Kuflik

Kuflik cytrynowy (Callistemon citrinus)
Kuflik cytrynowy (Callistemon citrinus)

Oryginalne i piękne kwiaty o egzotycznym wyglądzie to znak rozpoznawczy kuflika. Długie, jaskrawoczerwone pręciki nadają im charakterystyczny wygląd, który wielu osobom kojarzy się ze szczotką do mycia butelek. Kwitnący kuflik cytrynowy – najpopularniejszy z gatunków obecnych w uprawie – wygląda naprawdę zjawiskowo. Nic dziwnego, że krzew zyskał sympatyków niemal na całym świecie, w tym również w Polsce. Poznajmy go bliżej.

Nazwa

Rodzaj kuflik (łac. Callistemon) liczy około 25 gatunków i jest częścią rodziny mirtowatych (Myrtaceae). Jego najbardziej znanym przedstawicielem jest kuflik cytrynowy (Callistemon citrinus) znany także pod innymi nazwami np. jako Callistemon lanceolatus. Warto wspomnieć, że gatunek nosił pierwotnie nazwę Melaleuca citrina, a niektórzy botanicy nadal włączają kufliki w obręb rodzaju Melaleuca (pol. melaleuka). Z innych gatunków warto wymienić np. kuflik płaczący (Callistemon viminalis). Łacińska nazwa rodzaju wzięła się z połączenia greckich słów : kalli (czyli piękne) i stemon (pręcik). Nazwa gatunkowa (citrinus) wzięła się z faktu, iż liście kuflika cytrynowego po roztarciu wydzielają cytrynowy zapach. Charakterystycznie wyglądające kwiatostany kuflika cytrynowego kojarzą się ze szczotką do butelek, co znalazło odzwierciedlenie w angielskiej nazwie tego gatunku : Crimson Bottlebrush lub Lemon Bottlebrush. W naszym języku posługujemy się czasem spolszczoną wersją nazwy łacińskiej – kalistemon.

Występowanie

Ojczyste dla kuflika cytrynowego jest południowo-wschodnie wybrzeże Australii. Większość pozostałych gatunków kuflików pochodzi również  z Australii, część z Nowej Zelandii, a dwa z rejonu Tasmanii. Kuflik cytrynowy jest endemitem. Dziko rosnących przedstawicieli tego gatunku można spotkać tylko w stanach : Queensland, Nowa Południowa Walia i Wiktoria na terenie Australii. W naturze kuflik cytrynowy rośnie w miejscach wilgotnych : na bagnach oraz wzdłuż cieków wodnych – nad brzegami potoków i rzek. Dzięki twardym liściom i grubej korze jest jednak w stanie przetrwać okresy suszy. Do Europy (a konkretnie do Anglii) roślina trafiła w 1771 r., przywieziona przez Josepha Banksa –  członka pierwszej wyprawy Jamesa Cooka, która dotarła m.in. do Australii.

Kuflik cytrynowy - kwiatostan
Kuflik cytrynowy – kwiatostan

Opis

Kuflik cytrynowy jest zimozielonym krzewem lub niewielkim drzewem (w naturze dorasta do około 3 m, w uprawie doniczkowej osiąga około 1 – 1,5 m wysokości). Liście są twarde i skórzaste, błyszczące, lancetowatego kształtu o szarozielonej, a u starszych liści – zielonej barwie blaszki. Wyrastają na pędzie naprzemianlegle. Mają od 3 do 7 cm długości i od 5 do 8 mm szerokości. Młode liście są gęsto owłosione. Kuflik cytrynowy kwitnie w okresie od czerwca do września. Wówczas na szczytach pędów wyrastają ozdobne kwiatostany cylindrycznego kształtu, o długości od 8 do 10 cm i średnicy 4 – 7 cm. Ich zasadniczą częścią są cienkie, nitkowate pręciki jaskrawoczerwonej barwy, zakończone żółtymi pylnikami, zebrane w pęczki. Jest ich bardzo dużo (w całym kwiatostanie nawet kilkaset), a ponieważ wyrastają poza (niepozorny) okwiat, są najbardziej widocznym elementem kwiatów. Ponad kwiatostanem wyrasta zwykle jeszcze kilka liści. Owoce mają postać drobnych, trójkomorowych kapsułek o średnicy do 1 cm, skupionych w grupach wokół łodygi. Początkowo są zielone, ale w miarę dojrzewania przyjmują szarą barwę.

Kuflik cytrynowy - pąki kwiatowe
Kuflik cytrynowy – pąki kwiatowe

Zastosowanie

Różne gatunki kuflików znalazły zastosowanie jako rośliny ozdobne. W Europie spotykamy przede wszystkim kuflik cytrynowy. Gatunek ten uprawia się także u nas, jednak nie jest on zbyt popularny. W prywatnych hodowlach należy raczej do rzadkości, przeważnie można go spotkać w ogrodach botanicznych, palmiarniach i oranżeriach. W naszym klimacie możliwa jest wyłącznie uprawa doniczkowa tej rośliny, ponieważ kuflik cytrynowy nie jest mrozoodporny. W letnie dni pojemnik z krzewem można wystawić na balkon lub taras. Ozdobą kuflika są nie tylko niezwykłe kwiaty, ale także ładne, skórzaste liście. Krzew rośnie szybko i kwitnie przez długi czas. W różnych rejonach świata o łagodnym klimacie (np. w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz w Kalifornii czy na Florydzie w USA) kufliki rosną w gruncie, zdobiąc parki i ogrody. Przeważnie są tam sadzone jako solitery, ale można je także uformować na kształt żywopłotu. Istnieją różne odmiany i mieszańce międzygatunkowe kuflików, cieszące oko interesującą barwą kwiatostanów : łososiową, różową a nawet białą.

Kuflik cytrynowy - pąki kwiatowe
Kuflik cytrynowy – rozwijające się pąki kwiatowe

Uprawa kuflika cytrynowego

Choć kuflik cytrynowy zalicza się do bardziej wymagających roślin, to jednak warto pokusić się o próbę jego uprawy. Efekt wynagradza bowiem wszelkie trudy pielęgnacji. Kuflik potrzebuje dużo światła, idealne więc będzie dla niego stanowisko słoneczne lub półcieniste. Ważne jest by było to miejsce przewiewne. W okresie wiosny i lata najlepsza będzie temperatura w granicach 20 – 25°C, natomiast  zimą kuflik musi przejść okres spoczynku w znacznie chłodniejszych warunkach (temp.  około 8 – 10°C). Zimowanie powinno trwać co najmniej 3 miesiące. W okresie kwitnienia można podlewać roślinę bardziej obficie (pamiętając jednak by woda nie stała w doniczce), natomiast w zimie podlewanie powinno być umiarkowane i rzadsze. Najlepsza dla kuflika będzie gleba lekka, przepuszczalna, zasobna w próchnicę, o kwaśnym odczynie (małej zawartości wapnia), piaszczysto – gliniasta. Warto przeznaczyć dla niego dużą donicę, niezbędną do pomieszczenia rozległych i gęstych korzeni. Starsze okazy należy przesadzać do doniczek tylko nieznacznie większych od poprzedniej, co zapewni bardziej obfite kwitnienie. Aby kuflik się zagęścił trzeba go przycinać. Najlepiej zrobić to wczesną wiosną, skracając gałązki o 1/3. W miarę potrzeb roślinę można zasilać nawozem dedykowanym roślinom kwasolubnym. Kuflika można rozmnażać z nasion lub poprzez sadzonki pędowe. Roślina nie przepada za zraszaniem. Przekwitnięte kwiatostany należy usuwać.

Ciekawostki

Owoce kuflika mogą pozostawać na krzewie przez kilka lat, nawet na uschniętych już gałązkach, nie mają bowiem zdolności samodzielnego otwierania się. Czynnikiem inicjującym wysiewanie nasion jest … ogień. Paradoksalnie więc kuflikom sprzyjają pożary, bowiem choć roślinom grozi strawienie przez płomienie, w tych warunkach nasiona rozsiewają się, a potem dają początek nowym egzemplarzom. Ponadto kuflik cytrynowy wydziela dość obficie olejki eteryczne, które palą się wybuchowo, chroniąc roślinę przed spaleniem. Jest więc tzw. pirofitem. W naturalnych warunkach głównymi „zapylaczami” kuflików są kolibry, przylatujące do słodkiego nektaru. Kwiaty przyciągają także motyle i pszczoły. Korzenie kuflika są źródłem naturalnego herbicydu – leptospermonu, roślina posiada więc właściwości allelopatyczne. Niektóre źródła podają, że liście kuflika cytrynowego można stosować jako substytut herbaty.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.