Jeżogłówka

Jeżogłówka gałęzista (Sparganium erectum)

W Polsce najczęściej spotykamy jeżogłówkę gałęzistą, która rośnie w płytkiej wodzie naszych stawów, jezior i zalewów. Znakiem rozpoznawczym tego gatunku są egzotycznie wyglądające kwiaty oraz najeżone, kuliste owoce, dzięki którym roślina otrzymała swoją nazwę. W ostatnich latach doceniono urodę jeżogłówki i zaczęto ją uprawiać jako roślinę ozdobną w oczkach wodnych i przydomowych stawach. Poznajmy ją zatem nieco bliżej.

Nazwa

Rodzaj jeżogłówka (po łacinie Sparganium) liczy według różnych klasyfikacji od kilkunastu do dwudziestu kilku gatunków i jest zaliczany do rodziny jeżogłówkowatych (Sparganiaceae) lub (jak podają inne źródła) do pałkowatych (Typhaceae). Kwestia klasyfikacji jest niejasna, jednak faktem jest, iż pałki (rodzaj Typha) np. pałka szerokolistna (Typha latifolia) to najbliżsi krewni jeżogłówki. Najbardziej znanym w Polsce gatunkiem jest jeżogłówka gałęzista (Sparganium erectum lub Sparganium ramosum). Z innych warto wymienić jeżogłówkę najmniejszą (Sparganium minimum) i jeżogłówkę pojedynczą (Sparganium emersum). Polska nazwa rodzajowa nawiązuje do charakterystycznego wyglądu owoców – kulistych i „najeżonych”. Autorem łacińskiej nazwy naukowej jeżogłówki jest Karol Linneusz, który opisał ją w swoim dziele Species Plantarum, wydanym w 1753r. Człon rodzajowy nazwy wywodzi się prawdopodobnie z języka starogreckiego i jest przekształceniem słowa sparganon czyli pasmo (co odnosi się do wstęgowatego kształtu liści).

Występowanie

Jeżogłówki są rozsiane niemal po całym świecie. Większość gatunków występuje na obszarze Europy, Azji i Ameryki Północnej. Najbardziej znana u nas jeżogłówka gałęzista występuje w stanie dzikim w strefie klimatu umiarkowanego. Jej ojczyzna to Europa, Azja Mniejsza i Afryka Północna. W innych miejscach np. w Australii i Ameryce Północnej jest naturalizowana. Miejsca dzikiego występowania innych gatunków to np. w przypadku Sparganium americanum i Sparganium androcladum – wschodnia część Ameryki Północnej, Sparganium angustifolium – Europa, Azja i Ameryka Północna. Sparganium japonicum spotkamy w Japonii i Korei, a Sparganium subglobosum – w Azji Wschodniej, Himalajach, Australii i Nowej Zelandii. W USA i Kanadzie w sumie rośnie dziko 9 gatunków jeżogłówek. Naturalne siedliska jeżogłówek to wody stojące i wolno płynące oraz tereny podmokłe i zalewowe. Jeżogłówkę gałęzistą możemy spotkać na obszarze całej Polski. Oprócz niej składnikami rodzimej flory są jeżogłówka najmniejsza (Sparganium minimum), jeżogłówka pojedyncza (Sparganium emersum), jeżogłówka pokrewna (Sparganium angustifolium) i jeżogłówka zapoznana (Sparganium neglectum). Rośliny te rośną na ogół w płytkiej wodzie (przy brzegu) w zbiornikach wodnych naturalnych i sztucznych. Rzadziej można je spotkać na brzegach leniwie płynących rzek i strumieni.

Jeżogłówka gałęzista (Sparganium erectum)

Opis

Jeżogłówka gałęzista to niewysoka bylina wodna osadzona w podłożu za pomocą kłączy i rozłogów. Dorasta do 150 cm wysokości. Jej zasadniczą częścią jest zielony pęd, częściowo zanurzony, a częściowo wyrastający ponad powierzchnię wody, rozgałęziony w górnej części. W dolnej części jest on otulony przez płaskie, długie (nawet do 150 cm), wstęgowate liście, wyrastające skrętolegle. Pojedynczy liść jest wąski (8 -22 mm), u nasady kanciasty, a na szczycie ostro zakończony. Blaszka liściowa jest całobrzega, z wyraźnym równoległym unerwieniem. Jeżogłówka gałęzista jest rozdzielnopłciowa, jednopienna. Kwiaty żeńskie są zebrane w kuliste kwiatostany o średnicy 1-2 cm, wyrastające w dolnej części łodygi. Męskie z daleka wyglądają podobnie, z tym, że są zlokalizowane na szczycie pędu i mniejsze (ale za to bardziej liczne). Kwitnienie rozpoczyna się wczesnym latem (czerwiec – lipiec). Kwiaty są białe i wonne, zapylane przez wiatr. Po zapyleniu kwiaty męskie kurczą się i następnie opadają. Z kwiatów żeńskich powstają owoce są złożone z wrzecionowatych elementów – zielono-brązowe, błyszczące, przypominające wyglądem najeżone kulki. Dojrzewają w listopadzie.

Zastosowanie

W ostatnich latach doceniono walory dekoracyjne jeżogłówki gałęzistej i obecnie coraz częściej można spotkać ten gatunek w uprawie. Sadzonki znajdują się w ofercie niektórych sklepów ogrodniczych. Przedstawicieli gatunku sadzi się jako ozdobę niewielkich stawów i oczek wodnych. Roślina nie ma dużych wymagań, ale lubi dna muliste i podłoże zasobne w składniki odżywcze. Nie powinna być sadzona zbyt głęboko (dobrze rośnie w wodzie o głębokości do 30 – 40 cm). Może rosnąć w pełnym słońcu, jak również w miejscach częściowo zacienionych. Należy też pamiętać, że jest to gatunek dość ekspansywny i może łatwo zdominować małe zbiorniki wodne. Jak dotychczas nie stwierdzono, by jeżogłówka gałęzista miała właściwości lecznicze. Nie ma także doniesień na temat jej ewentualnej toksyczności.

Jeżogłówka gałęzista (Sparganium erectum)

Ciekawostki

Jeżogłówka w naturalnym środowisku pełni istotną rolę, będąc schronieniem dla drobnej fauny wodnej i nadwodnej. Jej owoce są ponadto pokarmem dla ptaków. W naturalnych warunkach na obszarze Ameryki Północnej jeżogłówki są też ważnym składnikiem diety piżmaków. System korzeniowy jeżogłówki gałęzistej nie jest zbyt głęboki, dlatego roślina nie zakorzenia się mocno i może zostać porwana przez zbyt wartki nurt. Z tego powodu gatunek preferuje wody stojące. Zarazem oddzielanie się fragmentów kłącza i unoszenie ich z prądem wody jest jednym ze sposobów rozmnażania się różnych gatunków jeżogłówek. Jeżogłówki nie tolerują długotrwałego i głębokiego zanurzenia.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.