Kolcorośl

Kolcorośl okrągłolistna (Smilax rotundifolia)

Rośliny z rodzaju kolcorośl (Smilax) są w Polsce mało znane. Ich pochodzenie jest egzotyczne, a klimat umiarkowany mało im sprzyja, dlatego są u nas rzadko uprawiane. Mogą być jednak bardzo dekoracyjne. Największą popularnością kolcorośl cieszy się w Ameryce i Azji, gdzie jest wykorzystywana jako roślina lecznicza, ale również i w naszym kraju można kupić preparaty na bazie korzenia z kolcorośli, powszechnie znanego jako sarsaparilla.

Nazwa

Rodzaj kolcorośl (po łacinie Smilax) zawdzięcza swoją nazwę Karolowi Linneuszowi i jest dość duży – w jego poczet zalicza się ponad 300 gatunków. Nazwa naukowa pochodzi od imienia mitycznej greckiej bogini Smilaks, która według legendy została zamieniona w pnącze z kolcami. Rodzaj jest częścią rodziny kolcoroślowatych (Smilacaceae). Warto wspomnieć, że poszczególne gatunki w większości nie mają nadanych nazw polskich i są u nas znane wyłącznie pod nazwami łacińskimi. Spośród najbardziej znanych i najczęściej wykorzystywanych przez ludzi gatunków warto wymienić : kolcorośl lekarską (Smilax officinalis), Smilax ornata, Smilax aspera, Smilax glabra, Smilax domingensis, Smilax medica czy Smilax aristolochiifolia. W różnych źródłach oraz w handlu często można się zetknąć z nazwą sarsaparilla, która na ogół dotyczy korzenia kolcorośli Smilax officinalis – wykorzystywanego w ziołolecznictwie. Na ogół – bo niekiedy nazwę tą odnosi się do samej rośliny albo nawet do innych gatunków kolcorośli.

Kolcorośl

Występowanie

Wszyscy przedstawiciele rodzaju kolcorośl to rośliny egzotyczne, które preferują klimat ciepły – tropikalny i subtropikalny. Na ogół rosną w lasach i podmokłych zaroślach, a wysokie temperatury i światło słoneczne oraz duża wilgotność powietrza sprzyjają ich obfitości. W większości są odporne na wycinanie i łatwo się rozprzestrzeniają. W naturze kolcorośl można spotkać na terenie Ameryki Środkowej i Południowej oraz na Karaibach (w sumie 29 gatunków), a także w zachodniej części Azji (Chiny, Japonia, Indie, Sri Lanka) i gdzieniegdzie na południu Europy. W klimacie umiarkowanym uprawa kolcorośli jest możliwa, aczkolwiek powinna się odbywać raczej w specjalnie przystosowanych pomieszczeniach, bo rośliny nie są w stanie przetrwać mroźnej zimy. W Polsce kolcorośl to rzadkość, sadzona w ogrodach botanicznych i oranżeriach miłośników egzotycznej flory.

Opis

Znaczna część roślin z rodzaju Smilax ma pokrój pnącza. Ich wspólną, charakterystyczną cechą  są długie i cienkie pędy zaopatrzone w ciernie, za pomocą których rośliny w swoim naturalnym środowisku wspinają się po drzewach i skałach. Stąd też wzięła się polska nazwa rodzaju. Młode pędy są zielone, starsze drewnieją. Inne gatunki mają wygląd krzewów, a niektóre są drzewiaste. Pod ziemią kolcorośle wykształcają długie korzenie. Poszczególne gatunki różnią się wielkością (długość pędów w przypadku niektórych może dochodzić do 10 m). Liście kolcorośli mają kształt sercowaty. Długość blaszki liściowej waha się w granicach od 3 do nawet 30 cm w zależności od gatunku. Kwiaty są żółto-zielone albo białe, a owoce to niewielkie jagody czerwonej lub niebiesko-czarnej barwy.

Kolcorośl okrągłolistna (Smilax rotundifolia)

Zastosowanie

Najszersze zastosowanie znalazła kolcorośl lekarska, która jest uważana za roślinę leczniczą, ale korzystny wpływ na organizm ludzki przypisuje się także innym gatunkom Smilax. W wielu miejscach na świecie wykorzystuje się pocięty korzeń kolcorośli znany pod nazwą sarsaparilla. Jest on składnikiem licznych preparatów leczniczych i suplementów diety. Kolcorośl lekarska działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, przeciwbólowo, moczopędnie, odtruwająco oraz ochronnie na wątrobę. Sarsaparillę reklamuje się ją jako naturalny środek zwiększający libido u mężczyzn (zwiększający ilość testosteronu) i wspomagający odchudzanie oraz sprzyjający budowie większej masy mięśniowej. Sporządzone z niej nalewki i napary  stosuje się przy przeziębieniu i grypie z towarzyszącym kaszlem. W roślinie znaleziono także substancje o działaniu przeciwzapalnym, dlatego niektórzy zalecają ją w chorobach zwyrodnieniowych i reumatycznych. Jest to także znane od dawna zioło pomocne w walce z trądzikiem. Sarsaparilla wykazuje działanie przeciwświądowe i przeciwzapalne, dlatego jest także pomocna w łuszczycy i chorobach alergicznych. Jest również pożądana w kosmetykach – kremy z jej dodatkiem wykazują działanie przeciwutleniające, chronią skórę przed przedwczesnym starzeniem się i ujędrniają cerę. Korzeń kolcorośli lekarskiej zawiera liczne witaminy (A, D, C oraz witaminy z grupy B) oraz składniki mineralne (m.in. cynk, mangan i żelazo). Wśród składników biologicznie aktywnych warto wymienić : saponiny (np. sarsaponina czy smilagenina), sterole roślinne, flawonoidy, kwasy organiczne, alkaloidy. W Stanach Zjednoczonych kolcorośl była dawniej lekiem na kiłę.

Ciekawostki

Kolcorośl znali już rdzenni mieszkańcy Ameryki Środkowej i Południowej, którzy wykorzystywali ją w celach leczniczych. Większość dotychczasowych badań nad działaniem leczniczym sarsaparilli została przeprowadzona na zwierzętach. Wykazały one pozytywny wpływ rośliny, jednak wciąż brakuje jednoznacznego potwierdzenia skuteczności kolcorośli u ludzi. Sarsaparilla bywa stosowana w weterynarii np. w leczeniu koni, które uległy kontuzjom. W gęstych zaroślach, jakie tworzą rośliny z rodzaju Smilax znajdują schronienie małe zwierzęta. Ptaki i drobne ssaki, które żywią się owocami kolcorośli pomagają w rozprzestrzenianiu się rośliny na znaczne odległości. Kolcorośle są także roślinami żywicielskimi dla licznych gatunków motyli. Korzenie niektórych gatunków są wykorzystywane w kuchni – do wytwarzania napojów albo jako składnik potraw z warzyw, zup i gulaszu.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.