Kobea

Kobea pnąca (Cobaea scandens)

W uprawie szeroką popularność zdobył tak naprawdę tylko jeden przedstawiciel rodzaju – kobea pnąca. Silny rozrost, gęste ulistnienie i dekoracyjne, duże kwiaty w kształcie dzwonków to największe atuty tego gatunku. W Polsce kobea wciąż jest jeszcze mało znana, choć w ostatnich latach coraz częściej widujemy ją na naszych balkonach i tarasach. Warto przyjrzeć się bliżej tej intrygującej i efektownej roślinie, która może stać się nie tylko egzotyczną ozdobą, ale również  naturalną zasłoną brzydkiego ogrodzenia, ścianki czy parkanu. A posadzona wokół altany zapewni przyjemny cień w upalne dni…

Nazwa

Rodzaj kobea (łac. Cobaea) liczy około 20 gatunków. Dawniej wyodrębniano osobną rodzinę kobeowatych (Cobaeaceae), obecnie włącza się go w poczet rodziny wielosiłowatych (Polemoniaceae). Najbardziej znane gatunki to kobea pnąca (Cobaea scandens) oraz Cobaea pringlei, które znalazły zastosowanie jako rośliny ozdobne. Przykłady innych to : Cobaea campanulata, Cobaea lutea, Cobaea rotundiflora czy Cobaea triflora. Nazwa rodzaju honoruje jezuitę – hiszpańskiego misjonarza ojca Bernabe Cobo (żyjącego w latach 1572 – 1659), którego uważa się za odkrywcę pnącza. Słówko scandens oznacza po łacinie „pnący”. Z kolei nazwa gatunkowa w przypadku gatunku Cobaea pringlei pochodzi od nazwiska Cyrusa Guernseya Pringle’a (1838–1911) – botanika amerykańskiego. W krajach anglojęzycznych kobea pnąca znana jest pod kilkoma potocznymi nazwami nawiązującymi do jej wyglądu, takimi jak : dzwony katedralne (Cathedral bells) czy dzwony klasztorne (Monastery bells). Polska nazwa tego gatunku to sępota pnąca, aczkolwiek znacznie częściej posługujemy się spolszczoną wersją nazwy łacińskiej, nazywając roślinę kobeą.  

Kobea pnąca (Cobaea scandens)

Występowanie

Wszystkie gatunki z rodzaju Cobaea pochodzą z Ameryki Środkowej. Obszar ich naturalnego występowania rozciąga się od Meksyku aż po Wenezuelę i północne Chile. Najlepszy jest dla nich klimat tropikalny – są to bowiem rośliny wybitnie wilgocio- i ciepłolubne. Kobea pnąca ma swoją ojczyznę w środkowej części Meksyku; w stanie dzikim można ją także spotkać na Filipinach. Jej naturalne siedliska to cieniste zarośla, wąwozy i skraje lasów. Roślina chętnie oplata rosnące w jej pobliżu drzewa. Do Europy gatunek został sprowadzony w 1789 r. (do Ogrodu Botanicznego w Madrycie). Stamtąd rozprzestrzenił się do innych części kontynentu i jest obecnie uprawiany w wielu krajach jako pnącze ozdobne. W Polsce oraz innych krajach strefy klimatycznej umiarkowanej kobea pnąca najczęściej jest uprawiana jako roślina jednoroczna, nie wykazuje bowiem mrozoodporności. W Nowej Zelandii, gdzie uciekła z upraw i zdziczała, kobea pnąca jest obecnie uważana za gatunek niepożądany a nawet inwazyjny.

Opis

Kobea pnąca (Cobaea scandens) to zdecydowanie najbardziej znany przedstawiciel rodzaju Cobaea. Roślina jest silnym pnączem o długich (do nawet 7 m) łodygach i gęstym ulistnieniu. Pędy kobei są purpurowo nabiegłe, giętkie i dość mocne. Roślina wykształca liczne wąsy czepne za pomocą których przytwierdza się do naturalnych i sztucznych podpór. Liście są parzysto pierzaste, złożone z 4-6 pojedynczych listków, gładkie i ciemnozielone. Wyrastają na łodygach skrętolegle. Zakończone są wąsami z małymi haczykami. Jesienią przyjmują czerwono-fioletową barwę. W naszych warunkach kobea zakwita w lipcu i obfituje w kwiaty aż do września, a w sprzyjających warunkach nawet października. Kwiaty mają postać dzwonków (o średnicy do 3 cm i długości do 5 cm), zwisających na długich szypułkach. Każdy kwiat posiada 5 wolnych działek kielicha i 5 zrośniętych płatków korony. Egzotycznego wyglądu przydają mu wyraźnie widoczne pręciki. Kwiaty są początkowo jasnozielone, a w miarę rozwijania się nabierają intensywnie fioletowej barwy. Owocem jest zielona torebka eliptycznego kształtu, wewnątrz której kryją się brunatne nasiona. Drugi z gatunków obecnych w uprawie Cobaea pringlei również ma pokrój pnącza. Roślina osiąga podobne rozmiary, ale charakteryzuje się kremowobiałymi, lejkowatymi kwiatami. Są one znacznie mniej okazałe niż u kobei pnącej.

Kobea – pączek kwiatowy

Zastosowanie

W Polsce jedynym spotykanym gatunkiem kobei jest kobea pnąca, w innych (cieplejszych) częściach świata uprawiany jest jeszcze gatunek Cobaea pringlei. Oba szczycą się atrakcyjnymi, dzwonkowatymi kwiatami. Rośliny sadzi się jako ozdobne pnącza, w gruncie oraz w pojemnikach. Oba gatunki sprawdzą się jako rośliny okrywowe, służąc przykryciu mało atrakcyjnych wizualnie ścian, płotów i słupów oraz do obsadzania różnego typu kratek i ogrodzeń. Kobea pnąca silnie się rozrasta i wymaga sporej ilości miejsca oraz solidnego podparcia. Może rosnąć w gruncie -wsparta na pergoli albo przymocowanej do ściany kratce. Posadzona wokół altany będzie naturalną tarczą chroniącą przed słońcem i upałem, a rosnąca w donicy – piękną ozdobą tarasu, balkonu, oranżerii i szklarni. Warto wspomnieć, że udało się uzyskać kilka odmian kobei pnącej o kwiatach białych, kremowych, żółtych, różowych oraz w różnych odcieniach fioletu.

Uprawa kobei pnącej

Uprawa kobei pnącej w Polsce to najczęściej uprawa doniczkowa. Roślina dobrze się czuje wystawiona na zewnątrz w słoneczne, ciepłe dni, jednak nie nadaje się do całorocznej uprawy w gruncie. Wymaga też troskliwej pielęgnacji np. regularnego podlewania. Starajmy się wybrać miejsce słoneczne lub półcieniste – roślina odwdzięczy się obfitszym kwitnieniem. Ważne by było osłonięte od wiatru. Podłoże powinno być żyzne i próchnicze, a zarazem nie ciężkie. Kobea potrzebuje stale dość wysokiej wilgotności gleby, ale woda nie powinna zbyt długo „stać” w doniczce. Młode egzemplarze zaleca się sadzić w podłożu piaszczystym i dobrze przepuszczanym. Nawożenie w wielu przypadkach nie jest konieczne – rośliny na ogół są silne i dobrze sobie radzą jeśli są posadzone w żyznej ziemi. Obserwując dany egzemplarz możemy w porę zareagować na ewentualne niedobory, pamiętając, że zbytnie zasilanie nawozami może spowodować nadmierny wzrost. Kobeę pnącą można przycinać. Warto jednak wiedzieć, że każde skrócenie pędu spowoduje wypuszczenie pędów bocznych i dalszy rozrost rośliny. Jeśli chcemy zachować kobeę do następnego roku musimy zapewnić jej odpowiednie warunki zimowania. Jesienią przycinamy pędy mniej więcej 15 cm nad ziemią i przenosimy roślinę do chłodnego (temp. 10 – 12  ), ale widnego pomieszczenia. Ograniczamy podlewanie. Kobeę pnącą można rozmnażać z nasion albo sadzonek uzyskanych z pędów pobranych latem.

Kobea pnąca (Cobaea scandens)

Ciekawostki

W naturze kwiaty kobei pnącej są zapylane przez… nietoperze. W naszych warunkach słodko pachnące okazałe kwiaty przyciągają dużo owadów. Piękne kwiaty kobei są nietrwałe – pojedynczy kwiat żyje zaledwie 1-2 dni. Działki kielicha są płasko odchylone od kwiatu, co skojarzono z małym talerzykiem, a sam kwiat w formie otwartego naczynia wygląda jak dopasowana filiżanka, stąd popularne w wielu krajach określenie : „pnącze filiżanka i spodek” (Cup and saucer vine). Przycinanie wierzchołków pędów sprzyja nie tylko rozgałęzianiu się rośliny, ale także powoduje pojawienie się większej liczby kwiatów.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.