gatunek wciąż nie jest rozpowszechniony i w naszym kraju raczej trudno go spotkać. Bywa sadzony w ogrodach botanicznych i arboretach, rzadziej stanowi ozdobę prywatnych ogrodów.

Dereń kwiecisty (Cornus florida)

Opis

Dereń kwiecisty to rozłożysty, wolno rosnący krzew. W naturze może osiągać nawet do 15 m wysokości; uprawiany w naszym klimacie tylko około 5-6 m. Może przybierać pokrój drzewka (zwłaszcza jeśli jest celowo formowany w ten  sposób). Jego pień i gałęzie pokrywa zielono-brązowa, łuszcząca się kora. Liście derenia kwiecistego są duże (do 15 cm długości), eliptycznego kształtu, ogonkowe. Z wierzchu ciemnozielone, a pod spodem jaśniejsze, białawe. Blaszka liściowa jest pozornie całobrzega, z wyraźnym unerwieniem, delikatnie owłosiona. Jesienią liście wybarwiają się efektownie na purpurowo-czerwony kolor. Kwiaty rozwijają się wiosną (w kwietniu – maju), jeszcze przed pojawieniem się liści i cieszą oko przez około 2 tygodnie. Są bardzo drobne, żółto-zielone i zebrane po około 20 sztuk w kwiatostany o średnicy 10-12 mm, przypominające kształtem misterne, kuliste bukieciki. Każdy kwiatostan jest otoczony przez 4 szerokie, płaskie białe podsadki, wyglądające jak duże płatki (o długości 3 cm i szerokości 2,5 cm). Dereń kwiecisty jest gatunkiem jednopiennym. Po zapyleniu zawiązują się mięsiste owoce w formie pestkowców, o podłużnym kształcie i długości około 8-10 mm. Mają one jaskrawo czerwony kolor i błyszczącą skórkę. Najczęściej są zebrane w skupiska po kilka (2-10) sztuk. Owoce dojrzewają od września do października, po czym mogą pozostać na krzewie przez całą zimę,  stając się pożywieniem dla ptaków (które uczestniczą w rozsiewaniu nasion).

Zastosowanie

Dereń kwiecisty znakomicie sprawdza się w charakterze krzewu ozdobnego. Jego atutem są delikatne, a zarazem bardzo efektowne kwiaty oraz dekoracyjne liście, które jesienią wybarwiają się na czerwono. W naszych warunkach raczej nie dochodzi do zawiązania owoców, a szkoda, bo stanowią one ciekawy wizualnie akcent w ogrodzie. Krzew sadzi się w parkach i przydomowych ogródkach, w grupach i solo. Roślina pasuje charakterem do ogrodów leśnych i w stylu japońskim. Wyhodowano liczne (około setki) piękne odmiany derenia kwiecistego, zachwycające podsadkami w kolorze kremowym albo w różnych odcieniach czerwieni i różu. Owoce derenia kwiecistego są niejadalne. Niektóre źródła donoszą nawet o ich trującym działaniu;  inne podają jedynie, że są bardzo cierpkie i kwaśne w smaku. Faktem jest, że nie mają zastosowania kulinarnego, są natomiast pokarmem dla dzikich zwierząt (wiewiórek, niedźwiedzi, jeleni oraz różnych gatunków ptaków).

Dereń kwiecisty (Cornus florida)

Dereń kwiecisty uprawa

Opisywany gatunek to roślina wymagająca, co nie znaczy, że nie warto spróbować sił w jego hodowli. Efekt jest bowiem w stanie wynagrodzić każde starania. Najlepsze będzie stanowisko jasne, osłonięte od wiatru, raczej w półcieniu niż w pełnym słońcu. Dereń jest rośliną ciepłolubną, a duża ilość światła sprzyja jego obfitemu kwitnieniu, jednak nadmiar słońca (zwłaszcza w upalne dni) zdecydowanie mu nie służy. Nie należy też sadzić go w pobliżu źródeł ciepła. Pamiętajmy, by przewidzieć dostatecznie dużo miejsca, bo dereń kwiecisty silnie rozrasta się na boki. Podłoże powinno być żyzne, próchnicze i przepuszczalne, o lekko kwaśnym odczynie. Ważne jest utrzymywanie stałej wilgotności gleby, bo krzew jest wrażliwy na suszę. Dobrym pomysłem będzie wysypanie na ziemi warstwy kory, która ograniczy parowanie. W czasie upałów zalecane jest podlewanie derenia kwiecistego co tydzień. Trzeba ponadto wykazać dużą ostrożność w kwestii nawożenia. Dereń kwiecisty może być z powodzeniem przycinany, najlepiej robić to późną jesienią lub zimą, w okresie uśpienia krzewu. Krzew warto okrywać na zimę (dotyczy to zwłaszcza młodych egzemplarzy). Dereń kwiecisty ma  niską tolerancję wobec zasolenia gleby i jest wrażliwy na choroby, zwłaszcza o podłożu grzybiczym. Ryzyko ich wystąpienia dotyczy szczególnie egzemplarzy posadzonych w miejscu mało przewiewnym, wilgotnym i cienistym.

Ciekawostki

Dereń kwiecisty jest źródłem bardzo twardego i wytrzymałego drewna. Pień zazwyczaj nie jest gruby (do 30 cm średnicy), dlatego drewna nie da się pozyskać na szeroką skalę i używa się go głównie do wytwarzania drobnych elementów (uchwytów narzędzi, kijów golfowych, szkatułek na biżuterię). W korze i korzeniach derenia kwiecistego są obecne substancje biologicznie aktywne (m.in. alkaloid), a surowce te były wykorzystywane przez rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej w medycynie ludowej do zwalczania malarii. W późniejszych czasach z korzeni tego gatunku uzyskiwano czerwony barwnik o szerokim zastosowaniu (używany np. do wyrobu atramentu). Kwitnący dereń był dla amerykańskich rolników sygnałem zwiastującym czas wysiewu kukurydzy na polach. Dereń kwitnący żyje maksymalnie do 80 lat.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.