Mydlnica

Mydlnica lekarska (Saponaria officinalis)

Mydlnica lekarska to roślina, której warto poświęcić nieco uwagi. Zawiera bardzo dużą ilość saponin, dlatego woda z dodatkiem soku z jej korzeni lub liści pieni się na podobieństwo wody z mydłem. Właściwości te sprawiły, że mydlnica od wieków była (i nadal jest) wykorzystywana jako prosty i naturalny środek myjący i piorący. Jest to także cenna roślina lecznicza, a zarazem gatunek trujący. Poznajmy bliżej tą interesującą, pełną uroku bylinę.

Nazwa

Mydlnica lekarska swoją łacińską nazwę Saponaria officinalis zawdzięcza Karolowi Linneuszowi. Jest to najbardziej znany przedstawiciel rodzaju mydlnica (Saponaria), liczącego około 20 gatunków. Nazwa mydlnica wzięła się z faktu, iż woda z dodatkiem bogatego w saponiny soku z opisywanej rośliny pieni się jak mydło. Rodzaj jest częścią rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). Jako roślina od dawna stosowana w polskiej medycynie ludowej mydlnica lekarska doczekała się w naszym kraju licznych nazw potocznych, takich jak : madlik, mydelnica, mydelnik, mydlik czy mydłownik. Nazwy te nawiązują do szczególnych („spieniających”) właściwości gatunku, ale w użyciu są też inne określenia jak np. psie goździki, zioło pilśnierza czy zajęcza cebula. Łacińska nazwa Saponaria pochodzi od słowa sapo czyli mydło.  

Mydlnica lekarska

Występowanie

Ojczyzną opisywanego gatunku są obszary Europy i część Azji oraz północna część Afryki. Z tych terenów roślina została zawleczona na inne kontynenty (np. do Ameryki Północnej), gdzie zdziczała. W Polsce mydlnica lekarska to jedyny dziko rosnący przedstawiciel rodzaju Saponaria i zarazem bardzo pospolity gatunek, występujący na obszarze prawie całego kraju (głównie w części nizinnej). Można ją spotkać w różnych miejscach – słonecznych i suchych, ale także wilgotnych (jak rowy, zarośla czy łąki). Często też rośnie nad brzegami wód. Gatunek bywa sadzony w przydomowych ogródkach w charakterze rośliny ozdobnej.

Opis

Mydlnica lekarska jest byliną. Osiąga maksymalnie do około 80 cm wysokości i tworzy rozłożyste kępy. Pod ziemią wykształca walcowate, rozgałęzione kłącze i liczne korzenie, a nad ziemię wypuszcza sztywne, nierozgałęzione łodygi. Liście tego gatunku są jajowato – lancetowate, zielone i siedzące. Rozmieszczone są naprzeciwlegle na prostych, cienkich łodygach. Unerwienie jest bardzo charakterystyczne – ma postać 3 równoległych żyłek. Na wierzchołkach łodyg wyrastają dwuramienne wierzchotki z kwiatami, zebrane w krótkie grona. Roślina kwitnie w miesiącach czerwiec – sierpień. Pojedynczy kwiat mydlnicy lekarskiej ma 5 jasnoróżowych lub prawie białych płatków i promienistą symetrię. Kwiaty są wonne i przyciągają owady (np. ćmy), które uczestniczą w zapylaniu. Warto wspomnieć, że piękny zapach kwiatów mydlnicy jest najbardziej intensywny w nocy. W wyniku zapylenia zawiązują się owoce w formie torebek.

Mydlnica – kwiaty

Zastosowanie

Mydlnica lekarska (jak sama nazwa wskazuje) jest rośliną leczniczą. W zielarstwie wykorzystuje się jej korzenie, które są pozyskiwane na wiosnę lub jesienią. Surowiec jest bogaty przede wszystkim w saponiny – ich ilość dochodzi nawet do 20 %, a są to m.in. saponozydy A, B, C i D. Z innych substancji biologicznie aktywnych warto wymienić trójterpeny, cukry, sole mineralne, fitosterol oraz glikozyd flawonowy (tzw. saponaryna). Mydlnica lekarska wykazuje działanie : wykrztuśne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, moczopędne, metaboliczne i odtruwające. Pobudza wydzielanie śluzu w przewodzie pokarmowym i układzie oddechowym, działa żółciopędnie i powlekająco. Zastosowana zewnętrznie przyspiesza gojenie drobnych ran poprzez aktywację ziarninowania.

Najszersze zastosowanie lecznicze ma odwar z korzeni mydlnicy lekarskiej. Jest on stosowany w nieżytach górnych dróg oddechowych, anginie i stanach zapalnych gardła. Pomaga przy męczącym, suchym kaszlu i zaleganiu flegmy w drogach oddechowych. Oprócz tego bywa stosowany w zatruciach pokarmowych oraz chorobach wątroby i śledziony, zaburzeniach przemiany materii i otyłości. Podaje się go niekiedy osobom z kamicą żółciową bądź moczową, gośćcem albo dną moczanową. Mycie głowy odwarem z korzeni jest zalecane osobom zmagającym się z łojotokowym zapaleniem skóry głowy i łupieżem albo nadmiernym wypadaniem włosów. Kąpiele z dodatkiem odwaru z korzeni pomagają przy egzemach i stanach zapalnych skóry, owrzodzeniach, i innych chorobach, których podłożem jest wadliwa przemiana materii. Okłady z rozgniecionych korzeni oraz przymoczki nasączone odwarem z korzeni łagodzą świąd skóry. Roślina ze względu na szerokie spektrum działania jest składnikiem licznych mieszanek ziołowych.

Mydlnica

Choć mydlnica lekarska ma wieloraki, dobroczynny wpływ na organizm ludzki i jest od wieków stosowana jako zioło, nie wszyscy powinni po nią sięgać. Warto wiedzieć, że saponiny użyte w dużych ilościach są toksyczne (dlatego raczej nie należy leczyć się przetworami z korzeni mydlnicy na własną rękę). Rośliny nie wolno używać w przypadku ostrych nieżytów żołądka i jelit, krwawień z przewodu pokarmowego i po operacjach. Odwar z korzeni mydlnicy powinien być stosowany bardzo ostrożnie. Jego przedawkowanie może spowodować podrażnienie przewodu pokarmowego i w konsekwencji doprowadzić do wymiotów czy biegunek.

Ciekawostki

Mydlnica lekarska jest bardzo interesującą rośliną kosmetyczną. Jako środek czyszczący była wykorzystywana już w starożytności, przede wszystkim do mycia i prania – a to ze względu na właściwości podobne do mydła oraz zdolność zmiękczania wody. Roślina wciąż może być wykorzystywana w tym celu. Zaleca się ją np. dla alergików, małych dzieci czy osób o wrażliwej skórze. Kąpiele z dodatkiem odwaru z mydlnicy pozostawiają na skórze delikatny, migdałowy zapach. Wyciągi z rośliny są częstym dodatkiem do szamponów, zwłaszcza przeznaczonych dla osób z problemami skóry głowy. Bywają składnikiem żeli do mycia i toników do przemywania skóry (zwłaszcza trądzikowej). Ogrodnicy chętnie sadzą mydlnicę na swoich grządkach i rabatach, ponieważ roślina nie tylko ładnie wygląda, ale także odstrasza nieproszonych gości – ślimaki.

Treści zawarte w serwisie roslinariusz.pl mają wyłącznie charakter informacyjny i nie mogą służyć za źródło wiedzy medycznej czy zastępować konsultacji medycznej. Redakcja odradza wykorzystywanie informacji zawartych w serwisie roslinariusz.pl w celach medycznych i nie bierze odpowiedzialności wynikającej z zastosowania tych informacji w jakimkolwiek celu.