Dziurawiec kielichowaty

Dziurawiec kielichowaty (Hypericum calycinum)

Dziurawiec kielichowaty to bliski krewny powszechnie znanego u nas dziurawca zwyczajnego. Gatunek przyciąga wzrok dużymi, jaskrawożółtymi kwiatami, których barwa pięknie kontrastuje z głęboką zielenią liści. Przy tym jest mało wymagający. Nic więc dziwnego, że dziurawiec kielichowaty znalazł szerokie zastosowanie jako roślina ozdobna. Jego pędy rozrastają się, tworząc gęste, niewysokie darnie, co czyni z niego cenny gatunek okrywowy.

Nazwa

Dziurawiec kielichowaty (po łacinie Hypericum calycinum) jest częścią liczącego około 400 gatunków rodzaju dziurawiec (Hypericum) i rodziny dziurawcowatych (Hypericaceae). Nazwę naukową nadał roślinie Karol Linneusz. W krajach anglojęzycznych dziurawiec kielichowaty bywa nazywany różą Szaronu (Rose of Sharon), gwiazdą jerozolimską albo brodą Aarona. Człon rodzajowy nazwy łacińskiej wywodzi się z języka greckiego. Pochodzi od słów hyper, czyli „nad, powyżej” oraz eikon czyli „obraz”. Nazwa nawiązuje do faktu, iż w dawnych czasach istniał zwyczaj wieszania dziurawca nad obrazem. Była to wywodząca się z ludowych przesądów praktyka, która służyła odpędzaniu złych mocy. Z kolei słówko calycinum można tłumaczyć jako „ukazujący kielich” (kwiat dziurawca kielichowatego ma wyraźnie widoczne nie tylko płatki korony, ale także działki kielicha).

Występowanie

Opisywany gatunek pochodzi z południowo – wschodniej Europy i Azji Mniejszej. Jako jego ojczyznę na ogół wskazuje się obszar Bułgarii i Turcji. Można go tam spotkać w stanie dzikim na skrajach lasów, na łąkach, nad brzegami wód i w zaroślach. Ponadto dziurawiec kielichowaty jest w wielu miejscach naturalizowany (m.in. we Włoszech, Francji, na Bałkanach czy w Wielkiej Brytanii, w kilku miejscach w USA – Kalifornii, Oregonie i Waszyngtonie). Poza tym sadzi się go jako roślinę ozdobną w licznych krajach europejskich i azjatyckich. W uprawie zawędrował także do Ameryki Północnej i Południowej oraz Australii i Nowej Zelandii. Zdarza się że ucieka z upraw i dziczeje, jest to bowiem roślina mało wymagająca. Preferuje łagodny klimat, ale jest w stanie wytrzymać znaczny mróz (do -25°C).

Dziurawiec kielichowaty (Hypericum calycinum)

Opis

Dziurawiec kielichowaty w miejscach swojego naturalnego występowania jest zimozielonym krzewem o drewniejących pędach. W chłodniejszym klimacie może mieć charakter półzimozielony albo jego liście całkowicie zamierają na zimę. Przeciętna wysokość dziurawca kielichowatego to około 30 – 40 cm. Roślina tworzy gęste darnie, rozrastając się za pomocą licznych rozłogów. Łodygi dziurawca kielichowatego są czterokanciaste, pełzające lub wzniesione. Liście wyrastają naprzeciw siebie i mają kilka cm długości. Blaszki liściowe są skórzaste, eliptycznego lub lancetowatego kształtu i ciemnozielonej barwy (spodnia część liścia ma niebieskawy odcień). Mają wyraźne żyłkowanie, natomiast gruczoły są w nich na ogół niewidoczne. Kwiaty wyrastają pojedynczo (rzadziej po 2-3) na szczytach pędów. Pojawiają się w czerwcu i zdobią roślinę przez całe lato. Są dosyć duże (ich średnica dochodzi do 8 cm); posiadają po 5 żółtych płatków i liczne nitkowate pręciki – długie i zwieńczone czerwonymi pylnikami. W zapyleniu biorą udział owady. We wrześniu – październiku dziurawiec kielichowaty wykształca owoce i nasiona. Każdy owoc ma postać owalnej kapsułki o długości dochodzącej do 2 cm. Nasiona są podłużnego kształtu, drobne i brązowe.

Zastosowanie

Dzięki pięknym, złocistożółtym kwiatom i dekoracyjnym, ciemnozielonym liściom dziurawiec kielichowaty zyskał popularność jako roślina ozdobna. Rośnie szybko i ma małe wymagania, dlatego warto go mieć w swoim ogrodzie. Gatunek sprawdzi się przede wszystkim jako roślina okrywowa. Może być sadzony pod drzewami, ponieważ wykazuje dużą tolerancję wobec małej ilości światła – może rosnąć w półcieniu i cieniu. Sprawdzi się jako ozdoba większej rabaty bądź skalniaka. Można go też uprawiać w pojemnikach. Gdzieniegdzie używa się go do stabilizacji luźnej gleby na zboczach, nasypach i skarpach. Uzyskano co najmniej kilka odmian ozdobnych dziurawca kielichowatego oraz mieszańców, chętnie uprawianych w ogrodach.

Uprawa dziurawca kielichowatego

Dziurawiec kielichowaty ma niewielkie wymagania. Może rosnąć zarówno w pełnym słońcu, jak i w miejscach zacienionych. Daje to spore pole do popisu, jeżeli chodzi o możliwość wykorzystania go w ogrodzie. Należy jednak pamiętać, że ilość światła słonecznego pozostaje w korelacji z obfitością kwitnienia i rośliny posadzone w miejscu słonecznym będą wytwarzać znacznie więcej kwiatów. Dziurawiec wykazuje dużą tolerancję odnośnie podłoża. Może rosnąć w glebach lekkich, średnich i ciężkich, w szerokim zakresie pH, jednak najlepiej rozwija się w podłożu piaszczystym lub gliniastym, dobrze przepuszczalnym, o kwaśnym lub obojętnym odczynie. Jeśli zdecydujemy się posadzić dziurawiec kielichowaty w swoim ogrodzie musimy pamiętać, że jest to roślina dosyć ekspansywna, szybko rozrastająca się za pomocą podziemnych rozłogów. Podlewanie i nawożenie powinny być umiarkowane. Gatunek dobrze znosi cięcie (regularne przycinanie pobudza rośliny do bardziej efektywnego rozkrzewiania się). Wykazuje dużą odporność wobec chorób i szkodników (wyjątkiem są zakażenia przez grzyby, tzw. rdza). Dziurawiec kielichowaty można rozmnażać z nasion (wysiane na wiosnę dają sadzonki, które w drugiej połowie maja sadzi się do gruntu) albo poprzez podział kłączy (na jesieni).

Dziurawiec kielichowaty (Hypericum calycinum)

Ciekawostki

Podobnie jak inne gatunki z rodzaju Hypericum (na czele z Hypericum perforatum), dziurawiec kielichowaty zawiera szereg substancji biologicznie aktywnych. I choć może być potencjalnie brany pod uwagę jako roślina lecznicza, do tej pory w takim charakterze nie znalazł  zastosowania. Badania potwierdziły jednak, że podobnie jak dziurawiec zwyczajny wykazuje np. działanie antydepresyjne. Co ważne – dziurawiec kielichowaty nie zawiera hiperycyny – składnika odpowiedzialnego za fotouczulające właściwości dziurawca zwyczajnego. Wydaje się więc obiecujący jako bezpieczniejsza alternatywa dla swojego powszechnie stosowanego w ziołolecznictwie krewnego, jednak wymaga to potwierdzenia w dalszych badaniach. Z kwiatów dziurawca kielichowatego otrzymuje się żółty barwnik.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.